از «گویجهبل» تا «معبودی»؛ الگوی موفق واگذاری بناهای تاریخی به بخش خصوصی در آذربایجان شرقی
آذربایجانشرقی، با پیشنه غنی تاریخی این روزها شاهد فصلی نو در حوزه بازآفرینی شهری و میراثفرهنگی است. افتتاح همزمان ۲ پروژه بزرگ «کاروانسرای جهانی گویجهبل» و «خانه تاریخی معبودی»، نهتنها غبار فراموشی را از چهره این ابنیه زدود، بلکه مدل جدیدی از پیوند میان «اقتصاد گردشگری» و «حفاظت از هویت» را پیش روی فعالان این عرصه قرار داد.
به گزارش یازاکو به نقل از ایرنا، آذربایجانشرقی با دارا بودن بافتهای تاریخی متراکم و آثار ثبت شده جهانی، ظرفیتی بیبدیل در جذب گردشگر داخلی و خارجی دارد. کاروانسراهای این خطه که روزگاری نبض تپنده جاده ابریشم بودند، امروز با تغییر کاربری هوشمندانه، در حال تبدیل شدن به پیشرانهای توسعه محلی هستند.
تنوع ابنیه از کاروانسراهای کوهستانی گرفته تا خانههای قجری با معماری منحصربهفرد، این استان را به قطب سرمایهگذاری در حوزه میراثفرهنگی تبدیل کرده است. در همین راستا، هفته گذشته با بهرهبرداری از ۲ پروژه بزرگ مرمتی، گام بلندی برای صیانت از این ثروتهای ملی برداشته شد.
گویجهبل؛ پیوند معماری بومی با استانداردهای جهانی
کاروانسرای «گویجهبل» که بهعنوان بخشی از پرونده کاروانسراهای ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است، پس از ۱۴ ماه عملیات مرمت دقیق و تجهیز تحت نظارت کارشناسان، به بهرهبرداری رسید. این بنا که در مسیر استراتژیک اهر به هریس قرار دارد، از معدود کاروانسراهای کوهستانی است که با معماری پوشیده و متناسب با اقلیم سرد منطقه ساخته شده است.
برزین ضرغامی، مدیرعامل صندوق توسعه و احیای اماکن تاریخی و فرهنگی در آیین افتتاح این مجموعه اظهار داشت: گویجهبل یک اثر منحصربهفرد است که تفاوتهای ساختاری و نقشه اجرایی آن با سایر نمونههای مشابه در کشور، گویای نبوغ معماران این خطه در انطباق بنا با شرایط اقلیمی است.
وی اعلام کرد: این مجموعه اکنون با کاربریهای اقامتی، پذیرایی و فروشگاه دائمی صنایعدستی، زمینهساز اشتغال مستقیم برای ۳۰ نفر و غیرمستقیم برای ۱۰۰ نفر از بومیان منطقه شده است.
شفافیت در واگذاری؛ کلید موفقیت پروژههای میراثی
یکی از نکات برجسته در احیای گویجهبل، فرآیند واگذاری آن از طریق سامانه تدارکات الکترونیک دولت (ستاد) بود. این الگو که بر پایه شفافیت و ارزیابی فنی دقیق بنا شده، اکنون به الگوی مرجع برای سایر ابنیه استان تبدیل شده است.
به گفته مقامات میراثفرهنگی، کاروانسراهای «جمالآباد میانه»، «ایریعلیا ورزقان» و «الخلج بستانآباد» نیز در همین مسیر قرار گرفتهاند تا با مشارکت بخش خصوصی، از تخریب رهایی یافته و به کانونهای ثروتآفرین تبدیل شوند.
خانه معبودی؛ روایتگر زندگی در قلب تبریز
خانه تاریخی «معبودی» تبریز نیز پس از بازآفرینی تخصصی افتتاح شد. آنچه این خانه قجری را از سایر ابنیه متمایز میکند، حفاظت علمی از «پایآب» تاریخی در عمق ۱۴ متری زمین است. این سازه آبی که بخشی از حافظه مهندسی سنتی تبریز محسوب میشود، در فرآیند احیا به زیباترین شکل ممکن مرمت شده تا روایتگر شیوه زندگی مردمان قدیم در این کلانشهر باشد.
تاکنون ۱۷ اثر تاریخی استان به بخش خصوصی واگذار شده و تا پایان سال، پنج بنای دیگر از جمله عمارت اربابی لیقوان پس از مرمت به بهرهبرداری میرسند.
ظفر محمدی، معاون عمرانی استانداری آذربایجانشرقی در مراسم افتتاح این خانه تاریخی با بیان اینکه بازآفرینی شهری بدون تکیه بر احیای بناهای واجد ارزش، پروژهای ناتمام است، گفت: مدیریت ارشد استان مصمم است با حمایت از بخش خصوصی، هویت تاریخی شهر را با نیازهای مدرن شهروندی پیوند بزند.»
معافیتهای مالیاتی و بستههای حمایتی؛ محرک سرمایهگذاری
احمد حمزهزاده، مدیرکل میراثفرهنگی استان نیز با اشاره به حمایتهای حاکمیتی اعلام کرد: برای نخستینبار، با مصوبه شورای شهر و تأکید استاندار، تمامی بناهای تاریخی که به کاربریهای گردشگری همچون هتلبوتیک یا سفرهخانه سنتی تغییر یابند، از پرداخت عوارض تغییر کاربری و پروانه ساخت معاف میشوند.
وی همچنین از اختصاص تسهیلات کمبهره از محل صندوق توسعه ملی خبر داد و افزود: تاکنون ۱۷ اثر تاریخی استان به بخش خصوصی واگذار شده و تا پایان سال، پنج بنای دیگر از جمله عمارت اربابی لیقوان پس از مرمت به بهرهبرداری میرسند.
افق روشن گردشگری در آذربایجانشرقی
افتتاح این پروژهها نشان داد که میراثفرهنگی دیگر یک موضوع فانتزی یا صرفاً تاریخی نیست، بلکه یک «دارایی اقتصادی» است. تبدیل کاروانسرای گویجهبل به مرکز عرضه صنایعدستی ارسباران و خانه معبودی به یک کانون فرهنگی-پذیرایی، گواهی بر این مدعاست که با اعتماد به بخش خصوصی و تسهیل فرآیندهای قانونی، میتوان چراغ خانههای خاموش تاریخ را دوباره روشن کرد و از قِبَل آن، به توسعه پایدار و صیانت از اصالتهای ملی دست یافت.
به گزارش ایرنا، آذربایجان شرقی با برخورداری از انواع جاذبه های گردشگری و داشتن چهار هزار اثر، ابنیه و محوطه تاریخی و باستانی که ۲ هزار و ۲۶ مورد آنها در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، از استان های گردشگری پذیر ایران به شمار می رود و ۴۰۰ خانه تاریخی در آذربایجان شرقی از ظرفیت های گردشگری این استان است.
مجموعه های بازار تاریخی تبریز، کلیسای سنت استپانوس و کاروانسراهای خواجه نظر جلفا، گویجه بل و جمال آباد میانه از آثار جهانی آذربایجان شرقی است.
