از یک تن تا هشت تن؛ داستان بهرهوری بادام در آذربایجانشرقی
یازاکو- آذربایجانشرقی در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۱ هزار تن بادام تولید کرده، اما عملکرد متوسط باغهای استان تنها حدود یک تن در هکتار بوده است؛ در حالی که باغهای شاخص و مدیریتشده ظرفیت تولید ۷ تا ۸ تن در هکتار را دارند. فاصله میان این دو عدد، بیش از آنکه روایت کمبود زمین باشد، تصویری از ظرفیت مغفول بهرهوری در باغهای بادام استان است.
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ بادام یکی از محصولات باغی با ظرفیت اقتصادی قابل توجه در آذربایجانشرقی است؛ محصولی که علاوه بر ارزش غذایی، قابلیت فرآوری، نگهداری و عرضه در بازارهای مختلف را دارد و میتواند بخشی از زنجیره ارزش کشاورزی استان را شکل دهد.
بر اساس اعلام معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجانشرقی، سطح زیرکشت بادام در استان حدود ۹ هزار و ۴۰ هکتار است که ۸ هزار و ۸۶۰ هکتار آن را باغهای بارور تشکیل میدهد. تولید بادام نیز از حدود ۱۱ هزار تن در سال ۱۴۰۴، برای سال ۱۴۰۵ حدود ۱۴ هزار تن پیشبینی شده است.
با این حال، عدد مهمتر در این میان، عملکرد در واحد سطح است. متوسط عملکرد باغهای بادام استان در سال گذشته، تحت تأثیر خسارتهای وارده، حدود یک تن در هکتار گزارش شده؛ در حالی که باغهای شاخص و مدیریتشده امکان دستیابی به ۷ تا ۸ تن در هکتار را دارند.
این فاصله نشان میدهد مسئله بادام در آذربایجانشرقی فقط افزایش سطح زیرکشت یا تعداد باغها نیست؛ بخش مهمی از ظرفیت این محصول در نحوه مدیریت باغ، انتخاب رقم و کاهش ریسکهای تولید نهفته است.
یکی از مهمترین این ریسکها، سرمای دیررس بهاره است. زودگلدهی برخی ارقام بومی باعث میشود دوره گلدهی با سرمای بهاره همزمان شود و در برخی سالها خسارت سنگینی به باغها وارد کند. به گفته جهاد کشاورزی استان، میزان این خسارت در برخی سالها به ۴۰ تا ۸۰ درصد نیز رسیده است.
در چنین شرایطی، توسعه ارقام دیرگل و مقاوم به سرما میتواند بخشی از مسئله را کاهش دهد. به همین منظور، طرح ملی بررسی پایداری ۶۰ ژنوتیپ بادام در باغ ۱۴۴ هکتاری دریان شبستر در حال اجراست تا ژنوتیپهای سازگارتر با اقلیم استان، بهویژه از نظر عملکرد و زمان گلدهی، شناسایی شوند.
از سوی دیگر، انتخاب رقم تنها یکی از عوامل افزایش بهرهوری است. تغذیه مناسب، مدیریت باغ، گردهافشانی، دانش فنی بهرهبرداران و رعایت اصول باغبانی نیز در فاصله گرفتن عملکرد واقعی از ظرفیت بالقوه باغها نقش دارند.
آذربایجانشرقی طبق آخرین آمارنامه رسمی کشاورزی کشور مربوط به سال ۱۴۰۲، از نظر سطح زیرکشت بادام رتبه ششم و از نظر تولید رتبه پنجم کشور را دارد. شبستر نیز با حدود ۲ هزار هکتار، قطب تولید بادام استان محسوب میشود.
بنابراین، مسیر توسعه بادام در آذربایجانشرقی لزوماً از افزایش تعداد هکتارها نمیگذرد. اگر بخشی از فاصله میان عملکرد فعلی و ظرفیت باغهای مدیریتشده کاهش یابد، همان سطح موجود نیز میتواند تولید و ارزش اقتصادی بیشتری ایجاد کند. در واقع، داستان بادام استان بیش از آنکه داستان «زمین بیشتر» باشد، داستان بهرهوری بیشتر از زمین موجود است.
