آذربایجان‌غربی؛ پایتخت عسل ایران، اما نه ارزش‌آفرینی

به گزارش یازاکو، جعفر ساعی‌نیا_ آذربایجان‌غربی را می‌توان بدون اغراق یکی از قطب‌های اصلی زنبورداری ایران دانست. رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان‌غربی با اشاره به رتبه نخست استان در تولید عسل اعلام کرده است که این استان سالانه ۲۷ هزار و ۹۰۳ تن عسل تولید می‌کند؛ رقمی که سهم استان از تولید عسل کشور را به ۲۱.۳۷ درصد می‌رساند.
آذربایجان‌غربی همچنین با در اختیار داشتن یک میلیون و ۴۰۴ هزار کلنی زنبور عسل، حدود ۱۴ درصد کل کلنی‌های کشور را در خود جای داده است. این ارقام در کنار تولید عسل، جایگاه استان را در صنعت زنبورداری کشور نشان می‌دهد؛ اما دقیقاً همین‌جا باید از آمارهای افتخارآمیز عبور کرد.
وقتی استانی به‌تنهایی این حجم از عسل کشور را تولید می‌کند، دیگر افزایش چند هزار تن تولید نباید مهم‌ترین هدف سیاست‌گذار باشد. مسئله اصلی باید بهره‌وری، کیفیت، فرآوری و سهم استان از ارزش افزوده زنجیره باشد.
با تقسیم ۲۷ هزار و ۹۰۳ تن تولید عسل بر یک میلیون و ۴۰۴ هزار کلنی، متوسط تولید به حدود ۱۹.۹ کیلوگرم عسل به ازای هر کلنی می‌رسد. این شاخص از خودِ عدد تولید مهم‌تر است؛ چرا که نشان می‌دهد بخشی از ظرفیت رشد این صنعت می‌تواند نه از مسیر افزایش تعداد کندوها، بلکه از مسیر افزایش بهره‌وری هر کلنی ایجاد شود.
از سوی دیگر، خود مسئولان استان بر ضرورت تکمیل زنجیره ارزش این صنعت تأکید دارند. آذربایجان‌غربی در حال حاضر ۶ کارخانه برند و مجهز فرآوری و بسته‌بندی دارد و محصولات زنبورداری آن به کشورهای اروپایی، عراق و کشورهای حوزه خلیج‌فارس صادر می‌شود. با این حال، قرار است تعداد زنجیره‌های ارزش فعال محصولات زنبور در سال جاری به دو زنجیره افزایش پیدا کند.
همین اعداد نشان می‌دهد فاصله میان تولید انبوه ماده اولیه و خلق ارزش افزوده همچنان قابل توجه است. داشتن ۲۷ هزار و ۹۰۳ تن تولید، به خودی خود به معنای برخورداری از یک صنعت قدرتمند نیست. صنعت زمانی شکل می‌گیرد که تولیدکننده بتواند از محصول خود ارزش بیشتری استخراج کند؛ از بسته‌بندی و برند گرفته تا فرآوری، استانداردسازی و صادرات با حاشیه ارزش بالاتر.
حتی در بخش محصولات جانبی نیز ظرفیت قابل توجهی وجود دارد. طبق آمار اعلام‌شده، استان سالانه ۲۱۸ تن گرده گل تولید می‌کند و سهم آن از تولید گرده گل کشور ۲۰.۴۳ درصد است. یعنی ظرفیت اقتصادی صنعت زنبورداری آذربایجان‌غربی بسیار فراتر از فروش عسل خام است.
بنابراین «پایتخت عسل ایران» بودن، اگر صرفاً به معنای داشتن بیشترین کلنی و تولید بیشتر باشد، دستاورد کاملی نیست. پایتخت واقعی عسل باید جایی باشد که بیشترین ارزش اقتصادی را از هر کلنی و هر کیلوگرم محصول ایجاد کند؛ نه صرفاً جایی که بیشترین محصول را تولید می‌کند.
این تفاوت کوچکی نیست. اقتصاد کشاورزی مدرن با تن تولید به تنهایی سنجیده نمی‌شود؛ شاخص‌های مهم‌تر، بهره‌وری، ارزش افزوده، برند، صادرات و درآمد تولیدکننده هستند.
آذربایجان‌غربی در تولید عسل به جایگاه نخست رسیده است؛ اما آزمون بزرگ‌تر هنوز باقی مانده: تبدیل این حجم عظیم تولید به یک صنعت رقابت‌پذیر و ارزش‌آفرین.