ضرورت همزیستی کشاورزی با احیای حقابه دریاچه اورمیه
یازاکو- آذربایجانشرقی در سال گذشته با صادرات محصولات باغی و کشاورزی (حدود ۳۸۰ میلیون دلار) نشان داده که کشاورزی برای معیشت و اقتصاد منطقه حیاتی است. اما همین اتکا به تولید کشاورزی، در شرایطی که کمبود آب و بحران دریاچه اورمیه همچنان جدی است، آینده منابع آبی را به سمت تنش پایدارتر سوق میدهد. بنابراین لزوم همزیستی در این موضوع یک ضرورت فوری برای عبور از درگیریِ امروز و جلوگیری از تشدید بحران در آینده است.
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ چرا آینده منابع آبی مهم میشود؟
آینده منابع آبی در حوضه اورمیه معمولاً از دلِ «مقدار تقاضا» و «ظرفیت واقعی آب» شکل میگیرد. وقتی برداشتها و مصرفها بالاتر از توان تجدید منابع باشد، حتی اگر در کوتاهمدت بخشی از کمبود با سازوکارهای موقت جبران شود، در میانمدت چند اتفاق محتمل است:
– کاهش استمرار آب قابل اتکا برای کشاورزی و مصرفهای دیگر
– ضعیفتر شدن توان اکوسیستم و تشدید اثرات زیستمحیطیِ ناشی از عقبماندن حقابه دریاچه
– بزرگتر شدن شکاف میان نیاز آب بخشهای مختلف (کشاورزی، صنعت/شهری، و محیطزیست)
یعنی مسئله آینده فقط «کمبود بیشتر» نیست؛ مسئله این است که اختلاف و درگیری بر سر آب پایدارتر و سختتر میشود.
آیا الان هم درگیری هست؟
بله. درگیری همین الان هم وجود دارد: کشاورزی و تولید باغی برای ادامه حیات اقتصادی منطقه به آب نیاز دارد، در حالیکه احیای دریاچه اورمیه به تامین حقابه وابسته است. بنابراین هر تصمیمی که یکی از این دو را بدون دیگری در اولویت بگذارد، معمولاً به هزینه در بخش مقابل منجر میشود. اینجاست که «همزیستی» معنا پیدا میکند: یعنی پذیرش اینکه آبِ حوضه محدود است و باید طوری مدیریت شود که هم حقابه دریاچه از دست نرود و هم تولید کشاورزی زمین نخورد.
پس چرا لزوم همزیستی مطرح میشود؟
لزوم همزیستی از دو منطق میآید:
۱- واقعیت اقتصادی: اگر تولید کشاورزی از کار بیفتد، پیامدهای اجتماعی و معیشتی مستقیم دارد؛ چون اقتصاد استان تا حد زیادی به محصولات باغی و صادرات متکی است.
۲- واقعیت زیستمحیطی: اگر حقابه دریاچه تامین نشود، هزینههای زیستمحیطی میتواند در بلندمدت به کل منطقه سرایت کند و حتی توان تولید کشاورزی را هم در آینده کاهش دهد.
در نتیجه، آینده منابع آبی در گرو تصمیمهای امروز است. وقتی همزمان بحران آب و بحران دریاچه وجود دارد، همزیستی یک شرط بقا برای هم اقتصاد منطقه و هم اکوسیستم دریاچه است.
در این شرایط، نگاه به تجربیات گذشته در مدیریت آب، چه در سطح فنی و چه در سطح سیاستگذاری، و همچنین ورود کارشناسان امر با دانش روز و نگاهی جامع، برای یافتن راهحلهای عملی و پایدار، امری حیاتی است.
