۱۲ ایدۀ ناب برای عبور “پارک بزرگ تبریز” از بن‌بست ۵۰ ساله

به گزارش یازاکو، بیژن آقابیگی: کتاب سبز تاریخ تبریز را که ورق بزنیم، به فصلی می‌رسیم که نامش با شکوه و وسعت گره خورده است؛ «پارک بزرگ تبریز».  پروژه‌ای که نیم‌قرن پیش، در سال ۱۳۵۰، با رویای تبدیل شدن به بزرگ‌ترین پارک خاورمیانه متولد شد تا ریه‌ی تنفسی کلانشهری باشد که امروز در هجوم سیمان و آهن، دود غلیظ حاصل از مازوت‌سوزی نیروگاه نفسش به شماره افتاده است. اما امروز، وقتی از پنجره‌ها به غرب شهر می‌نگریم، به جای تماشای آن سمفونی سبز، با تصویری روبرو می‌شویم که به ناراحت‌کننده‌ترین شکل ممکن، پایدار مانده است: دشتی که در میان حصار بلاتکلیفی و ملال، غریب مانده است.

آینه‌ای که شکست… روزی تبریز را «باغ‌شهر» می‌نامیدند؛ اما اکنون مسافرانی که با ذهنیتی سبز بر فراز این خاک پرواز می‌کنند، با حیرت می‌پرسند: «فکر نمی‌کردیم تبریز هم بیابانی باشد». این پروژه که قرار بود در مساحتی حدود ۸۰۰ هکتار، تبلور توسعه پایدار و میعادگاه گردشگران باشد، حالا به کلافی سردرگم از مالکیت‌های مبهم و وعده‌های تکراری بدل شده است.  اراضی «حکم‌آباد»، همان خاک مرغوبی که ریشه در قرن هفتم هجری و دوران ایلخانان دارد و روزگاری قطب کشاورزی ایران بود، امروز در ماراتن تملک‌های چندباره و ساخت‌وسازهای غیرمجاز، هویت خود را گم کرده است.

شاهراهی در غبار فعالان محیط‌زیست، این پارک را «شاهراه هوایی تبریز» می‌دانند؛ مسیری که می‌توانست سد راه ریزگردها باشد و آورده‌های اقتصادی و گردشگری فراوانی برای این کهن‌شهر به ارمغان بیاورد. اما افسوس که حتی حوضچه مصنوعی آن نیز که قرار بود نمادی از طراوت باشد، قربانی سوءتفاهم‌های رسانه‌ای و آمارهای ضدونقیض شد و در نهایت، آبی که پشت سد آن جمع شده بود، رها گشت تا شاید به دریاچه ارومیه برسد؛ اما نه تشنگی دریاچه را فرونشاند و نه باغ‌های تشنه‌ی شهر را سیراب کرد.

در انتظار طلوع دوباره امروز پارک بزرگ تبریز، بیش از آنکه یک طرح عمرانی باشد، آزمونی برای اراده‌ی مدیریت شهری است.  هرچند از ۸۰۰ هکتار رویای اولیه، امروز سخن از ۵۰۰ هکتار باقی‌مانده است، اما هنوز هم می‌توان با همتی بلند، این خاک بخشنده را از بند روزمرگی رهانید. تبریز منتظر است تا به جای شنیدن دوباره‌ی «کلنگ‌زنی»، شاهد روییدن نخستین جوانه‌های امید در این پهنه‌ی خسته باشد؛ جایی که خانواده‌های تبریزی بتوانند بار دیگر در آغوش طبیعتی که متعلق به خودشان است، نفس بکشند.

زمان آن فرارسیده است که کتاب وعده‌ها را ببندیم و با نگاهی به افق‌های دوردست این شاهراه هوایی، حقِ از دست رفته‌ی نسل‌های آینده را بازستانیم.

نشریه شهریار در بازخوانی پرونده ویژه این شماره خود ضمن پرداختن به علل عدم موفقیت طرح‌های ارایه شده برای پارک بزرگ تبریز در سه دهه گذشته، به توجیه طرحی پیشنهادی می‌پردازد که در صورت مقبول واقع شدن از سوی مدیریت شهری، می‌تواند به بزرگترین پروژه مشارکتی سطح کشور بدل شود، که از یک‌سو درآمدی پایدار برای مدیریت شهری تبریز محسوب می‌شود و از سوی دیگر اقتصادشهری تبریز را دچار یک تحول بنیادی خواهد ساخت.
نگارنده در این مجال سعی کرده طرح‌هایی که آینده کهن‌شهر تبریز را دچار تحول اساسی خواهند ‌نمود به عنوان، پیشنهادی برای بررسی کارشناسی ارایه نماید، این طرح‌ها قالباً با رویکرد شهر سبز، شهر دوستدار کودک، شهر دوستدار سالمند، شهر پاک، که با اهداف عالیه مدیریت‌شهری حال حاضر تبریز، همخوانی دارند هر کدام از مزیت‌های خاص خود برخوردارند که علاوه بر افزایش درآمد پایدار و تقویت اقتصادشهری دارای فرصت‌های شغلی بالقوه می‌باشد.

به امید روزی که تبریز طلایه‌دار مدیریت‌شهری و سرمایه‌گذاری با مشارکت عامه مردم شهر در ایران باشد.

کالبدشکافی نیم‌قرن انتظار؛ چرایی طرح‌های قبلی که در گلوگاه ماندند؛

برای درک مسیر رو به جلوی امروز، باید نگاهی واقع‌بینانه به پنج دهه گذشته انداخت. پارک بزرگ تبریز، بیش از آنکه یک پروژه عمرانی باشد، به یک «میراث بلاتکلیفی» تبدیل شده است. اما چرا طرح‌های دهه‌های گذشته، علی‌رغم کلنگ‌زنی‌های پرزرق‌وبرق، هیچ‌گاه از روی نقشه‌ها به روی زمین نیامدند؟

۱- بن‌بستِ تملک؛ اژدهای خفته در خاک حکم‌آباد: اصلی‌ترین مانع تاریخی، بحث تملک اراضی بوده است. مدل‌های قبلی مدیریت شهری همواره به دنبال تملک یکپارچه و سنگین بودند؛ روشی که به دلیل بودجه‌های محدود و مقاومت‌های محلی، دهه‌ها به طول انجامید. مدیریت‌های گذشته به جای مشارکت با کشاورزان نجیب حکم‌آباد، به دنبال حذف آن‌ها بودند. اما مدیریت فعلی به درستی درک کرده است که «خاک مرغوب حکم‌آباد» نه یک تهدید، بلکه بزرگترین فرصت برای توسعه است.

۲- رویای هتل‌های ۵ ستاره در برابر واقعیت اقتصادی در سال‌های اخیر (مثلاً شش سال پیش)، طرح‌های بزرگی با وعده سرمایه‌گذاری ۱۰۰۰۰ میلیارد ریالی برای ساخت هتل‌های لوکس، آکواریوم و پل‌های کابلی تصویب شد. اما این طرح‌ها یک ایراد ساختاری داشتند، آن‌ها پارک را به عنوان یک «جزیره لوکس» جدا از بافت زندگی مردم می‌دیدند. با تغییرات اقتصادی و نوسانات ارزی، این سرمایه‌گذاران یکی پس از دیگری پروژه را رها کردند؛ چرا که طرح‌ها «خودگردان» نبودند و به جای تکیه بر «اقتصاد بومی»، به سرمایه‌های کلان برون‌شهری وابسته بودند.

۳- بخشی‌نگری و ناهماهنگی بین‌دستگاهی ماجرای حوضچه ۵۰ هزار مترمکعبی پارک، لایه‌ی دیگری از این فرسودگی را نشان داد. جایی که ناهماهنگی میان نهادهای متولی آب و محیط‌زیست، باعث شد آبی که می‌توانست مایه حیات پارک باشد، به بهانه‌های مختلف رها شود. این «سوءتفاهم‌های رسانه‌ای» در گذشته، انرژی پروژه را مستهلک کرد و مدیریت فعلی اکنون در حال آواربرداری از این بی‌اعتمادی‌های انباشته شده است.

۴- عبور از روزمرگی؛ چرا اکنون زمان تغییر است؟ پرونده‌های گذشته نشان می‌دهند که پارک بزرگ، قربانی «وعده‌های خردادماهی» شده بود؛ وعده‌هایی که با تغییر مدیران به محاق می‌رفت. اما امروز، مدیریت شهری تبریز با درس گرفتن از این شکست‌های تاریخی، به جای فروختن «رویاهای دست‌نیافتنی»، به دنبال «مدل‌های اجرایی و زودبازده» است.

اشتباهات ۵۰ سال گذشته، امروز به مثابه یک نقشه‌ی راه برای ماست. ما آموخته‌ایم که پارک بزرگ با «سیمان و آهن» ساخته نمی‌شود؛ بلکه با «خاک و مردم» زنده خواهد شد.

طرح شماره ۱: دهکده کشاورزی شهری و باغچه‌های خانوادگی (Urban Allotment Gardens)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح

در این طرح پیشنهادی، بخشی از اراضی پارک (مثلاً۴۰۰ تا  ۵۰۰ هکتار) به قطعات کوچک (۱۰۰ و ۲۵۰ متری) تقسیم‌بندی می‌شود. این قطعات با حصارهای طبیعی (مثل شمشاد یا پرچین‌های چوبی کوتاه) از هم جدا شده و دارای یک شناسنامه بهره‌برداری می‌شوند.

زیرساخت هوشمند: شهرداری موظف به تأمین شبکه آبیاری قطره‌ای مدرن، مخازن کمپوست محلی و مسیرهای دسترسی شکیل (پیاده‌راه و مسیر دوچرخه) است.

واگذاری استیجاری: این قطعات به مدت یک تا سه سال برای کاشت انواع سبزیجات و صیفی‌جات به خانواده‌های تبریزی اجاره داده می‌شود که اولویت با ساکنان مناطق همجوار و علاقمندان به کشاورزی ارگانیک است.

پشتیبانی فنی: ایجاد یک “مرکز خدمات کشاورزی شهری” در دل پارک که بذر ارگانیک، کود طبیعی و مشاوره‌های لازم را به خانواده‌ها ارایه می‌دهد.

بازارچه «از مزرعه به سفره»: ایجاد غرفه‌هایی در حاشیه پارک که خانواده‌ها بتوانند مازاد تولید خود را با برند “ارگانیک پارک بزرگ” به سایر شهروندان و گردشگران بفروشند.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های چندگانه

۱- برای مدیریت شهری (شهرداری):

· حذف هزینه‌های هنگفت نگهداری:  سالانه میلیاردها تومان صرف باغبانی، وجین و آبیاری فضاهای سبز متعارف می‌شود. در این طرح، تمامی این هزینه‌ها بر عهده مستأجر (بهره‌بردار) است.

· درآمد پایدار:  اجاره‌بهای دریافتی از هزاران قطعه باغچه، منبع درآمدی مستقیم و نقد برای شهرداری ایجاد می‌کند که می‌تواند صرف توسعه فازهای بعدی پارک شود.

· حل معضل تملک:  این طرح به جای تقابل با کشاورزان سابق، آن‌ها را به عنوان “ناظران فنی” یا “تأمین‌کنندگان نهاده” در پروژه مشارکت می‌دهد و مقاومت‌های محلی را به همکاری تبدیل می‌نماید.

۲- برای شهروندان و خانواده‌ها:

· کاهش هزینه‌های خانوار:  تامین سبزیجات و صیفی‌جات سالم و ارگانیک برای مصرف سالانه خانواده.

سلامت روان و جسم:  کشاورزی به عنوان یک فعالیت “تراپی” (Agri-therapy) باعث کاهش استرس و افزایش نشاط اجتماعی در میان خانواده‌های آپارتمان‌نشین تبریز می‌شود.

۳- برای اقتصاد شهری و محیط زیست:

· ایجاد زنجیره ارزش:  شکل‌گیری مشاغل جنبی مثل فروش ابزارآلات باغبانی، بذر، کودهای بیولوژیک و صنایع بسته‌بندی کوچک.

· امنیت غذایی و اکولوژی:  کاهش دمای محیطی منطقه (Heat Island Effect) و تولید محصولات بدون سموم شیمیایی که سلامت عمومی شهر را ارتقا می‌دهد.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک

این ایده، پارک بزرگ را از یک “فضای مصرف‌کننده بودجه” به یک “نهاد تولیدکننده ثروت” تبدیل می‌کند. از منظر مدیریت شهری، این طرح بالاترین بهره‌وری را دارد زیرا با کمترین سرمایه‌گذاری اولیه، بیشترین نظارت مردمی و مشارکت مدنی را به همراه می‌آورد.

طرح شماره ۲: پردیس بین‌المللی فرهنگ و هنر تبریز (قلب تپنده هویت و دیپلماسی فرهنگی)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح:

این مجموعه تنها یک ساختمان نیست، بلکه یک «زیست‌بوم فرهنگی» است که در شمال‌غرب کشور بی‌رقیب خواهد بود. معماری این پردیس باید ترکیبی از اصالت آجری تبریز و فرم‌های پیشرو (فوتوریستی) باشد تا نمادی از پیوند گذشته و آینده تلقی شود.

سالن‌های سینما و تئاتر: این مجموعه به عنوان یک پردیس سینمایی و تئاتر می‌تواند چندین سالن را در خود جای دهد و همزمان محل اکران چندین فیلم و نمایش چندین نمایشنامه و تئاتر باشد.

تالارهای تخصصی: ایجاد سالن ارکستر سمفونیک با استانداردهای آکوستیک جهانی برای میزبانی از گروه‌های بین‌المللی، در کنار پلاتوهای مدرن تئاتر.

گذر هنر (Art Walk): مسیری پیاده‌راه که نگارخانه‌های خط، مینیاتور و گالری‌های عکس را به هم متصل می‌کند و هنرمندان می‌توانند در فضای باز به خلق اثر بپردازند.

آکادمی صنایع‌دستی: کارگاه‌های زنده (Live Workshops) برای آموزش و تولید فرش، نقره‌کوبی، و سفال تبریز که گردشگران بتوانند فرآیند تولید را از نزدیک ببینند.

بازارچه‌ی اقتصاد هنر: نمایشگاه و فروشگاه‌های دائمی برای عرضه مستقیم آثار هنری و محصولات فرهنگی که برند “تبریز” را به دنیا صادر کنند.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱- برای مدیریت شهری (شهرداری):

· درآمد پایدار از “اقتصاد شب”:  فضاهای فرهنگی برخلاف پارک‌های معمولی، در ساعات شب بیشترین بازدهی را دارند. اجاره سالن‌های کنسرت، سینما و یا سهمی از فروش بلیت، منبع درآمدی مستمر برای سازمان فرهنگی-هنری شهرداری خواهد بود.

· برندینگ بین‌المللی: این مجموعه تبریز را به قطب رویدادهای فرهنگی جاده ابریشم تبدیل کرده و باعث جذب “توریسم رویداد” (Event Tourism) می‌شود که ارزآوری بالایی دارد.

۲- برای اقتصاد شهری و بخش خصوصی:

· رونق صنایع جانبی:  تمرکز مجموعه‌های فرهنگی در یک نقطه، باعث رونق فوق‌العاده رستوران‌ها، کافه‌ها و حمل‌ونقل عمومی در منطقه غرب تبریز می‌شود.

· اشتغال‌زایی تخصصی:  ایجاد اشتغال برای هزاران فارغ‌التحصیل رشته‌های هنر، گرافیک، سینما و مدیریت فرهنگی که پیش از این مجبور به مهاجرت به پایتخت بودند.

۳- عدالت اجتماعی و تمرکززدایی:

· توسعه غرب تبریز:  با انتقال ثقل فرهنگی شهر از مرکز به پارک بزرگ، ارزش افزوده املاک منطقه افزایش یافته و توازن خدماتی در کلانشهر تبریز برقرار می‌شود.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک:

این پردیس فرهنگی، پاسخ قاطع تبریز به نیازهای نسل جوان و دیپلماسی شهری است. این پروژه با مدل شارژینگ و اجاره فضا به بخش خصوصی، نه‌تنها باری بر دوش بودجه جاری نخواهد بود، بلکه پس از ۳ سال به مرحله سوددهی خالص خواهد ‌رسید و تبریز را در ردیف شهرهای خلاق جهان در یونسکو تثبیت خواهد نمود.

طرح شماره ۳: پارکِ تجربه و شهربازی طبیعت‌محور (Eco-Adventure Park)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح

این ایده، عبور از مفهوم سنتی شهربازی‌های صرفاً مکانیکی (دستگاه‌های برقی) به سمت «تفریح سازنده و خلاق» است. در این شهربازی، هدف اصلی پیوند دوباره‌ی کودک آپارتمان‌نشین با عناصر چهارگانه‌ی طبیعت است.

· بخش تجربه‌محور (Hands-on Experience): ایجاد فضاهایی مانند «کارگاه باغبانی کودک»، «هتل حشرات»، و «مسیرهای حسی» (قدم زدن با پای برهنه روی سنگ، چوب، کاه و آب) جهت تقویت هوش طبیعت‌گرای کودکان.

· سازه های بازی ارگانیک:  استفاده از چوب، طناب و سنگ در طراحی وسایل بازی به جای پلاستیک و فلز؛ سازه‌هایی که با توپوگرافی زمین ادغام شده‌اند (مانند خانه‌های درختی و پل‌های معلق طنابی).

· بخش تعامل‌محور:  طراحی بازی‌های تیمی که انجام آن‌ها بدون مشارکت والدین غیرممکن است؛ با هدف تقویت پیوندهای عاطفی در فضای باز.

· آموزش نوگرایانه:  استفاده از پنل‌های انرژی خورشیدی کوچک و توربین‌های بادی مینیاتوری در محیط بازی برای آموزش مفاهیم انرژی پاک به کودکان در حین بازی.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱- برای مدیریت شهری (شهرداری):

· کاهش هزینه‌های انرژی و نگهداری:  برخلاف شهربازی‌های رایج که مصرف برق سرسام‌آوری دارند، این شهربازی بر پایه فعالیت فیزیکی و المان‌های طبیعی است.

· تمایز توریستی:  این نوع پارک‌ها در ایران بسیار نادر هستند. ایجاد آن، تبریز را به مقصد “گردشگری آموزشی-خانوادگی” تبدیل می‌کند که نرخ ماندگاری مسافر در شهر را افزایش می‌دهد.

۲- برای اقتصاد شهری و سرمایه‌گذاران:

· جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی:  به دلیل جذابیت بالا برای خانواده‌های نسل جدید، بازگشت سرمایه از طریق فروش بلیط ورودی، کارگاه‌های آموزشی و فروشگاه‌های اسباب‌بازی‌های آنتی‌دیجیتال بسیار سریع خواهد بود.

· پایداری برند شهری:  این طرح، تبریز را به عنوان “شهر دوستدار کودک” در مجامع بین‌المللی معرفی می‌کند که منجر به جذب بودجه‌های نهادهای بین‌المللی مثل یونسکو و یونیسف می‌شود.

۳- ارزش افزوده اجتماعی:

· توسعه سرمایه انسانی: کودکانی که در تعامل با طبیعت بزرگ می‌شوند، در آینده شهروندانی مسئولیت‌پذیرتر نسبت به محیط زیست خواهند بود. این یعنی کاهش هزینه‌های مدیریت پسماند و حفظ فضای سبز در بلندمدت برای شهرداری.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک

عصر “نشاندن کودک پشت دستگاه‌های برقی” سپری شده است. والدین امروز به دنبال فضایی هستند که فرزندشان هم بازی کند و هم بیاموزد. این شهربازی نه‌تنها یک منبع درآمدی جدید و پایدار است، بلکه به عنوان یک نهاد آموزشی غیررسمی، بار فرهنگی مدیریت شهری را به دوش می‌کشد و محبوبیت اجتماعی فوق‌العاده‌ای برای بانیان آن به ارمغان می‌آورد.

طرح شماره ۴: شهربازی نسل پنجم؛ سمفونی تکنولوژی و طبیعت (Eco-Tech High-Tech Park)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح

این شهربازی فراتر از مدل‌های سنتی، بر پایه مفهوم «ادغام در محیط» طراحی می‌شود. برخلاف شهربازی‌ها رایج که با سازه‌های فلزی خشن منظره را تخریب می‌کنند، در نسل پنجم، طبیعت بستر اصلی هیجان است.

· ترن‌های کوهستانی و آبی (Alpine & Water Coasters): طراحی ترن‌هایی که به جای ستون‌های مرتفع بتنی، از شیب طبیعی زمین و میان انبوه درختان عبور می‌کنند. بخشی از مسیر از روی دریاچه مصنوعی پارک می‌گذرد که حس سرعت و آب را همزمان به کاربر منتقل می‌کند.

· مرکز واقعیت مجازی (VR-Dome) اساطیر آذربایجان:  ایجاد یک سازه گنبدی با تکنولوژی ۳۶۰ درجه که در آن کودکان و جوانان از طریق عینک‌های VR یا نگاشت نوری (Projection Mapping)، در دل داستان‌های حماسی و اساطیر کهن آذربایجان (مانند دده‌قورقود و کوراوغلو) قرار می‌گیرند. این یعنی آموزش تاریخ در بستری از هیجان دیجیتال.

· نورپردازی تعاملی و هوشمند: استفاده از سیستم‌های لومینسانس در شب که بدون آسیب به اکوسیستم پارک، فضایی رویایی و کهکشانی در مسیرهای بازی ایجاد می‌کند و پارک را به مقصد اول «زیست‌شبانه» تبدیل می‌نماید.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱-  جلوگیری از خروج ارز و جذب گردشگر خارجی:

سالانه هزاران شهروند از شمال‌غرب کشور برای دسترسی به شهربازی‌های مدرن به کشورهایی نظیر ترکیه یا گرجستان سفر می‌کنند. این پروژه با بومی‌سازی هیجان در بالاترین سطح جهانی، نه تنها مانع خروج میلیون‌ها دلار ارز می‌شود، بلکه به دلیل نزدیکی تبریز به مرزها، گردشگران باکو، ایروان و ارزروم را نیز به سمت تبریز سرازیر می‌کند.

۲- مدل درآمدی چندلایه (Multi-Stream Income):

· فروش بلیت و اشتراک:  درآمد مستقیم از ورودی‌ها و دستگاه‌ها.

· حمایت‌های تجاری و مالی: برندهای بزرگ تکنولوژی و اپراتورهای مخابراتی مشتاق هستند در بخش‌های VR و تکنولوژیک این شهربازی سرمایه‌گذاری تبلیغاتی کنند.

· خدمات جانبی:  ایجاد رستوران‌های معلق و فروشگاه‌های محصولات فرهنگی-تکنولوژیک که سودآوری مجموعه را دوچندان می‌کند.

۳- پایداری و کاهش هزینه‌های استهلاک:

در شهربازی‌های نسل پنجم، به دلیل استفاده از توپوگرافی زمین، هزینه‌های زیرسازی بتنی سنگین کاهش یافته و نگهداری سازه‌ها به دلیل همگونی با اقلیم منطقه، بهینه‌تر از دستگاه‌های وارداتیِ صرف است.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک

شهربازی نسل پنجم یک «پروژه لوکس» نیست، بلکه یک «نیاز زیرساختی» برای کلانشهر تبریز است. این طرح، خلأ تفریحات مدرن را در شمال‌غرب کشور پر کرده و تبریز را به قطب تفریحات دیجیتال و سبز ایران تبدیل می‌کند. این پروژه با نرخ بازگشت سرمایه (IRR) بسیار جذاب، بهترین گزینه برای مشارکت با سرمایه‌گذاران خارجی (FDI) است که به دنبال پروژه‌های بکر و با تقاضای بالا هستند.

طرح شماره ۵: پردیس سلطنتی گلف و اقامتگاه‌های بیوفیلیک (Luxury Sports & Wellness Hub)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح

این بخش از پروژه، پارک بزرگ تبریز را از یک تفرجگاه محلی به یک «مقصد گردشگری تراز اول جهانی» ارتقا می‌دهد. هدف، خلق فضایی است که ورزش حرفه‌ای را با آرامش عمیق بصری و محیطی پیوند بزند.

· زمین گلف ۱۸حفره‌ای استاندارد (Championship Golf Course): طراحی مطابق با استانداردهای فدراسیون جهانی گلف (IGF) با بهره‌گیری از پستی و بلندی‌های طبیعی منطقه. استفاده از چمن‌های مقاوم به کم‌آبی و سیستم بازچرخانی آب (Greywater) برای آبیاری، این مجموعه را به یک الگوی پایدار تبدیل می‌کند.

· هتل‌های بیوفیلیک و تالاسوفیلیک (Biophilic & Thalasophilic Hotels): ساخت هتل‌هایی که مرز میان فضای داخل و خارج را از بین می‌برند. استفاده از دیوارهای سبز، درختان در لابی، و جریان‌های آب روان که صدای آن‌ها در تمام طبقات شنیده می‌شود (تالاسوفیلی) تا حس حضور در کنار دریا و طبیعت بکر را القا کند.

· رستوران‌های ارگانیک و کلاب‌هاوس (Clubhouse): فضایی مجلل برای استراحت ورزشکاران و مهمانان که محصولات تولید شده در همان “باغچه‌های خانوادگی” و “مزارع عمودی” پارک را به صورت غذاهای تراز اول بین‌المللی سرو می‌کنند.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱- جذب گردشگران خاص و ثروتمند (High-Net-Worth Individuals):

· ورزش گلف و هتل‌های سلامت‌محور (Wellness)، مورد علاقه قشر مرفه و تجار بین‌المللی است. حضور این افراد در تبریز، میانگین هزینه کرد هر گردشگر در شهر را چندین برابر افزایش می‌دهد و باعث رونق بازارهای سنتی (مثل بازار فرش و جواهرات تبریز) می‌شود.

۲- میزبانی از مسابقات بین‌المللی و دیپلماسی ورزشی:

وجود یک زمین گلف استاندارد، تبریز را به لیست میزبانان تورنمنت‌های منطقه‌ای (مثل تورهای گلف آسیا) اضافه می‌کند. این رویدادها پوشش رسانه‌ای جهانی داشته و برند “تبریز” را به عنوان یک شهر مدرن و امن در سطح دنیا معرفی می‌کنند.

۳- ارزش افزوده و درآمدهای ارزی:

اجاره بهای زمین‌های تمرینی، حق عضویت در کلاب گلف، و اقامت در هتل‌های خاص، درآمدهای ارزی و ریالی پایداری را نصیب شهرداری و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی می‌کند. این بخش، موتور محرک سودآوری کل پروژه است که هزینه‌های بخش‌های عمومی و عام‌المنفعه پارک را پوشش می‌دهد.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک

برای اینکه تبریز با شهرهایی مثل دبی، استانبول یا دوحه رقابت کند، نیازمند زیرساخت‌های “High-end” است. زمین گلف و هتل‌های تالاسوفیلیک، پارک بزرگ را از یک فضای سبز معمولی به یک «نماد مدرنیته و رفاه» تبدیل می‌کنند. این طرح، تضمین‌کننده‌ی بازگشت سرمایه برای بخش خصوصی است و اعتبار تبریز را در نقشه گردشگری لوکس جهان تثبیت می‌کند.

طرح شماره ۶: دهکده تفریحات آبی و استادیوم ورزش‌های ساحلی (Blue-Zone Arena)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح

این بخش، پارک بزرگ را به قطب ورزش‌های مهیج و قهرمانی در شمال‌غرب کشور تبدیل می‌کند. با توجه به چالش‌های آبی گذشته که در مستندات پرونده ذکر شده بود، این دریاچه با رویکرد «آب‌خیزداری شهری» و سیستم چرخه بسته (Closed Loop) طراحی می‌شود تا کمترین تبخیر و بیشترین بهره‌وری را داشته باشد.

· دریاچه چندمنظوره مسابقاتی: طراحی لاین‌های استاندارد برای قایق‌رانی (کایاک و کانو) و اسکی روی آب که قابلیت میزبانی از مسابقات کشورهای عضو بریکس، اکو و حاشیه خزر را داشته باشد.

· کمپلکس استخرهای قهرمانی: احداث استخر دیپ (Deep) برای شیرجه، استخر استاندارد ۵۰ متر برای شنا و حوضچه اختصاصی واترپولو با سکوهای تماشاچیان.

· آرنای ورزش‌های ساحلی: ایجاد زمین‌های شنی با ماسه استاندارد برای فوتبال ساحلی، والیبال ساحلی و هندبال ساحلی. این بخش می‌تواند به دلیل اقلیم خاص تبریز( رطوبت پایین و اعتدال دمای تابستانی)، در فصول گرم سال به کانون مسابقات کشوری تبدیل شود.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱- درآمدزایی از تفریحات عمومی و بلیط‌فروشی:

استفاده عمومی از قایق‌رانی و جت‌اسکی در روزهای عادی، جریان نقدی روزانه (Cash Flow) بسیار بالایی برای پارک ایجاد می‌کند. همچنین آموزشگاه‌های غواصی و شنا می‌توانند به صورت برون‌سپاری به بخش خصوصی واگذار شوند.

۲- میزبانی مسابقات و حق پخش تلویزیونی:

با تکمیل این زیرساخت، تبریز می‌تواند میزبان اردوهای تیم ملی و مسابقات بین‌المللی باشد. هر رویداد ورزشی، هزاران تماشاچی و گردشگر را به منطقه جذب کرده و هتل‌های اطراف (طرح شماره ۴) را اشغال می‌کند.

۳- حل چالش محیط‌زیستی با ارزش اقتصادی:

این دریاچه برخلاف مدل‌های قبلی، به عنوان یک «مخزن ذخیره آب استراتژیک» برای آبیاری سایر بخش‌های پارک عمل می‌کند. با تصفیه بیولوژیک آب، هزینه‌های تامین آب فضای سبز کاهش یافته و ارزش افزوده املاک پیرامونی به شدت افزایش می‌یابد.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک

شهر تبریز علی‌رغم پیشینه ورزشی، از داشتن یک پایگاه جامع ورزش‌های آبی و ساحلی محروم است. این طرح، پاسخی به مطالبات نسل جوان و بستری برای توسعه ورزش‌های قهرمانی است. توجیه اقتصادی آن در «تنوع کاربری» است؛ یعنی در حالی که قهرمانان در استخرها تمرین می‌کنند، شهروندان در دریاچه تفریح می‌کنند و این یعنی بازگشت سرمایه از دو جبهه عمومی و حرفه‌ای. این پروژه می‌تواند لکه سیاهی که در گذشته بابت رهاسازی آب حوضچه در افکار عمومی ایجاد شده بود را به یک افتخار زیست‌محیطی تبدیل کند.

طرح شماره ۷: پردیس حیات‌وحش و صیانت از اکوسیستم آذربایجان (Azerbaijan Bio-Park)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح

این بخش از پروژه، برخلاف باغ‌وحش‌های سنتی که حیوانات را در قفس‌های تنگ محبوس می‌کنند، بر پایه مفهوم «باغ‌وحشِ باز» (Open Zoo) و بازسازی زیستگاه‌های طبیعی طراحی می‌شود. هدف، ایجاد یک مرکز حفاظتی-آموزشی برای معرفی تنوع زیستی شگفت‌انگیز فلات آذربایجان است.

· باغ پرندگان (Avian Pavilion): سازه‌ای توری و عظیم (Free-flight Aviary) که به پرندگان اجازه پرواز در فضای وسیع را می‌دهد. بازدیدکنندگان از روی پل‌های معلق از میان زیستگاه پرندگان عبور می‌کنند.

· تاراریوم خزندگان (Reptile House): نمایش گونه‌های خاص خزندگان منطقه با استانداردهای کنترل دما و رطوبت، به همراه بخش آکواریوم ماهیان بومی رود ارس.

· پناهگاه پستانداران بومی:  اختصاص فضاهای وسیع برای نگهداری و تکثیر گونه‌هایی نظیر شوکا، قوچ و میش ارمنی و کل و بز که نمادهای حیات‌وحش آذربایجان هستند.

· بخش مشارکت خصوصی:  واگذاری مدیریت بخش‌های تغذیه، کلینیک دامپزشکی و فروشگاه‌های یادگاری (Souvenirs) به بخش خصوصی متخصص.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱- درآمدزایی از گردشگری علمی و خانوادگی:

این مجموعه به دلیل جذابیت ذاتی برای کودکان و خانواده‌ها، یکی از پردرآمدترین بخش‌های پارک در تمام فصول سال خواهد بود. فروش بلیت، تورهای آموزشی (Nature Tours) و عکاسی با حیوانات بومی، جریان نقدی مستمری را تضمین می‌کند.

۲- جذب بودجه‌های حفاظتی و مسئولیت اجتماعی (CSR):

با تمرکز بر تکثیر گونه‌های در حال انقراض، این مرکز می‌تواند از بودجه‌های سازمان حفاظت محیط زیست و نهادهای بین‌المللی بهره‌مند شود. همچنین صنایع بزرگ منطقه می‌توانند به عنوان حامی مالی (Sponsor) هر گونه جانوری، هزینه‌های نگهداری را بر عهده گرفته و در مقابل از مزایای تبلیغاتی استفاده کنند.

۳-  پیوند با زنجیره ارزش گردشگری:

وجود چنین مرکز منحصربه‌فردی در تبریز، پکیج تورهای ورودی به استان را کامل کرده و باعث می‌شود گردشگران خارجی که به قصد دیدن آثار تاریخی می‌آیند، یک روز کامل را نیز برای تجربه حیات‌وحش در پارک بزرگ صرف کنند.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک

آذربایجان یکی از غنی‌ترین بانک‌های ژنتیکی جانوری را داراست که متأسفانه در حال فراموشی است. ایجاد این پردیس حیات‌وحش، علاوه بر اینکه یک «سرمایه‌گذاری پرسود و زودهنگام» است، یک اقدام اخلاقی و فرهنگی در راستای حفظ هویت طبیعی منطقه محسوب می‌شود. این طرح با مشارکت بخش خصوصی، باری بر دوش بودجه جاری شهرداری نخواهد بود و به عنوان یک مرکز مرجع پژوهشی، اعتبار علمی کلانشهر تبریز را در سطح ملی ارتقا می‌دهد.

طرح شماره ۸: مجتمع مزارع نوین و صادراتی (Exotic & Strategic Farming Zone)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح

این بخش از پروژه، پارک بزرگ را از یک فضای صرفاً تفرجی به یک «قطب تولیدی-صادراتی» با ارزش افزوده بسیار بالا تبدیل می‌کند. هدف، بهره‌گیری از تکنولوژی‌های کنترل اقلیم برای تولید محصولاتی است که در شرایط عادی در منطقه آذربایجان به عمل نمی‌آیند.

· مزرعه پرورش شترمرغ: ایجاد زنجیره کامل تولید شامل جوجه‌کشی، پرواربندی و واحد نیمه‌صنعتیِ بسته‌بندی گوشت و فرآوری پوست و روغن. شترمرغ حیوانی است که با اقلیم خشک و نیمه‌خشک تبریز سازگاری بالایی دارد.

· مزرعه پرورش کروکودیل: احداث استخرهای مجهز و سرپوشیده با دمای کنترل‌شده. این مزارع علاوه بر جنبه‌های گردشگری (مشاهده از نزدیک)، بر تولید پوست (صنعت مد) و گوشت (صادرات) تمرکز دارند.

· گلخانه‌های میوه‌های استوایی (Tropical Glasshouse): با استفاده از سیستم‌های مزارع عمودی که در پرده قبلی ذکر شد، کشت محصولاتی نظیر آناناس، پاپایا، موز و بلوبری در قلب تبریز انجام می‌شود. این گلخانه‌ها با بازیافت حرارت حاصل از نیروگاه‌های نزدیک یا سیستم‌های خورشیدی گرم می‌شوند.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱-  ارزآوری و صادرات مستقیم:

محصولات این بخش (پوست کروکودیل، محصولات لوکس شترمرغ و میوه‌های استوایی) بازارهای هدف بسیار پرتقاضایی در کشورهای همسایه به ویژه روسیه، قطر و امارات دارند. این مزارع می‌توانند به عنوان واحدهای تولیدی در تراز صادرات ملی فعالیت کنند.

۲-  زنجیره ارزش و اشتغال‌زایی تخصصی:

به جای فروش مواد خام، با ایجاد صنایع تبدیلی کوچک در حاشیه پارک، محصولاتی با ارزش افزوده بالا (مانند کیف و کفش چرم خاص، محصولات درمانی از روغن شترمرغ و بسته‌بندی‌های لوکس میوه) تولید می‌شود که صدها شغل برای جوانان متخصص تبریز ایجاد می‌کند.

۳- توریست مزرعه (Agrotourism):

مشاهده فرآیند پرورش این حیوانات خاص و چیدن میوه‌های استوایی در قلب تبریز، مزیتی است که در هیچ کجای شمال‌غرب کشور وجود ندارد و می‌تواند منبع درآمد هنگفتی از محل فروش بلیط بازدید و تورهای مزرعه‌گردی باشد.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک

ایده “مزارع استراتژیک” دقیقاً همان نقطه‌ای است که پارک بزرگ را به «توسعه پایدار»پیوند می‌زند. این بخش نه تنها هزینه‌بر نیست، بلکه یک “بنگاه اقتصادی” مستقل است که با مشارکت مستقیم بخش خصوصی و جذب سرمایه‌گذاران حوزه کشاورزی نوین، ارزآوری برای شهر را تضمین می‌کند. این طرح، پاسخی است به نیاز کشور در جهت تولید محصولات غیرنفتی و تثبیت نام تبریز به عنوان پیشرو در کشاورزی های‌تک (High-tech Agriculture).

طرح شماره ۹: پردیس گیاه‌شناسی و مرکز تجارت سبز (Botany & Flora Hub)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح

این بخش، ویترینِ زیبایی و تنوع زیستی آذربایجان و جهان در قلب تبریز خواهد بود. هدف، ایجاد مجموعه‌ای است که علاوه بر جنبه‌های تفریحی، به عنوان یک مرجع علمی و تجاری در سطح منطقه عمل کند.

باغ‌های گل سرپوشیده و روباز (Garden of All Seasons): طراحی بخش‌های مختلف شامل باغ رز، باغ صخره‌ای، و باغ ژاپنی. بخش سرپوشیده با استفاده از گنبدهای شیشه‌ای مدرن (مشابه پروژه اِدِن)، امکان تماشای گیاهان استوایی را در سرمای زمستان تبریز فراهم می‌آورد.

· نمایشگاه و فروشگاه دائمی گل و گیاه:  ایجاد یک مرکز لجستیک و تجاری مدرن برای عرضه نهال، گل‌های آپارتمانی و صنایع وابسته (گلدان، کود، سیستم‌های آبیاری خانگی).

· بانک ژن گیاهی آذربایجان: بخشی تخصصی برای حفظ و تکثیر گونه‌های گیاهی نادر کوهستان‌های سهند و سبلان که جنبه پژوهشی و دانشگاهی دارد.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱- تبدیل شدن به بورس گل و گیاه شمال‌غرب:

با تمرکز تولیدکنندگان و فروشندگان در این مرکز، تبریز به مرجع قیمت‌گذاری و توزیع گل و گیاه در منطقه تبدیل می‌شود. اجاره غرفه‌های نمایشگاهی و حق‌العمل معاملات تجاری، درآمدی سرشار و پایدار برای مدیریت شهری ایجاد می‌کند.

۲- توریسم آموزشی و علمی:

جذب اردوهای دانش‌آموزی، دانشجویان کشاورزی و محققان گیاه‌شناسی از سراسر کشور. این مرکز می‌تواند با برگزاری “جشنواره‌های فصلی گل” (مانند جشنواره لاله یا داوودی)، در ایام پیک گردشگری، هزاران بازدیدکننده را به پارک بزرگ بکشاند.

۳- اشتغال‌زایی و حمایت از تولید بومی:

ایجاد بستر برای فعالیت صدها متخصص باغبانی، طراح فضای سبز و فروشنده. همچنین، این مرکز می‌تواند به عنوان پایگاه صادرات گل و گیاه به کشورهای همسایه (به ویژه روسیه و عراق) عمل کرده و برای شهر ارزآوری داشته باشد.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک

این باغ گیاه‌شناسی، “ریه‌ی سبز” و “قلب تپنده زیبایی” تبریز خواهد بود. توجیه اقتصادی این طرح در پیوند میان تفریح، آموزش و تجارت نهفته است. مدیریت شهری با اجرای این پروژه، نه‌تنها سرانه فضای سبز باکیفیت را ارتقا می‌دهد، بلکه یک زیرساخت تجاری سودآور ایجاد می‌کند که هزینه‌های نگهداری خود را از طریق فروش محصولات و جذب توریست تأمین می‌نماید.

طرح شماره ۱۰: پردیس اقامتی ستارگان؛ توسعه کمپینگ و احیای زیست‌شبانه (Night-Sky Camping & Eco-Resort)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح

این بخش از پروژه، پاسخ به یکی از بزرگترین نیازهای کلانشهری تبریز یعنی «امنیت شب‌گذرانی در طبیعت» و فرار از آلودگی نوری مرکز شهر است. هدف، ایجاد فضایی است که شهروندان و گردشگران بتوانند بدون دغدغه، لذت خوابیدن زیر آسمان پرستاره شب را تجربه کنند.

· کمپینگ‌های هوشمند (Smart Camping): ایجاد سکوهای مخصوص نصب چادر مجهز به پنل‌های خورشیدی برای تأمین روشنایی و شارژ، سیستم فاضلاب مدرن و دسترسی به آب شرب.

· اقامتگاه‌های شیشه‌ای (Glamping – Glass Domes): ساخت کلبه‌های گنبدی شکل تمام‌شیشه‌ای برای اقامت‌های اختصاصی و لوکس؛ بگونه‌ای که مهمانان بتوانند بدون خروج از فضای گرم کلبه، ستاره‌های آسمان تبریز را رصد کنند.

· زونِ زیست‌شبانه (Night-Life Zone): طراحی مسیرهای پیاده‌راه با نورپردازی ملایم و کم‌مصرف (Dark-Sky Friendly) که به رستوران‌های شبانه‌روزی، سینماهای روباز و فضاهای اجرای موسیقی خیابانی منتهی می‌شوند.

· رصدخانه آماتوری:  ایجاد یک مرکز کوچک نجوم برای علاقمندان، جهت رصد ستارگان و سیارات، با توجه به افق باز منطقه غرب تبریز.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱-  درآمدزایی مستقیم از “اقتصاد تاریکی”:

برخلاف پارک‌های سنتی که با غروب آفتاب به فضایی مرده تبدیل می‌شوند، این طرح پارک را در ۲۴ ساعت شبانه‌روز سودآور نگه می‌دارد. دریافت ورودی برای کمپینگ، اجاره کلبه‌های شیشه‌ای و ارایه خدمات رفاهی در ساعات شب، درآمد خالص شهرداری را به شدت افزایش می‌دهد.

۲- افزایش میانگین اقامت مسافران:

یکی از چالش‌های گردشگری تبریز، کوتاه بودن زمان اقامت مسافران است. وجود یک “کمپینگ ایمن و مدرن” باعث می‌شود مسافرانی که با خودروی شخصی سفر می‌کنند، به جای عبور از تبریز، حداقل یک یا دو شب را در این فضا سپری کنند که منجر به رونق فروشگاه‌ها و اصناف شهر می‌شود.

۳- امنیت پایدار از طریق حضور جمعیت ((Security by Design:

حضور خانواده‌ها و گردشگران در طول شب، خود به خود باعث حذف نقاط کور و ناامن می‌شود. این رویکرد، هزینه‌های حراستی و انتظامی شهرداری را کاهش داده و امنیت منطقه را به صورت اجتماعی تأمین می‌کند.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک

“زیست‌شبانه” یکی از شاخص‌های شهرهای زنده و توسعه‌یافته جهان است. پارک بزرگ تبریز با این طرح، به بزرگترین «اقامت‌گاه یا هتل روباز شمال‌غرب» تبدیل خواهد شد. این ایده با کمترین تخریب محیط‌زیستی و بیشترین بهره‌وری از فضا، نه تنها یک نیاز اجتماعی را پاسخ می‌دهد، بلکه منبعی پایدار برای ارزآوری و رونق اقتصادی در ساعاتی است که سایر بخش‌های شهر در خواب هستند. این طرح، پیوند میان «انسان»، «طبیعت» و «آسمان» را دوباره برقرار می‌کند.

طرح شماره ۱۱: برج‌های سبز؛ مزارع عمودی و گلخانه‌های شیشه‌ای هوشمند (Vertical Farming & Urban Agri-Tech)

الف) نکات فنی و اجرایی طرح

این طرح، لبه‌ی تکنولوژی کشاورزی دنیا را به تبریز می‌آورد. به جای کشت سنتی که نیازمند وسعت زمین زیاد و مصرف آب فراوان است، در اینجا صیفی‌جات و میوه‌ها در طبقات و فضای داخلی ساختمان‌های تمام شیشه‌ای مدرن (Sky-Farms) تولید می‌شوند.

· کشاورزی عمودی (Vertical Farming) : استفاده از سیستم‌های هیدروپونیک و ایروپونیک (بدون خاک) برای تولید سبزیجات، صیفی‌جات و توت‌فرنگی‌های ارگانیک در تمام فصول سال. این ساختمان‌ها با معماری بیوفیلیک، خود به المان‌های زیبایی‌شناختی پارک تبدیل می‌شوند.

· گلخانه‌های شیشه‌ای تعاملی:  ایجاد فضاهایی که شهروندان می‌توانند مراحل رشد گیاهان را مشاهده کنند. بخشی از این فضاها به عنوان «باغچه‌های عمودی اجاره‌ای» در اختیار خانواده‌ها قرار می‌گیرد تا محصول ارگانیک خود را در قلب شهر مدیریت کنند.

· هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء (IoT): کنترل دقیق نور(LED های مخصوص رشد گیاه)، دما، رطوبت و مواد مغذی توسط سیستم‌های هوشمند، که منجر به تولید محصولاتی با ۱۰ برابر کیفیت بیشتر و ۹۰ درصد مصرف آب کمتر می‌شود.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱- تولید محصولات ارگانیک با ارزش افزوده بالا:

محصولات تولید شده در این مزارع به دلیل ارگانیک بودن و برند “تولید در پارک بزرگ تبریز”، با قیمتی بالاتر در بازارهای داخلی و خارجی (به ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس و روسیه) به فروش می‌رسند. این مزارع عملاً به کارخانه‌های تولید ثروت سبز تبدیل می‌شوند.

۲- کاهش هزینه‌های لجستیک و زنجیره تأمین:

تولید محصول در قلب مصرف (شهر)، هزینه‌های حمل‌ونقل و ضایعات کشاورزی را به صفر نزدیک می‌کند. این یعنی سود خالص بیشتر برای سرمایه‌گذار و قیمت رقابتی برای مصرف‌کننده.

۳- توریسم کشاورزی نوین (Agri-Tourism):

این ساختمان‌های شیشه‌ای تنها مزرعه نیستند، بلکه مقاصد توریستی هستند. رستوران‌های “مزرعه به میز” (Farm-to-Table) در طبقات فوقانی این برج‌ها، غذاهایی را سرو می‌کنند که مواد اولیه آن در همان لحظه از طبقات پایین چیده شده است. این تجربه برای گردشگران داخلی و خارجی بی‌نظیر و درآمدزا خواهد بود.

ج) نتیجه‌گیری استراتژیک

با توجه به تنش‌های آبی منطقه و نیاز مبرم به امنیت غذایی، ایده «مزارع عمودی» یک انتخاب نیست، بلکه یک «ضرورت استراتژیک» است. این طرح، پارک بزرگ تبریز را به عنوان پیشروی تکنولوژی کشاورزی در ایران معرفی می‌کند. این پروژه با اشغال کمترین سطح از زمین‌های گران‌قیمت پارک، بیشترین بازدهی اقتصادی را دارد و می‌تواند به عنوان یک الگوی موفق برای کل کشور صادر شود.

طرح شماره ۱۲: پارک بزرگ، پیشرانِ گردشگری اکو–شهری (Eco-Urban Tourism Hub)

الف) توضیحات تکمیلی و جزئیات اجرایی

این ایده، در واقع ننخ تسبیح» تمامی۱۱ طرح قبلی است. هدف این است که پارک بزرگ تبریز از یک «تفرجگاه محلی» به یک «مقصد گردشگری پایدار» تبدیل شود که در آن مرز میان شهر و طبیعت از بین می‌رود.

· مسیرهای اکولوژیک (Eco-Trails): طراحی مسیرهای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری هوشمند که از میان باغچه‌های خانوادگی، مزارع عمودی و حاشیه دریاچه عبور کرده و با تابلوهای چندزبانه، اطلاعات گیاه‌شناسی و فرهنگی آذربایجان را به گردشگر منتقل می‌کند.

· مرکز تفسیر فرهنگ و طبیعت (Interpretation Center): ایجاد یک ساختمان نمادین و سبز که در آن با استفاده از تکنولوژی‌های تعاملی، تاریخچه «باغ‌شهر تبریز»، اهمیت اراضی حکم‌آباد و تنوع زیستی منطقه به گردشگران داخلی و خارجی معرفی می‌شود.

· تلفیق میراث ملموس و ناملموس: برگزاری فستیوال‌های فصلی مانند «جشن برداشت محصولات ارگانیک»، «شب‌های موسیقی عاشیقی» در کمپینگ‌ها و «نمایشگاه صنایع‌دستی زنده» که ریشه در فرهنگ اصیل آذربایجان دارد.

ب) توجیه اقتصادی و مزیت‌های استراتژیک

۱- جذب گردشگر خارجی و ارزآوری پایدار:

گردشگری اکو-شهری (Eco-Urban) یکی از پرطرفدارترین و پول‌سازترین شاخه‌های صنعت توریسم در دنیاست. با اجرای این طرح، تبریز به جای یک توقفگاه چندساعته، به مقصد اصلی گردشگرانی تبدیل می‌شود که به دنبال تجربه همزمان مدرنیته، طبیعت و فرهنگ هستند. این یعنی افزایش مستقیم درآمدهای ارزی برای شهر.

۲- اشتغال‌زایی در سطوح مختلف (Social Economy):

· این طرح زنجیره‌ای از مشاغل را فعال می‌کند: از راهنمایان تور محلی و متخصصان محیط زیست گرفته تا رانندگان حمل‌ونقل پاک و تولیدکنندگان محصولات بومی. این مدل اشتغال، «اقتصاد خرد» محلات پیرامون پارک را به شدت تقویت کرده و باعث توزیع عادلانه ثروت می‌شود.

۳- کاهش هزینه‌های زیرساختی از طریق «گردشگری مسئولانه»:

در مدل Eco-Tourism، خود گردشگر آموزش می‌بیند که محافظ طبیعت باشد. این فرهنگ‌سازی، هزینه‌های جمع‌آوری پسماند و تخریب فضای سبز را به شدت کاهش داده و پارک را به پروژه‌ای «خودنگهدار» تبدیل می‌کند.

رستاخیز سبز کهن‌شهر تبریز: فراخوانی برای عبور از بن‌بست ۵۰ ساله

نیم قرن است که نام «پارک بزرگ تبریز» در راهروهای ادارات و اسناد بایگانی شده، میان وعده و تردید معلق مانده است.

۵۰ سال انتظار برای شهری که روزگاری «باغ‌شهر ایران» بود، زمانی طولانی و جراحتی عمیق بر پیکره‌ی اعتماد عمومی است. امروز اما، ما نه با یک «درخواست»، بلکه با یک «نقشه‌راه روشن» متشکل از ۱۲ طرح هوشمندانه، روبروی شما ایستاده‌ایم تا بگوییم: وقت آن رسیده است که طلسم این اراضی شکسته شود.

توسعه، تنها در گروی ریختن بتن و جابه‌جایی بودجه‌های دولتی نیست. توسعه یعنی «تغییر نگرش».

۱۲ پروژه‌ای که از پردیس‌های سینمایی بیوفیلیک و شهربازی‌های نسل پنجم تا مزارع عمودی شیشه‌ای و دهکده‌های آبی بین‌المللی طراحی شده‌اند، همگی یک پیام واحد دارند:  پارک بزرگ تبریز می‌تواند ثروتمندترین و پویاترین نقطه اقتصادی ایران باشد، اگر دست از روش‌های سنتی برداریم.

کشاورز حکم‌آبادی را نه یک «مانع»، بلکه «شریک استراتژیک» برای احیای خاک زرخیز پارک بزرگ تبریز بدانیم؛ بگذاریم او در مزارع عمودی و باغچه‌های ارگانیک، کرامت خود را حفظ کند و نگهبان سبز این پروژه عظیم و در کل سبزینگی کهن‌شهرمان تبریز باشد.

سرمایه‌گذار را نه یک «پیمانکار»، بلکه «معمار آینده» بشماریم؛ با ایجاد امنیت اقتصادی در طرح‌های سودآوری چون هتل‌های تالاسوفیلیک و مجموعه‌های گلف، اجازه دهیم ارزهای خارج شده از این مرز و بوم، دوباره به رگ‌های تبریز بازگردد.

به «زیست‌شبانه» و «اقتصاد شادی» رسمیت ببخشیم؛ فرزندان این شهر حق دارند در مدرن‌ترین شهربازی‌های طبیعت‌محور و زیر آسمان پرستاره‌ی کمپینگ‌های مدرن، طعم خوش زندگی را در خاک مادری خود بچشند.

تاریخ تبریز، نام کسانی که تنها «کلنگ» زدند را به یاد نمی‌آورد؛ تاریخ این شهر، شیفته‌ی کسانی است که «رویا» کاشتند و «ایمان» درو کردند. امروز، تمام ابزارهای لازم—از طرح‌های توجیهی تا تکنولوژی‌های نوین—مهیاست. تنها حلقه‌ی مفقوده، «اراده‌ی جسورانه‌ی مدیریتی» است.

اجازه ندهیم آرزوی نیم‌قرنی مردم تبریز، میراثی از حسرت برای نسل بعدی باشد. بیایید پارک بزرگ را به «نماد اقتدار مدیریت ایرانی» و «نگین درخشان قفقاز» تبدیل کنیم. ما به دنبال معجزه‌ی دولتی نیستیم؛ ما به دنبال آزادسازی پتانسیل‌های بی‌نظیر این خاک هستیم.

تبریز، خسته از وعده، اما تشنه‌ی حرکت است. بیاییم پیش از آنکه فرصت‌ها از دست بروند، هم‌پیمان شویم تا عطر پونه و رایحه گل‌های محمدی در فضای دودآلود و گرفته این شهر بپیچد و سرسبزی دوباره جایگزین خاک و خاموشی شود.

اکنون زمان آن فرا رسیده که با دمیدن جانی تازه در ریه‌های خسته‌ی این کهن‌شهر، شکوه گمشده‌ی باغ‌شهر را به ضیافت مدرنیته‌شهری تبریز فرا بخوانیم؛ بیاییم این بار نه به اندازه‌ی یک شهر، که به وسعت یک دریا بزرگ شویم و با حمایتی قاطع از این ایده‌های آرمان‌گرایانه، اجازه ندهیم آرزوی نیم‌قرنی مردمان این شهر در غبار نسیان دفن شود، چرا که تبریز، همچنان منتظر اراده‌ای جسورانه است که رویا را به شریان‌های زندگی و حیات شهر، پیوند زند.