به گزارش یازاکو، فرش دستباف زنجان نه یک صنعت نوپا، بلکه یکی از ریشهدارترین بخشهای اقتصاد محلی استان است؛ صنعتی که هم اشتغالزاست، هم هویتساز و هم دارای قابلیت ارزآوری. با این حال، آنچه امروز از دل آمارها و روایت فعالان این حوزه بیرون میآید، نه «رونق تولید»، بلکه تصویری روشن از فرسایش تدریجی یک مزیت اقتصادی است.
وقتی از میان حدود ۳۰ هزار بافنده رسمی استان، تنها حدود ۴ تا ۵ هزار نفر تحت پوشش بیمه قرار دارند، دیگر نمیتوان بحران نیروی انسانی در این صنعت را اتفاقی یا مقطعی دانست. شغلی که سخت، فرسایشی و زمانبر است، بدون امنیت شغلی، بازنشستگی و حداقل حمایت اجتماعی، محکوم به خروج نسلهای بعدی از چرخه تولید خواهد بود. نتیجه این وضعیت، همان چیزی است که امروز شاهد آن هستیم: خروج دستکم ۱۰ هزار بافنده از حرفهای که زمانی ستون اشتغال روستایی و خانگی استان بود.
نکته تلختر آنجاست که حتی سیاستهای حمایتی موجود نیز بهدرستی اجرا نشدهاند. تسهیلاتی که قرار بود به نام بافندگان واقعی پرداخت شود، سر از بازارهای غیرمرتبط درآورده و طرحهای پایش بیمهای، بهجای پالایش افراد غیرمرتبط، خود بافندگان را از حداقل حمایت موجود محروم کرده است. قطع بیمه با یک بازدید لحظهای و بدون بررسی مجدد، نه سیاستگذاری است و نه نظارت؛ بلکه مصداق بارز بیعدالتی اداری است.
از سوی دیگر، ضعف مزمن در برندسازی، بهروزرسانی نقشهها و اصلاح رنگبندی فرش زنجان، این استان را به تولیدکنندهای بینام در زنجیره ارزش فرش ایران تبدیل کرده است؛ تا جایی که تولیدکننده ناچار میشود نام زنجان را از روی فرش حذف کند تا محصولش ارزان فروخته نشود. این یعنی شکست سیاستهای هویتی و اقتصادی بهصورت همزمان.
وقتی پایانه صادراتی فرش زنجان عملاً غیرفعال است و صادرات استان با وجود تولید بالا، ناچیز باقی مانده، نباید تعجب کرد که حدود ۵۰۰ میلیارد تومان از تولیدات فرش استان، به نام سایر استانها از کشور خارج میشود. این اتفاق، نه افتخار صادرات است و نه موفقیت اقتصادی؛ بلکه نشانهای روشن از خامفروشی برند و هویت استان زنجان است.
در این میان، افزایش قیمت مواد اولیه، واردات گرانقیمت ابریشم، کاهش قدرت خرید بافندگان و رقابت نابرابر با فرشهای افغانی و نپالی که با نام فرش ایرانی وارد بازار میشوند، حلقه فشار را هر روز تنگتر میکند. ادامه این روند، بهمعنای حذف کامل بافندگان خرد و تکباف از چرخه تولید است؛ هشداری که اگر جدی گرفته نشود، احیای این صنعت را به پروژهای پرهزینه و دیرهنگام تبدیل خواهد کرد.
فرش دستباف زنجان امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیمهای شجاعانه، سیاستهای حمایتی هدفمند و بازنگری جدی در ساختار بیمه، تسهیلات، صادرات و برندسازی است. در غیر این صورت، «تولید میلیاردی و حمایت ریالی» نه یک تیتر رسانهای، بلکه سرنوشت قطعی یکی از اصیلترین صنایع استان خواهد بود.
