تشکل حرفهای، پشتوانه صنفی ۲۰ هزار هنرمند صنایعدستی آذربایجان شرقی
نخستین تشکل حرفهای فعالان صنایعدستی آذربایجان شرقی با هدف ساماندهی مطالبات صنفی، تقویت جایگاه اقتصادی هنرمندان و توسعه بازارهای داخلی و خارجی تشکیل شد؛ اقدامی که میتواند زمینه مشارکت سازمانیافته حدود ۲۰ هزار هنرمند استان در تصمیمسازیها و پیگیری مسائل این حوزه را فراهم کند.

به گزارش یازاکو ، آذربایجان شرقی نه تنها به واسطه پیشینه تاریخی و تجاری خود همواره چهارراه ارتباطی اقتصاد و فرهنگ بوده، بلکه در عرصه صنایعدستی و هنرهای سنتی نیز یکی از سرآمدان کشور محسوب میشود. فعالیت بیش از ۸۵ رشته متنوع صنایعدستی، حضور ۲۰ هزار هنرمند دارای مجوز، ثبت ۳۳۵ اثر دارای مهر اصالت ملی و ۱۳ اثر با مهر اصالت بینالمللی و همچنین عنوان جهانی تبریز بهعنوان «شهر جهانی فرش دستباف»، تنها بخشی از گستره این میراث گرانبهاست.
این استان با برخورداری از ۸۵ رشته فعال صنایعدستی، فعالیت حدود ۲۰ هزار هنرمند دارای مجوز و سابقه درخشان در حوزههایی چون فرش دستباف (بهعنوان شهر جهانی) و هنرهای سنتی، یکی از قطبهای اصلی هنر و صنعت کشور به شمار می رود؛ ظرفیتی غنی که تا پیش از این با چالشهایی چون مطالبات پراکنده، نبود نمایندگی منسجم و موانع جدی صادراتی روبهرو بود.
با وجود این مزیتهای رقابتی، بخش عمدهای از فعالیتهای این حوزه همواره زیر سایه چالشهایی نظیر ضعف بازاریابی بینالمللی، چالشهای بیمهای هنرمندان (با پوشش بیمهای تنها ۲ هزار و ۵۰۰ هنرمند)، موانع تعهد ارزی و نبود ساختاری متمرکز برای پیگیری مطالبات شغلی قرار داشته است. در چنین فضایی، ایجاد ساختاری منسجم و حرفهای برای سازماندهی فعالان و صیانت از جایگاه واقعی این هنر-صنعت، نیازی مبرم و فرآیندی ساختاری به شمار میرفت که برگزاری نخستین انتخابات تشکل حرفهای فعالان صنایعدستی استان، گامی بلند و نویدبخش در همین راستا محسوب میشود.
شکلگیری تشکل حرفهای؛ راهکاری برای عبور از مطالبات پراکنده تا مشارکت سازمانیافته
برگزاری انتخابات مجمع عمومی و هیئتمدیره تشکل حرفهای فعالان صنایعدستی آذربایجانشرقی در سالن آمفیتئاتر موزه آذربایجان، نقطه عطفی در جهت پویایی و ساختاریافتگی این جامعه هنری بود؛ رویدادی که حاصل ماهها بررسی کارشناسی، برگزاری بیش از ۱۰ جلسه تخصصی و تدوین اساسنامهای مبتنی بر قوانین بالادستی بوده است.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجان شرقی در آیین راهاندازی این تشکل، با تأکید بر ضرورت تقویت جایگاه صنفی هنرمندان، شکلگیری این ساختار را گامی ارزشمند برای عبور از مطالبهگریهای پراکنده و دستیابی به مشارکت سازمانیافته در تصمیمسازی و اداره امور دانست.
احمد حمزهزاده با تبیین تفاوت ماهوی تشکلهای حرفهای با انجمنهای عمومی و سازمانهای مردمنهاد اظهار کرد: هنرمندان صنایعدستی، آفرینندگان و حافظان هنرهایی هستند که استمرار آنها به خلاقیت، مهارت و فعالیت حرفهای مستقیم این افراد بستگی دارد؛ بنابراین تشکلی که با محوریت فعالان یک حرفه و بر پایه منافع مشترک شکل میگیرد، مستقیماً با حقوق، مسائل شغلی و آینده اقتصادی هنرمندان مرتبط است.
وی با اشاره به فراز و نشیبهای جایگاه صنایعدستی در سالهای گذشته افزود: این حوزه در مقاطع مختلف با کمتوجهیهایی روبهرو بوده و بخشی از ظرفیت و جایگاه شایسته هنرمندان آنگونه که باید مورد حمایت قرار نگرفته است. در سالهای اخیر، با پیگیریهای انجامشده در سطح وزارت میراثفرهنگی، تلاش شده است زمینه احیای حقوق و جایگاه فعالان صنایعدستی تقویت شود و امکان طرح و پیگیری مطالبات آنان فراهم آید. با این حال، پایداری این مسیر به حضور خود هنرمندان در ساختارهای تصمیمساز و برخورداری آنان از یک نمایندگی حرفهای و منسجم وابسته است.
حمزهزاده با بیان اینکه تشکل حرفهای برای انسجامبخشی به ظرفیت هنرمندان و پیگیری حقوق آنان شکل گرفته است، اعلام کرد: وظیفه ما بهعنوان متولی صنایعدستی استان، فراهمکردن زمینه تحقق اهداف و خواستههای قانونی هنرمندان است. این تشکل نباید تنها عنوانی اداری یا ساختاری ظاهری داشته باشد. انتظار ما آن است که به مجموعهای فعال، اثرگذار و مورد اتکای هنرمندان تبدیل شود و بتواند مسائل این حوزه را از مرحله بیان دغدغهها به مرحله پیگیری کارشناسی و نتیجهگیری برساند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجان شرقی با تأکید بر رویکرد حمایتی ادارهکل نسبت به تشکل منتخب خاطرنشان کرد: قرار نیست ارتباط هنرمندان با مجموعه مدیریتی استان به یک رأیگیری یا انتخاب هیئتمدیره محدود شود. هنرمندان باید بتوانند از طریق این تشکل، دیدگاهها و پیشنهادهای کارشناسی خود را به شکلی منظم و قانونمند مطرح کنند، درباره مسائل و تصمیمهای مرتبط با حرفه خود نظر بدهند و در موارد لازم، مسئولان دستگاه متولی را برای پاسخگویی و پیگیری موضوعات فرا بخوانند. ما بهعنوان نمایندگان دولت، خود را موظف میدانیم مسیر ارتباط مؤثر و مستمر این تشکل با بدنه مدیریتی استان را فراهم کنیم.
وی با اشاره به ضرورت گسترش نقش تشکل در حوزههای مختلف صنایعدستی اظهار کرد: فعالیت این مجموعه نباید به یک یا دو موضوع محدود شود. فروش محصولات، توسعه بازارهای داخلی، صادرات، کارآفرینی، حمایت از تولیدکنندگان، ارتقای کیفیت تولید و پیگیری مسائل فعالان این حوزه، همگی باید در دایره توجه و برنامهریزی تشکل قرار گیرند. ادارهکل نیز در چارچوب وظایف و ظرفیتهای قانونی خود از این مجموعه حمایت خواهد کرد تا تشکل بتواند به نمایندگی از جامعه حرفهای صنایعدستی، خواستههای بهحق هنرمندان را با پشتوانه کارشناسی و از مسیرهای قانونی دنبال کند.
حمزهزاده واگذاری بخشی از امور اجرایی و تصدیگری را از مهمترین افقهای فعالیت این تشکل دانست و گفت: نگاه ما این است که بخش قابلتوجهی از امور قابلواگذاری در حوزه صنایعدستی به تشکلهای حرفهای سپرده شود و نقش دستگاه اجرایی بیش از گذشته بر سیاستگذاری، حمایت، هدایت و نظارت متمرکز باشد. تحقق این رویکرد به معنای اعتماد به دانش و تجربه کسانی است که هر روز در متن تولید و فعالیت حرفهای حضور دارند. هنرمندی که با مسائل کارگاه، تولید، فروش و بازار آشناست، میتواند در ساماندهی امور مرتبط با حرفه خود نقش مؤثری ایفا کند.
مدیرکل میراثفرهنگی استان آذربایجان شرقی، همچنین نظارت بر روند اجرای برنامهها و حمایتها را از ظرفیتهای مهم فعالیت یک تشکل فعال برشمرد و افزود: صدور مجوزها، پرداخت تسهیلات و اجرای برنامههای حمایتی زمانی میتواند به نتایج دقیقتری منتهی شود که ارتباط مستمر با بدنه حرفهای و نظارت کارشناسی نیز در کنار آن قرار داشته باشد. حضور یک تشکل منسجم میتواند به شناسایی دقیقتر مسائل، انتقال بازخورد هنرمندان و پیگیری شفافتر امور کمک کند. هدف آن است که حمایتها بهدرستی به دست فعالان واقعی این حوزه برسد و تصمیمها با شناخت نزدیکتری از شرایط تولید و فعالیت هنرمندان اتخاذ شود.
وی با اشاره به رویکرد حمایتی ادارهکل متبوع خود، از آمادگی کامل برای واگذاری بخش قابلتوجهی از امور تصدیگری و اجرایی به بدنه حرفهای صنایعدستی خبر داد و افزود: هدف ما این است که نقش دستگاه اجرایی بیش از گذشته بر سیاستگذاری، هدایت و نظارت متمرکز شود و امور اجرایی نظیر برگزاری جشنوارهها، ارزیابی کارگاهی و صدور مجوزها به دست کسانی سپرده شود که هر روز در متن تولید و بازار حضور دارند.
تشکل های حرفه ای؛ بازوی تخصصی مدیریت صنایعدستی
در همین راستا، معاون صنایعدستی و هنرهای سنتی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجان شرقی با استناد به ظرفیتهای قانونی مواد ۱۷ و ۱۸ آییننامه تشکلهای حرفهای، نقش این نهادهای تازه تاسیس را فراتر از مطالبات صنفی ارزیابی کرد.
بهنام رحیمزاده با اشاره به مشارکت نمایندگان رشتههای گوناگون از جمله بافتههای داری، فلز، آبگینه و شیشه، طراحی سنتی و رودوزیها، چوب، سراجی سنتی و سفال و سرامیک در این انتخابات خاطرنشان کرد: تشکیل کمیتههای تخصصی درونتشکلی، بستر لازم را برای ارائه خدمات آموزشی، پژوهشی، تعامل با مدیریت شهری در راستای توسعه بازارچهها و بازارسنجی تخصصی صادرات فراهم میآورد.
رحیمزاده با بیان اینکه وزارت میراثفرهنگی میتواند در چارچوب قوانین و ضوابط ابلاغی، بخشی از مسئولیتهای اجرایی و تخصصی حوزه صنایعدستی را به تشکلهای حرفهای واگذار کند، گفت: برنامهریزی و برگزاری جشنوارهها، مسابقات تخصصی و نمایشگاههای صنایعدستی در سطوح استانی، ملی و بینالمللی، صدور شناسنامه آثار و تولیدات، برگزاری فرایندهای مرتبط با گواهی کیفیت کارگاهی و درجهبندی مجوزهای فعالیت، از جمله این امور به شمار میروند.
وی افزود: در این چارچوب، بازرسی و ارزیابی فنی واحدهای دارای مجوز صنایعدستی نیز میتواند به نمایندگی از وزارتخانه به تشکل حرفهای سپرده شود. تشکل در این زمینه مسئولیت بررسی و ارزیابی واحدها و گزارش تخلفات احتمالی به ادارهکل را بر عهده خواهد داشت. البته اجرای این وظایف تابع ضوابط و مقررات وزارتخانه و واگذاری رسمی اختیارات مربوط است.
معاون صنایعدستی آذربایجانشرقی با اشاره به گستره این مسئولیتها، ظرفیت تشکل حرفهای را در ایجاد ارتباط منسجم میان هنرمندان، تولیدکنندگان، صنعتگران و فعالان بازار مهم ارزیابی کرد و گفت: تنوع رشتههای صنایعدستی و تفاوت مسائل تخصصی هر حوزه، ضرورت شکلگیری سازوکارهای کارشناسی درون تشکل را دوچندان میکند. پیشبینی کمیتههای تخصصی در حوزه هنرمندان، تولیدکنندگان و صنعتگران، بازرگانان و فروشندگان و آموزش نیز در آییننامه، امکان پیگیری متمرکزتر مسائل هر بخش را فراهم کرده است.
نگاهی به مطالبات و چالشهای پیشرو
با وجود گامهای مثبت برداشتهشده در مسیر سازماندهی صنفی، جامعه هنرمندان صنایعدستی و به ویژه فعالان حوزه فرش دستباف استان همچنان چشمانتظار رفع موانع کلانی چون اصلاح سیاستهای پیمانسپاری ارزی، توسعه پوشش فراگیر بیمه قالیبافان و هنرمندان، و تسهیل دسترسی به بازارهای جهانی هستند.
کارشناسان بر این باورند که تشکل حرفهای جدید، در صورتی که از افتادن در دام بوروکراسی اداری مصون بماند، میتواند به عنوان بازویی مشورتی و نظارتی، دولت و بخش خصوصی را در مسیر احیای جایگاه تجاری و فرهنگی صنایعدستی آذربایجان شرقی یاری دهد.



