خندقلو با باران نجات یافت؛ با مدیریت چه میشود؟
یازاکو- بازگشت آب به سد طبیعی خندقلوی ماهنشان، خبری امیدوارکننده برای زنجان است، اما این خبر یک واقعیت مهم را نیز یادآوری میکند؛ خندقلو را باران نجات داد، نه مدیریت. اگر همان عواملی که این زیستبوم را در سال گذشته تا مرز نابودی برد، همچنان پابرجا باشد، هیچ تضمینی وجود ندارد که با نخستین دوره کمبارشی، دوباره همان بحران تکرار نشود.
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ماهنشان در تشریح دلایل خشک شدن خندقلو، تنها از خشکسالی سخن نگفت. او صراحتاً از برداشتهای غیرمجاز و پمپاژ بیرویه آب توسط موتورهای کشاورزی بهعنوان یکی از عوامل اصلی این فاجعه نام برد. این نکته، مهمترین بخش ماجراست؛ زیرا نشان میدهد بحران خندقلو فقط محصول تغییرات اقلیمی نبود، بلکه بخشی از آن حاصل مدیریت نادرست منابع آب بود.
اکنون بارشهای مناسب زمستان ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵، دوباره آب را به خندقلو بازگردانده است. پرندگان مهاجر دوباره به این زیستگاه آمدهاند و یکی از ارزشمندترین اکوسیستمهای طبیعی زنجان نفس تازهای کشیده است. اما سؤال اینجاست؛ آیا با بازگشت آب، رفتار ما نیز تغییر کرده است؟
اگر نظارت بر برداشتهای غیرمجاز همچنان ضعیف باشد، اگر مصرف آب در حوضه آبریز خندقلو همچنان بدون برنامه ادامه پیدا کند و اگر برای این منطقه جایگاه حفاظتی متناسب با ارزش اکولوژیک آن تعریف نشود، بارندگی امسال تنها یک فرصت موقت خواهد بود؛ فرصتی که میتواند بهسادگی از دست برود.
واقعیت این است که طبیعت همیشه فرصت جبران نمیدهد. خندقلو امسال خوششانس بود؛ اما نمیتوان مدیریت منابع آب را بر پایه خوششانسی بنا کرد. اتکا به بارندگی، سیاست نیست. سیاست، جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز، مدیریت مصرف آب و حفاظت از زیستبومی است که مسئولان محیط زیست آن را کریدوری حیاتی برای پرندگان مهاجر و یکی از مهمترین اکوسیستمهای استان میدانند.
خندقلو امروز دوباره زنده است، اما آزمون اصلی از امروز آغاز میشود. اگر مسئولان تنها به انتشار خبر احیای این سد طبیعی بسنده کنند و ریشههای بحران را نادیده بگیرند، شاید سالهای بعد دوباره تیتر دیگری منتشر شود؛ «خندقلو دوباره خشک شد.» آن روز دیگر مقصر، کمبود باران نخواهد بود؛ بلکه کمبود مدیریت خواهد بود.
