به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ در این نشست، دکتر داوود بهبودی، رییس دانشکده اقتصاد و مدیریت و استاد گروه توسعه اقتصادی و برنامهریزی دانشگاه تبریز، دکتر سیدباقر شریفزاده، رئیس شورای راهبردی مرکز پژوهشهای اتاق تبریز، و خانم دکتر قربانی بهعنوان سخنرانان اصلی، ابعاد مختلف بحران آب و ضرورت گذار از رویکردهای صرفاً تکنوکراتیک را مورد بحث قرار دادند.
دکتر شریفزاده با تأکید بر اهمیت حیاتی آب، گفت: «مایهای که حیات و بقا به آن وابسته است، امروز به یکی از جدیترین چالشهای کشور تبدیل شده است.»
وی با اشاره به شاخصهای مقایسهای افزود: ایران با حدود یک درصد جمعیت جهان، تنها ۳۴ صدم درصد از منابع آب تجدیدپذیر جهانی را در اختیار دارد. در حالی که میانگین بارندگی جهانی ۸۱۴ میلیمتر است، این رقم در ایران به حدود ۲۱۲ میلیمتر میرسد. به گفته او، از حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب منابع آب کشور، تنها ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آن قابل استفاده است و برای ۳۰۰ میلیارد مترمکعب باقیمانده نیز باید در سیاستگذاری و بودجهریزی جایگاه مشخصی دیده شود.
شریفزاده با اشاره به الگوی مصرف آب اظهار داشت: «حدود ۹۰ درصد از ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب قابل استفاده کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود؛ در حالی که حدود ۳۰ درصد از بهرهبرداران این بخش بیسواد و نزدیک به ۶۰ درصد آنان بالای ۶۰ سال سن دارند.»
او تأکید کرد: «اگر ارزش جهانی آب مصرفشده در کشاورزی را محاسبه کنیم، ۹۰ میلیارد مترمکعب آبی که به این بخش اختصاص میدهیم، ارزشی بیش از کل ارزش افزودهای دارد که از کشاورزی به دست میآوریم. این یعنی ما به آب، بهای واقعی نمیدهیم.»
در ادامه، دکتر بهبودی با طرح پرسشی بنیادین گفت: «چرا با وجود دهها نهاد و سازمان متولی، الگوی شکست در سیاستهای آب همچنان تکرار میشود؟»
وی افزود: «پیش از آنکه بگوییم سیاستها شکست خوردهاند، باید بپرسیم آیا مسئله را درست صورتبندی کردهایم؟ آب فقط یک منبع طبیعی نیست؛ آب تعارض منافع است، محل تلاقی قدرت و معیشت و حتی مشروعیت. بنابراین نمیتوان آن را از سیاست جدا کرد.»
بهبودی با اشاره به مفهوم حکمرانی آب تصریح کرد: «حکمرانی آب پاسخی به شکستهای مکرر رویکردهای تکنوکراتیک است. البته حکمرانی قرار نیست جای مدیریت را بگیرد، بلکه لایهای بالادست است.»
او نوآوری اصلی کتاب «حکمرانی آب» را در صورتبندی مسئله دانست و گفت: «تا زمانی که منطق نهایی تصمیمگیری در حوزه آب روشن نشود، حتی سیاستهای کاملاً علمی و با نیت درست، تنها مسکنهای موقت خواهند بود.»
وی تمرکز تصمیمگیری، شکاف میان دانش و قدرت، فقدان شفافیت و توقف اصلاحات در سطح ساختارهای ظاهری را از دلایل تداوم بحران دانست و افزود: «مشکل اصلی در حوزه آب، شکاف فزاینده بین عرضه و تقاضاست و ریشه خطاهای تکرارشونده را باید در لایه حکمرانی و تصمیمگیری جستوجو کرد.»
این استاد دانشگاه همچنین خاطرنشان کرد: «در بسیاری موارد، فرآیند تصمیمگیری به دلیل تعدد ذینفعان، عدم قطعیت و هزینههای بالای اطلاعاتی، از مرحله اجرا پیچیدهتر است و همین موضوع بر اولویتگذاری سیاستگذاران اثر میگذارد.»
پس از آن، خانم دکتر قربانی با انتقاد از راهحلهای مقطعی در حوزه آب گفت: «جایگزین کردن راهحلهای موقت بهجای راهحلهای اساسی، نهتنها بحران آب را حل نمیکند، بلکه پیامدهای آن را سنگینتر میسازد.»
وی با تشریح سه سطح «حکمرانی آب، سیاستگذاری و مدیریت آب» تأکید کرد: «برای حل ریشهای مسئله آب، باید در سطح حکمرانی مداخله کرد.»
به گفته او، حکمرانی خوب آب با پاسخ به پرسشهای محوری «چه کسی، چگونه و بر چه اساسی» شکل میگیرد و هدف آن افزایش شفافیت، پاسخگویی و مشارکت ذینفعان است.
قربانی در توضیح چرایی دشواری حکمرانی آب افزود: «آب بهطور همزمان یک کالای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی است؛ چندسطحی است و از سطح ملی تا محلی امتداد دارد و ماهیتی بینبخشی دارد. همین ویژگیها، حکمرانی آب را به یکی از پیچیدهترین عرصههای سیاستگذاری عمومی تبدیل کرده است.»
نشست رونمایی از کتاب «حکمرانی آب» در اتاق بازرگانی تبریز، با تأکید بر ضرورت بازنگری جدی در منطق تصمیمگیری و عبور از اصلاحات سطحی، بار دیگر نشان داد که حل بحران آب در ایران، بیش از هر چیز نیازمند اصلاح قواعد بازی در سطح حکمرانی است.
