گزارش تحلیلی/پاشینیان در انتخابات پیروز شد: نبرد اصلی اکنون آغاز میشود
یازاکو-انتخابات پارلمانی برگزارشده در ارمنستان نشان میدهد که نیکول پاشینیان نخستوزیر بار دیگر توانسته است قدرت را حفظ کند. حزب حاکم «قرارداد مدنی» با کسب حدود ۴۹ درصد آرا در جایگاه نخست قرار گرفته و حق تشکیل دولت را به دست آورده است.
به گزارش واحد ترجمه پایگاه خبری یازاکو به نقل از اؤلکه، در نگاه اول این نتیجه بهعنوان پیروزی پاشینیان به نظر میرسد؛ اما واقعیت سیاسی پنهان در پشت ارقام کاملاً متفاوت است.
در واقع هرچند پاشینیان در انتخابات پیروز شده اما از نظر سیاسی نسبت به گذشته در موقعیت ضعیفتری قرار گرفته است. او در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۲۱ که پس از جنگ دوم قرهباغ برگزار شد، ۷۲ کرسی به دست آورده بود و عملاً در نظام سیاسی ارمنستان موقعیتی بیرقیب داشت. در آن زمان اپوزیسیون در مجموع ۳۶ کرسی کسب کرده بود؛ ائتلاف «ارمنستان» ۲۹ کرسی و ائتلاف «افتخار من» به رهبری سرژ سرکیسیان و آرتور وانتسیان ۷ کرسی به دست آورده بودند.
اما امروز شرایط تغییر کرده است. بر اساس نتایج اولیه پس از انتخابات ۷ ژوئن کرسیها به این شکل توزیع شدهاند: حزب حاکم «قرارداد مدنی» ۶۴ کرسی، ائتلاف «ارمنستان قدرتمند» به رهبری سامول کاراپتیان ۲۹ کرسی و ائتلاف «ارمنستان» به رهبری روبرت کوچاریان ۱۲ کرسی. در مجموع اپوزیسیون ۴۱ کرسی به دست آورده است.
این نتیجه به پاشینیان و حزب «قرارداد مدنی» امکان میدهد بهتنهایی دولت تشکیل دهند، نخستوزیر را انتخاب کنند، برخی مقامات مهم را برگزینند و قوانین را تصویب کنند. اما از آنجا که پاشینیان نتوانسته حمایت دو سوم نمایندگان را به دست آورد، اکثریت لازم برای اصلاح قانون اساسی را در اختیار ندارد. او برای دستیابی به این اکثریت شش رأی کم دارد. بنابراین اگرچه حزب حاکم در پارلمان دارای اکثریت ساده است، اما هنوز از توانایی اتخاذ یکجانبه تصمیمات راهبردی که آینده کشور را تعیین میکنند، فاصله دارد.
پیش از انتخابات اصلاح قانون اساسی هم در سیاست داخلی ارمنستان و هم در روابط ارمنستان و جمهوری آذربایجان موضوع اصلی بود. زیرا دولت آذربایجان یکی از شروط اساسی برای امضای توافق نهایی صلح را اصلاح موادی از قانون اساسی ارمنستان میداند که به ادعای آن حاوی مطالبی درباره ادعاهای ارضی علیه جمهوری آذربایجان هستند.
در چنین شرایطی هرچند اپوزیسیون همچنان پراکنده است، اما توانسته نمایندگی گستردهتری در پارلمان به دست آورد و فرصتهایی برای تأثیرگذاری بر تصمیمات دولت کسب کند. این امر نشان میدهد که پاشینیان در پنج سال آینده مانند گذشته قادر به مانور آسان نخواهد بود.
یکی از مهمترین نکات این انتخابات آن بود که جامعه ارمنستان بار دیگر اعتماد کامل خود را به نیروهای تجدیدنظرطلب و انتقامجو نشان نداد. رأیدهندگان ارمنی بار دیگر وعدههای صلح و ثبات را بر شعارهای جنگطلبانه ترجیح دادند. با این حال یک نکته مهم وجود دارد: رأی دادهشده به پاشینیان به معنای اعتماد نامحدود به سیاستهای او نیست، بلکه نتیجه ضعف گزینههای جایگزین است.
زیرا جامعه ارمنستان بهخوبی میداند که کشور از نظر اقتصادی، سیاسی و امنیتی با بحرانی عمیق روبهروست. در سایه واقعیتهای جدید ژئوپلیتیکی منطقه ادامه سیاستهای گذشته برای ایروان دیگر ممکن نیست. به همین دلیل رأیدهندگان بار دیگر پاشینیان را انتخاب کردند؛ اما این به معنای دادن چک سفید امضا به او نیست.
مسئله اصلی پیش روی پاشینیان تشکیل دولت نیست؛ او این مرحله را پشت سر گذاشته است. مسئله اصلی دستیابی به توافق نهایی صلح با جمهوری آذربایجان است.
در اینجا تعهداتی مطرح میشود که دولت ارمنستان تاکنون آنها را اجرا نکرده است. تا امروز، در قانون اساسی ارمنستان موادی وجود دارد که از نگاه باکو حاوی ادعاهای ارضی علیه جمهوری آذربایجان است. هرچند ایروان بیانیههای مختلفی صادر کرده اما در عرصه حقوقی تغییر جدیای ایجاد نکرده است. همچنین هیچ سازوکار یا جدول زمانی مشخصی برای اصلاح قانون اساسی ارائه نشده است.
وضعیت مشابهی در مورد گشایش خطوط ارتباطی در مسیر زنگه زور نیز مشاهده میشود. با وجود اینکه این موضوع سالهاست مطرح است، هنوز نه پروژه نهایی مورد توافقی وجود دارد، نه سازوکار حقوقی مشخص و نه برنامه اجرایی روشن. به عبارت دیگر دستورکار صلح ارمنستان بیشتر بر پایه بیانیهها استوار بوده و اقدامات عملی بسیار محدود مانده است.
به همین دلیل میزان پایبندی پاشینیان به صلح را نه پیروزی او در انتخابات بلکه اقداماتش پس از انتخابات مشخص خواهد کرد.
از سوی دیگر نتایج انتخابات فرصتهایی را نیز برای مسکو ایجاد کرده است. هدف اصلی کرملین حفظ نفوذ خود در منطقه است. امضای توافق نهایی صلح میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان میتواند یکی از مهمترین ابزارهای نفوذ روسیه در قفقاز جنوبی را تضعیف کند.
از این رو مسکو اگرچه در انتخابات پیروز نشده اما کاملا هم شکست نخورده است، برعکس از طریق نیروهای مخالف حاضر در پارلمان، همچنان امکان تأثیرگذاری بر روند صلح را حفظ کرده است. بهویژه اردوگاههای سیاسی شکلگرفته پیرامون روبرت کوچاریان و سامول کاراپتیان احتمالاً در آینده تلاش خواهند کرد هر اقدام پاشینیان را از درون تحت فشار قرار دهند.
یکی از مهمترین نتایج انتخابات این است که پاشینیان دیگر مانند گذشته دارای انحصار سیاسی نیست. او میتواند دولت تشکیل دهد، اما برای اتخاذ تصمیمات راهبردی که آینده ارمنستان را رقم میزنند با مقاومت جدی روبهرو خواهد شد.
اگر پاشینیان در مسیر اصلاح قانون اساسی، امضای توافق صلح با جمهوری آذربایجان و گشایش مسیرهای ارتباطی منطقهای گامهای واقعی بردارد، با فشارهای شدید در پارلمان، خیابان و از سوی مراکز نفوذ خارجی مواجه خواهد شد. اگر هم این اقدامات را انجام ندهد، ارمنستان بار دیگر در وضعیت ابهام ژئوپلیتیکی، رکود اقتصادی و مخاطرات امنیتی باقی خواهد ماند. به بیان دیگر پاشینیان انتخابات را برده است، اما نبرد اصلی هنوز آغاز نشده است.
امروز اعداد و ارقام موجود در پارلمان ارمنستان صرفاً نشاندهنده تقسیم کرسیها نیستند، بلکه بازتابی از توازن نیروهای ژئوپلیتیکی نیز محسوب میشوند.
نتیجه اصلی این انتخابات تغییر قدرت نیست. نتیجه اصلی این است که جامعه ارمنستان آخرین فرصت بزرگ سیاسی را به پاشینیان داده است. هدف از این فرصت حفظ قدرت نیست، بلکه خارج کردن کشور از انزوای منطقهای، عادیسازی روابط با جمهوری آذربایجان و سازگار شدن با واقعیتهای جدید ژئوپلیتیکی است.
اگر پاشینیان نتواند از این فرصت استفاده کند، در انتخابات بعدی نه تنها کوچاریان یا دیگر نیروهای مخالف بلکه جامعه ارمنستانی که خواهان مشاهده نتیجه است و از انتظار خسته شده در برابر او قرار خواهد گرفت. از این منظر انتخابات ۲۰۲۶ را میتوان نه بهعنوان پیروزی پاشینیان بلکه بهعنوان آغاز مرحله نهایی تعیینکننده سرنوشت سیاسی او ارزیابی کرد.
با این حال نباید فراموش کرد که هنوز مشخص نیست پاشینیان به وعدههای خود پایبند خواهد ماند یا نه. آیا او با مسکو به توافقی پنهان رسیده است؟ آیا در پشت پرده بازی سیاسی دیگری در جریان است؟ پاسخ این پرسشها را زمان روشن خواهد کرد.
زیرا ارمنستان همچنان از نظر اقتصادی و امنیتی وابستگی قابل توجهی به روسیه دارد. مرزهای ارمنستان توسط نیروهای مرزبانی روسیه حفاظت میشود، پایگاه نظامی روسیه در این کشور حضور دارد و بخش انرژی، راهآهن و سایر بخشهای راهبردی اقتصاد تحت نفوذ و کنترل مسکو قرار دارند.
طبیعی است که برای آذربایجان و ترکیه، این انتخابات از منظر ایجاد صلح پایدار، ثبات، امنیت و شکلگیری الگوی همکاری نزدیک در منطقه اهمیت ویژهای دارد. اگرچه این دو کشور برای تحقق صلح و همکاری پایدار گامهای اولیه و واقعی برداشتهاند، اما همچنان جانب احتیاط را حفظ میکنند؛ زیرا بیانیههای ایروان را برای دستیابی به صلح نهایی کافی نمیدانند.
شرایط لازم برای صلح نهایی مشخص است و اکنون توپ در زمین ایروان قرار دارد. باکو منتظر واکنش و پاسخ خواهد ماند. اگر ایروان واقعاً به صلح علاقهمند است، باید اقدامات عملی انجام دهد. در مقابل باکو خود را برای هر سناریویی آماده کرده است.
