ارمنستان در برابر یک انتخاب سرنوشتساز: صلح یا پرتگاه؟
یازاکو-انتخابات پارلمانی ارمنستان که در ۷ ژوئن ۲۰۲۶ برگزار خواهد شد، نهتنها برای تعیین مسیر سیاست داخلی و خارجی این کشور بلکه برای آینده ژئوپلیتیکی و ساختار امنیتی کل منطقه اهمیت ویژهای دارد.
به گزارش واحد ترجمه پایگاه خبری یاز اکو به نقل از ریپورت، حزب حاکم «قرارداد مدنی» با وعدههایی همچون امضای توافق صلح با آذربایجان، تکمیل تعیین حدود مرزی، برقراری همزیستی مسالمتآمیز و تحقق یکپارچگی اقتصادی وارد رقابتهای انتخاباتی شده است. در مقابل اپوزیسیون که متشکل از نیروهای تجدیدنظرطلب و نزدیک به روسیه است، نیکول پاشینیان را به «فروش منافع ملی» متهم کرده و با روند صلح با آذربایجان و سیاست غربگرایانه ارمنستان مخالفت میکند. این جریان آشکارا خواهان حفظ کشور در حوزه نفوذ روسیه است.از این رو میتوان انتظار داشت که نتایج انتخابات در دو سناریوی اصلی شکل گیرد. در سناریوی نخست روند صلح ادامه مییابد، ارمنستان قانون اساسی خود را اصلاح میکند، توافق صلح با آذربایجان را امضا میکند و ثبات در منطقه قفقاز جنوبی تقویت میشود. در سناریوی دوم منطقه بار دیگر به کانون تنش تبدیل خواهد شد، روند صلح و تعیین مرزها متوقف میشود و یکپارچگی اقتصادی منطقه به حاشیه رانده خواهد شد.
باید به «کدام آینده؟» رأی داد، نه به «کدام طرف؟»هر جامعهای هنگام انتخاب باید پیش از هر چیز رفاه و امنیت آینده خود را در نظر بگیرد. در شرایط کنونی رفاه و امنیت آینده ارمنستان به این بستگی دارد که تا چه اندازه با نظم منطقهای جدیدی که آذربایجان شکل داده، هماهنگ شود.آذربایجان که سرزمینهای خود را از اشغال ارمنستان آزاد کرده است، در عمل ایروان را نیز از گروگان سیاست اشغالگرانه گذشته رهایی بخشیده است. دولت پاشینیان این واقعیت را درک میکند و آشکارا اذعان دارد که آینده کشور به پیشبرد دستور کار صلحی که از سوی رئیسجمهور آذربایجان مطرح شده، وابسته است.از این پس نیز هر نیرویی که در ایروان به قدرت برسد باید بداند که در شرایط جدید، بدون در نظر گرفتن منافع ملی آذربایجان، ملاحظات امنیتی آن و دیدگاهش نسبت به آینده منطقه، تأمین منافع و توسعه آینده ارمنستان ممکن نخواهد بود.در واقع روند تبلیغات انتخاباتی نشان میدهد که تمامی طرفهای حاضر در رقابت هرچند شاید آشکارا به این واقعیت اعتراف نکنند، اما آن را درک کردهاند. در مناظرهها و تجمعات سیاسی ارمنستان نام آذربایجان و الهام علیئو بیش از خود ارمنستان مطرح میشود. این امر نشان میدهد که جامعه ارمنی هرچند از نظر داخلی چندپاره شده، اما میداند که سرنوشت آینده ایروان مستقیماً به نحوه ادامه روابط با آذربایجان وابسته است.با این حال نظرسنجیهای اخیر در ارمنستان نشان میدهد که روحیه تجدیدنظرطلبانه هنوز به طور کامل از جامعه ارمنی رخت برنبسته است. این مسئله هم ناشی از نفوذ تاریخی ایدههایی مانند «ارمنستان بزرگ»، «نژاد برتر» و «ترکستیزی» در ذهن بخشی از جامعه است و هم به «سندروم شکست» مربوط میشود. نگرانی نیروهای تجدیدنظرطلب نیز دقیقاً از همین جا ناشی میشود؛ از اینکه این نوع تفکر بیمار در برابر واقعیت شکست خورده است.در هر صورت تا زمانی که در مبارزات سیاسی داخلی ارمنستان از «کارت قرهباغ» استفاده شود، این موضوع تهدیدی برای صلح منطقهای باقی خواهد ماند. به باور نویسنده این مطلب در وب سایت تحلیلی «ریپورت» رفع کامل این تهدید تنها از طریق اصلاح قانون اساسی ارمنستان همانگونه که آذربایجان نیز خواستار آن است، امکانپذیر خواهد بود.امروز دو اردوگاه اصلی قدرت در ارمنستان پیامهای خود را بهروشنی بیان میکنند: اردوگاه پاشینیان از «صلح» سخن میگوید، در حالی که اپوزیسیون با دامن زدن به ایدههای تجدیدنظرطلبانه و استفاده از «کارت قرهباغ» به دنبال بسیج افکار عمومی است.
نقش قدرتهای خارجیدر این میان منافع قدرتهای ژئوپلیتیکی نیز آشکار است. ایالات متحده که به دنبال تأمین منافع اقتصادی و ژئوپلیتیکی خود در منطقه است، از اردوگاه صلح پاشینیان حمایت میکند. در مقابل روسیه که نمیخواهد ارمنستان را به عنوان یک پایگاه نفوذ از دست بدهد، در کنار نیروهای تجدیدنظرطلب قرار گرفته است.
پاشینیان غربگرا و اروپا با مواضع روسگرایانهآنچه پارادوکسیکال به نظر میرسد، موضع اروپاست. از یک سو نهادهای اروپایی از دولت غربگرای پاشینیان حمایت میکنند، اما در موضوع قرهباغ و صلح مواضعی نزدیک به اپوزیسیون روسگرای تجدیدنظرطلب اتخاذ میکنند.برای مثال در حالی که روسیه در شهر یسنتوکی نسخه جدیدی از بنای «تاتیک-پاپیک» را که نماد جداییطلبان ارمنی در قرهباغ محسوب میشود، نصب میکند، از سوی دیگر پارلمان اروپا قطعنامههایی علیه آذربایجان تصویب میکند و برخی نمایندگان در سوئیس با جداییطلبان قرهباغ دیدار میکنند.
به اعتقاد نویسنده چنین رفتارهایی به اعتبار خود این کشورها آسیب میزند. زیرا هم اروپا و هم روسیه تمامیت ارضی آذربایجان را به رسمیت شناختهاند و در دوران اشغال قرهباغ و زنگه زور شرقی هرگز موجودیت موسوم به «دولت ارمنی» در آن مناطق را به رسمیت نشناخته بودند. قربانی کردن اسناد و تعهدات رسمی برای منافع مقطعی به معنای تضعیف اصول بنیادین حقوق بینالملل است.به نظر میرسد که ایستادگی الهام علیئو در دفاع از منافع ملی آذربایجان و انتقاد آشکار از سیاستهای دوگانه غرب موجب نارضایتی برخی قدرتها شده است. الهام علیئو در اجلاس هشتم جامعه سیاسی اروپا در ایروان اشاره کرد که او تلاشهای غرب برای سوق دادن منطقه به سوی جنگ و بیثباتی را مستقیماً مورد انتقاد قرار داده است.
صفحاتی که ارمنستان باید ببندداز دیدگاه آذربایجان نیروهایی که در آینده در ارمنستان به قدرت میرسند باید چند اقدام مهم انجام دهند. نخست حذف ادعاهای ارضی علیه آذربایجان از قانون اساسی ارمنستان است؛ اقدامی که پاشینیان نیز وعده داده پس از انتخابات انجام خواهد داد.موضوع دیگر پایان دادن کامل به «کارت قرهباغ» و انحلال قانونی تمام بقایای نهادهای وابسته به ساختار موسوم به قرهباغ در ارمنستان است. زیرا حفظ بقایای سیاسی جداییطلبی با دستور کار صلح سازگار نیست.کامیل محمدوف نویسنده این گزارش همچنین معتقد است که ارمنستان باید از طریق کانالهای دیپلماتیک خود به جامعه بینالمللی اعلام کند که این نهادهای خودخوانده هیچ ارتباط حقوقی یا سیاسی با دولت ارمنستان ندارند و فعالیت آنها غیرقانونی است. در غیر این صورت این تصور ایجاد خواهد شد که ایروان این ابزار را برای استفاده احتمالی در آینده علیه آذربایجان حفظ کرده است.در پایان نویسنده نتیجه میگیرد که جامعه ارمنستان اکنون در برابر انتخابی میان «صلح یا جنگ» قرار گرفته است. این کشور یکی از حساسترین دورههای تاریخ خود را تجربه میکند و چگونگی عبور از این مرحله، به انتخاب مردم آن بستگی خواهد داشت.
