تبریز؛ شهری که نمیتوان برای توسعهاش «نسخه واحد» پیچید
یازاکو- مدیرکل دفتر محیط زیست و خدمات شهری سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور با طرح مفهوم «ژنوم شهری» گفت هر شهر دارای هویت و ویژگیهای منحصربهفردی است که باید مبنای تصمیمگیریهای توسعهای قرار گیرد؛ او تبریز را شهری دانست که تاریخ، فرهنگ، هنر و طبیعت در کالبد آن به هم گره خورده و توسعه آینده آن باید بر پایه همین هویت شکل بگیرد.
سعیدرضا جندقیان، مدیرکل دفتر محیط زیست و خدمات شهری سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور، در این مراسم با قدردانی از مدیریت شهری و شورای اسلامی شهر تبریز، بر ضرورت تغییر نگاه به شیوه برنامهریزی و توسعه شهرها تأکید کرد.
هر شهر DNA خودش را دارد
جندقیان با بیان اینکه شهرها را میتوان همچون موجودات زنده دارای ویژگیهای خاص در نظر گرفت، گفت: در ادبیات برنامهریزی شهری، مفهوم «ژنوم شهری» مطرح است؛ به این معنا که هر شهر دارای ویژگیهای منحصربهفردی است و نمیتوان بدون شناخت این ویژگیها، برای توسعه آن تصمیم گرفت.
او افزود: برنامهریزی شهری باید با شناخت دقیق از ذات و هویت شهر انجام شود و مدیران نباید با الگوهای یکسان و بدون توجه به تفاوتهای فرهنگی، تاریخی و طبیعی، ساختار شهرها را دستخوش تغییر کنند.
تبریز؛ فراتر از یک شهر مدرن
مدیرکل دفتر محیط زیست و خدمات شهری سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور در ادامه با اشاره به ویژگیهای تبریز اظهار کرد: تبریز بیش از آنکه یک شهر مدرن باشد، شهری متمدن است.
به گفته او، هویت تبریز حاصل پیوند تاریخی فرهنگ، هنر و طبیعت است و این عناصر در طول زمان در کنار جمعیت شهر، ساختاری ویژه به آن بخشیدهاند؛ از همین رو توسعه تبریز باید با درک این پیشینه و حفظ مؤلفههای هویتی آن دنبال شود.
وقتی طبیعت بخشی از نظام برنامهریزی میشود
جندقیان برای تشریح اهمیت شناخت نشانههای طبیعی در تصمیمگیری، به تجربهای از روستای کبیری کاشان اشاره کرد و گفت در گذشته برخی کشاورزان با تکیه بر تجربه نسلهای پیشین و مشاهده رفتار پرندگان، میزان بارندگی سال آینده را پیشبینی میکردند.
وی این تجربهها را نمونهای از دانش بومی و زیستمحور دانست و افزود: بسیاری از جوامع محلی در طول سالها، بخشی از رفتار طبیعت را به دانش مدیریتی تبدیل کردهاند و برنامهریزی امروز نیز میتواند از این خرد انباشتهشده برای حرکت به سمت توسعه پایدار بهره بگیرد.
زباله؛ مسئلهای که هنوز به اقتصاد تبدیل نشده است
جندقیان بخش دیگری از سخنان خود را به وضعیت مدیریت پسماند اختصاص داد و گفت مسئله اصلی ایران صرفاً میزان تولید زباله نیست، بلکه ضعف در چرخه بازیافت، پردازش و بازگرداندن پسماند به چرخه اقتصادی است.
وی با اشاره به تجربه کشورهای توسعهیافته اظهار کرد: در بسیاری از این کشورها پسماند طی چند مرحله پردازش میشود و در نهایت میتواند به سوخت، انرژی یا محصول جدید تبدیل شود.
او ادامه داد: در چنین رویکردی، پسماند دیگر صرفاً یک ماده دورریختنی نیست، بلکه میتواند یک دارایی و منبع اقتصادی و انرژی باشد؛ در حالی که مدیریت پسماند در کشور هنوز با این الگو فاصله دارد و باید به سمت فرآیندهای چندمرحلهای و بازچرخانی حرکت کند.
فضای سبز را با تعداد درختان نسنجیم
مدیرکل دفتر محیط زیست و خدمات شهری سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور همچنین خواستار تغییر رویکرد در ارزیابی فضای سبز شهری شد.
جندقیان گفت افزایش تعداد درختان بهتنهایی نمیتواند معیار مناسبی برای سنجش کیفیت فضای سبز باشد و ممکن است تعداد زیادی درخت جوان و کمدوام، کارکرد زیستمحیطی یک درخت کهنسال و سالم را نداشته باشند.
وی با اشاره به نقش درختان سالم در تعدیل دمای محیط افزود: برخی درختان میتوانند دمای پیرامون خود را به میزان قابل توجهی کاهش دهند؛ بنابراین سیاست توسعه فضای سبز نباید صرفاً بر کاشت انبوه متمرکز باشد، بلکه حفظ درختان موجود، انتخاب گونههای مناسب و ارتقای سلامت اکولوژیک شهر نیز باید در اولویت قرار گیرد.
جندقیان در پایان تأکید کرد که مسیر توسعه پایدار از شناخت دقیق ظرفیتهای هر شهر میگذرد و در این مسیر، توجه همزمان به هویت شهری، طبیعت، مدیریت منابع و اقتصاد پسماند میتواند شهرها را به سمت آیندهای پایدارتر هدایت کند
