قطب ۲۰ درصدی شوینده ایران زیر فشار موانع تولید؛ زنجان چه مشکلاتی دارد؟
یازاکو- استان زنجان با تأمین حدود ۲۰ درصد محصولات شوینده کشور، یکی از قطبهای مهم این صنعت در ایران به شمار میرود؛ با این حال، سهم قابلتوجه از تولید ملی لزوماً به معنای نبود چالش در مسیر فعالیت واحدهای صنعتی نیست. مشکلات تأمین مواد اولیه، محدودیتهای ارزی، هزینههای تولید و موانع صادراتی، پرسشهایی جدی درباره وضعیت بنگاههای این صنعت و پایداری ظرفیت تولید در زنجان ایجاد کرده است.

به گزارش یازاکو، زنجان در سالهای گذشته جایگاه قابلتوجهی در تولید محصولات شوینده و بهداشتی کشور به دست آورده است. بر اساس اظهارات مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان، حدود ۲۰ درصد تولید کشور در بخش شویندهها در زنجان انجام میشود. این سهم، جایگاه صنعتی استان را در یکی از بازارهای مهم کالاهای مصرفی نشان میدهد؛ بازاری که ارتباط مستقیمی با تأمین مواد اولیه پتروشیمی، بستهبندی، حملونقل و قدرت خرید خانوارها دارد.
با وجود این ظرفیت، شرایط عمومی فعالیت واحدهای تولیدی در زنجان از مشکلاتی حکایت دارد که میتواند بر عملکرد صنایع شوینده نیز اثرگذار باشد. تأمین مواد اولیه، دسترسی به ارز، تغییر مقررات و هزینههای حملونقل از جمله مسائلی است که مقامهای صنعتی و فعالان اقتصادی استان در ماههای اخیر مطرح کردهاند.
مواد اولیه؛ نخستین گلوگاه تولید
یکی از مسائل مهم صنایع وابسته به مواد پتروشیمی، دسترسی مستمر و قابل پیشبینی به مواد اولیه است. مدیرکل صمت زنجان در اظهارات اخیر خود از فعالیت بیش از ۷۰ واحد در حوزه صنایع پتروشیمی و مشکلات این واحدها در زمینه سهمیههای تخصیصی، میزان عرضه و تأمین مواد اولیه خبر داده است.
به گفته او، در برخی موارد سهمیه اسمی واحدها کاهش نیافته، اما محدودیت عرضه و مشکلات حملونقل موجب شده میزان واقعی مواد اولیه دریافتی کمتر از نیاز تولید باشد. این مسئله میتواند برنامه تولید کارخانهها را مختل کند و هزینه تأمین نهادهها را افزایش دهد.
اگرچه این آمار به تمام واحدهای مورد اشاره در حوزه پتروشیمی مربوط است و نمیتوان آن را مستقیماً به همه کارخانههای شوینده تعمیم داد، اما اهمیت آن برای صنعتی که بخشی از زنجیره تأمینش به مشتقات پتروشیمی وابسته است، قابل توجه است.
نوسان مقررات و دشواری تأمین ارز
مشکل دیگر، بیثباتی در مقررات تجاری و دشواری دسترسی به منابع ارزی است. در هفتمین جلسه کمیسیون تخصصی بازرگانی و لجستیک اتاق بازرگانی زنجان که دوم آبان برگزار شد، فعالان اقتصادی از تغییر رویههای ارزی، محدودیت تخصیص ارز و مشکلات ثبت سفارش مواد اولیه و ماشینآلات انتقاد کردند.
نمایندگان بخش خصوصی در این نشست تأکید کردند که واحدهای تولیدی بر اساس مقررات موجود برای تأمین مواد اولیه و تجهیزات برنامهریزی میکنند؛ بنابراین تغییرات ناگهانی و اطلاعرسانینشدن بهموقع بخشنامهها میتواند برنامه تولید و تجارت آنها را با اختلال مواجه کند.
این مسئله برای صنایعی که به تأمین مستمر مواد اولیه و قطعات وابستهاند، اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا تأخیر در تخصیص ارز یا ثبت سفارش میتواند هزینه جایگزینی مواد و استمرار فعالیت خطوط تولید را افزایش دهد.
هزینههای تولید و محدودیتهای انرژی
در کنار مواد اولیه و ارز، هزینههای انرژی نیز از عواملی است که بر رقابتپذیری صنایع اثر میگذارد. فعالان اقتصادی زنجان در ماههای اخیر نسبت به محدودیتهای انرژی و افزایش هزینههای اداره واحدهای صنعتی هشدار دادهاند.
منصور علمیفرد، رئیس اتحادیه صادرکنندگان استان زنجان، پیشتر با اشاره به آثار محدودیت برق بر صنایع گفته بود در برخی واحدهای صنعتی، قطع برق میتواند ظرفیت تولید را تا حدود ۱۰ درصد کاهش دهد؛ درحالیکه هزینههای ثابت کارخانه، از جمله حقوق کارکنان و سایر هزینههای جاری، همچنان پابرجاست.
هرچند این اظهارات ناظر بر وضعیت عمومی صنایع استان است، برای واحدهای تولیدی شوینده نیز موضوع پایداری انرژی و هزینه تمامشده تولید اهمیت دارد؛ بهویژه آنکه رقابت در بازار محصولات مصرفی، امکان انتقال تمام افزایش هزینهها به قیمت نهایی را محدود میکند.
صادرات؛ ظرفیت تولید بدون تضمین دسترسی به بازار
چالشهای تجاری نیز بخش دیگری از مسئله صنایع زنجان است. سیدمحسن صادقی، استاندار زنجان، ۲۷ آبان امسال در آیین تجلیل از صادرکنندگان استان اعلام کرد ارزش صادرات زنجان نسبت به سال گذشته ۴۲ درصد افزایش یافته است. با این حال، وی تحریمها، محدودیت تبادلات مالی، مشکلات حملونقل، افزایش هزینهها، تأمین مواد اولیه و تعهدات ارزی را از مشکلات فعالان اقتصادی برشمرد.
همچنین امیرعلی مسیبی، مدیرکل صمت استان، از ناهماهنگی سامانههای بانک مرکزی و گمرک و مشکلات مربوط به تأمین و انتقال مواد اولیه بهعنوان موانع فعالیت تولیدکنندگان و صادرکنندگان یاد کرد.
برای صنایع شوینده، توسعه بازارهای صادراتی میتواند راهی برای افزایش مقیاس تولید و کاهش وابستگی به بازار داخلی باشد؛ اما هزینه حملونقل، مقررات ارزی و محدودیتهای نقلوانتقال پول میتوانند این مسیر را دشوار کنند.
ظرفیت تولید در برابر موانع ساختاری
قرار گرفتن زنجان در جایگاه یکی از قطبهای اصلی تولید شوینده کشور، یک مزیت صنعتی مهم برای این استان است؛ اما حفظ این جایگاه به استمرار سرمایهگذاری، دسترسی پایدار به نهادهها و پیشبینیپذیری محیط کسبوکار وابسته است.
مسئله اصلی اینجاست که آمار سهم ۲۰ درصدی تولید، بهتنهایی تصویر کاملی از وضعیت این صنعت ارائه نمیدهد. میزان بهرهبرداری واقعی از ظرفیت کارخانهها، روند سرمایهگذاری، وضعیت اشتغال، هزینه تمامشده محصولات و سهم صادراتی واحدهای شوینده، شاخصهایی هستند که برای ارزیابی دقیق عملکرد این بخش باید بررسی شوند.
در همین راستا، مشخص نیست چه تعداد از واحدهای شوینده زنجان با ظرفیت کامل فعالیت میکنند و چه میزان از مشکلات عمومی تأمین مواد اولیه، انرژی و ارز بهطور مستقیم بر عملکرد آنها اثر گذاشته است.
زنجان برای حفظ جایگاه خود در صنعت شوینده کشور، صرفاً به ظرفیت تولید نیاز ندارد؛ بلکه باید موانع تأمین نهادهها، هزینههای تولید و دسترسی به بازارهای صادراتی نیز برطرف شود. در غیر این صورت، سهم بالای استان از تولید ملی، لزوماً به معنای افزایش بهرهوری، سرمایهگذاری و قدرت رقابت بنگاههای آن نخواهد بود.



