چرا آبیاری نوین باید اقتصاد کشاورزی اردبیل را متحول کند؟
یازاکو- کسب رتبه نخست کشور در توسعه آبیاری نوین، برای اردبیل یک دستاورد مهم است، اما ارزش واقعی این موفقیت زمانی آشکار میشود که از یک پروژه عمرانی به موتور افزایش بهرهوری، درآمد کشاورزان و امنیت آبی استان تبدیل شود.
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ اردبیل با تجهیز یکهزار و ۶۱۲ هکتار از اراضی به سامانههای آبیاری نوین، در ارزیابی وزارت جهاد کشاورزی رتبه نخست کشور را در سال ۱۴۰۵ به دست آورده است. این خبر در نگاه اول یک موفقیت اجرایی به نظر میرسد، اما اهمیت آن فراتر از یک رتبهبندی اداری است؛ زیرا در استانی که کشاورزی ستون اصلی اقتصاد آن محسوب میشود، هر مترمکعب آب به یک عامل تعیینکننده برای رشد اقتصادی تبدیل شده است.
واقعیت این است که کشاورزی اردبیل دیگر نمیتواند بر منطق گذشته تکیه کند. کاهش منابع آب، خشکسالیهای پیدرپی و افزایش هزینههای تولید، ادامه آبیاری سنتی را به یک انتخاب پرهزینه تبدیل کرده است. به همین دلیل، توسعه سامانههای قطرهای، بارانی و کمفشار نه یک انتخاب لوکس، بلکه یک ضرورت اقتصادی است؛ ضرورتی که حتی در سند سازگاری با کمآبی استان نیز بر آن تأکید شده است.
با این حال، یک خطای تحلیلی نباید تکرار شود: رتبه اول به معنای حل بحران آب نیست. تجربه بسیاری از مناطق جهان نشان داده است که افزایش بهرهوری آبیاری، اگر با اصلاح الگوی کشت، مدیریت برداشت آب و سیاستهای اقتصادی درست همراه نباشد، حتی میتواند به گسترش سطح زیرکشت و افزایش مصرف کل آب منجر شود؛ پدیدهای که در اقتصاد منابع از آن به عنوان «اثر بازگشتی» یاد میشود.
اردبیل ظرفیت آن را دارد که از این دام عبور کند. اینکه امروز بیش از ۹۰ درصد مزارع سیبزمینی شهرستان اردبیل به آبیاری نوین مجهز شدهاند، نشان میدهد پذیرش فناوری در میان بهرهبرداران امکانپذیر است. اما مرحله بعدی دشوارتر است: اتصال این فناوری به زنجیره ارزش کشاورزی.
اگر آب کمتر مصرف شود اما محصول همچنان به صورت خام فروخته شود، بخش مهمی از ارزش اقتصادی از دست میرود. آبیاری نوین زمانی به توسعه واقعی تبدیل میشود که همزمان با صنایع تبدیلی، بستهبندی، صادرات و کشاورزی قراردادی پیش برود. در غیر این صورت، رتبههای کشوری ثبت میشوند، اما درآمد روستاها تغییر محسوسی نمیکند.
اردبیل پیش از این نیز در اجرای سامانههای آبیاری تحت فشار جهشهای قابل توجهی را تجربه کرده و روند صعودی آن در سالهای اخیر ادامه داشته است. اکنون آزمون اصلی آغاز شده است: آیا این سرمایهگذاری میتواند بهرهوری آب را به بهرهوری اقتصاد کشاورزی تبدیل کند؟
پاسخ این پرسش، ارزش واقعی رتبه نخست را مشخص خواهد کرد.
