نیروگاه زمینگرمایی مشگینشهر؛ گام نمادین یا راهبردی برای عبور از ناترازی برق؟
یازاکو- در آستانه بهرهبرداری از نخستین نیروگاه زمینگرمایی کشور در مشگینشهر، پرسش اصلی این است که آیا تزریق پنج مگاوات برق به شبکه سراسری میتواند پاسخی راهبردی به بحران ناترازی انرژی باشد یا این پروژه پس از سه دهه، بیشتر جنبه نمادین دارد؟
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ بررسی ابعاد اقتصادی، فنی و سیاستگذاری طرح نیروگاه زمینگرمایی مشگینشهر نشان میدهد که موفقیت آن نه در افتتاح، بلکه در نحوه توسعه و مقیاسپذیری آن معنا پیدا میکند.
سه دهه انتظار برای پنج مگاوات
پروژه نیروگاه زمینگرمایی دامنه سبلان که از دهه ۷۰ آغاز شده، اکنون در آستانه ورود به مدار تولید قرار گرفته است. بر اساس اعلام شرکت مادرتخصصی تولید نیروی برق حرارتی، در فاز نخست تنها پنج مگاوات برق به شبکه تزریق خواهد شد؛ ظرفیتی که در مقایسه با تولید حدود ۱۵۰۰ مگاواتی نیروگاه سیکل ترکیبی سبلان، بسیار محدود به نظر میرسد.
این در حالی است که برآوردها از ظرفیت بالقوه مخزن زمینگرمایی منطقه، رقمی تا ۲۵۰ مگاوات را نشان میدهد. شکاف میان ظرفیت بالقوه و ظرفیت بالفعل، همان نقطهای است که باید محل تحلیل و نقد سیاستگذاران انرژی قرار گیرد.
بازده سرمایهگذاری؛ پرسشی درباره توجیه اقتصادی
برای اجرای این پروژه بیش از ۶۵۰۰ میلیارد ریال سرمایهگذاری انجام شده است. اگرچه توسعه فناوری بومی و ورود ایران به جمع کشورهای دارای فناوری زمینگرمایی دستاوردی مهم تلقی میشود، اما از منظر اقتصادی باید نسبت هزینه به تولید واقعی برق و زمان بازگشت سرمایه بهطور شفاف ارزیابی شود.
در شرایطی که کشور با کمبود منابع مالی برای توسعه زیرساختهای برق، نوسازی شبکه انتقال و حتی تکمیل نیروگاههای حرارتی نیمهتمام مواجه است، هر پروژه جدید باید از فیلتر سختگیرانه تحلیل هزینه-فایده عبور کند. پرسش اینجاست که آیا تأخیر سهدههای در بهرهبرداری، موجب افزایش هزینه فرصت سرمایهگذاری نشده است؟
مزیت نسبی استان اردبیل؛ استفاده یا اتلاف؟
استان اردبیل با بیش از ۱۱۰ چشمه آبگرم در دامنه کوه سبلان یکی از مستعدترین مناطق کشور برای توسعه انرژی زمینگرمایی است. این مزیت طبیعی میتواند پایه شکلگیری یک خوشه صنعتی انرژیهای پاک، توسعه گردشگری سلامت و حتی صادرات برق به کشورهای همسایه باشد.
اما تحقق این هدف نیازمند برنامه جامع توسعه مخزن، جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی، تضمین خرید برق با نرخ اقتصادی و ایجاد زیرساختهای انتقال فرامرزی است. در غیر این صورت، پروژه مشگینشهر به یک «پایلوت دائمی» تبدیل خواهد شد که هرگز به مقیاس اقتصادی نمیرسد.
انرژی تجدیدپذیر؛ شعار یا تغییر ریل سیاستی؟
در سالهای اخیر، تأکید بر توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در اسناد بالادستی افزایش یافته است. با این حال، سهم انرژیهای نو در سبد برق کشور همچنان پایین است و بخش عمده تولید برق بر پایه سوختهای فسیلی انجام میشود.
اگر نیروگاه زمینگرمایی مشگینشهر آغاز یک تغییر ریل سیاستی باشد-یعنی الگویی برای توسعه میادین مشابه در سایر مناطق مستعد- میتوان آن را نقطه عطف دانست. اما اگر افتتاح آن صرفاً در سطح یک دستاورد نمادین باقی بماند، تأثیر محسوسی بر ناترازی ساختاری برق کشور نخواهد داشت.
آزمون سیاستگذاری انرژی
ورود نخستین نیروگاه زمینگرمایی ایران به مدار، بدون تردید از نظر فناوری و دانش فنی یک موفقیت محسوب میشود. اما آزمون اصلی، پس از افتتاح آغاز میشود:
آیا دولت برنامهای زمانبندیشده برای توسعه ظرفیت تا ۱۰۰ یا ۲۵۰ مگاوات دارد؟
آیا مدل اقتصادی پروژه برای سرمایهگذاران جذاب خواهد شد؟
و آیا استان اردبیل میتواند به قطب انرژی زمینگرمایی منطقه تبدیل شود؟
پاسخ به این پرسشها تعیین میکند که پروژه مشگینشهر یک «گام نمادین» بوده یا سرآغاز یک راهبرد پایدار برای عبور از بحران ناترازی برق کشور.
