زنجان در آستانه تله سالمندی؛ چرا اقتصاد استان به جوانان بیشتری نیاز دارد؟
یازاکو- کاهش نرخ ازدواج و فرزندآوری در زنجان دیگر صرفاً یک مسئله اجتماعی نیست؛ این روند به تدریج به یک چالش اقتصادی و توسعهای تبدیل شده است. استانی که امروز با کاهش جمعیت جوان و افزایش سهم سالمندان مواجه است، در آیندهای نهچندان دور ممکن است با کمبود نیروی کار، کاهش پویایی اقتصادی و افزایش هزینههای رفاهی روبهرو شود؛ وضعیتی که ضرورت بازنگری در سیاستهای جمعیتی و اقتصادی را بیش از هر زمان دیگری آشکار میکند.
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ جمعیت، مهمترین سرمایه هر اقتصاد است. هیچ منطقهای بدون برخورداری از نیروی انسانی جوان، متخصص و فعال نمیتواند مسیر توسعه پایدار را طی کند. در این میان، آنچه امروز در استان زنجان مشاهده میشود، نشانههایی نگرانکننده از تغییر ساختار جمعیتی است که میتواند پیامدهای گستردهای برای آینده اقتصادی استان به همراه داشته باشد.آمارهای رسمی نشان میدهد نرخ باروری در زنجان به حدود ۱.۵ فرزند برای هر زن رسیده است؛ رقمی که بهمراتب کمتر از سطح جانشینی جمعیت محسوب میشود.
به زبان ساده، اگر این روند ادامه یابد، نسل آینده قادر به جایگزینی نسل فعلی نخواهد بود و استان به تدریج با کاهش جمعیت و افزایش سالمندی مواجه میشود.در نگاه نخست ممکن است کاهش جمعیت مسئلهای دور از ذهن به نظر برسد، اما تجربه بسیاری از کشورهای توسعهیافته نشان داده است که سالمندی جمعیت یکی از پرهزینهترین چالشهای اقتصادی قرن حاضر است.
کاهش تعداد جوانان به معنای کاهش نیروی کار، افت ظرفیت تولید، کاهش نوآوری و کارآفرینی و در نهایت کند شدن رشد اقتصادی خواهد بود. از سوی دیگر، افزایش جمعیت سالمند نیاز به خدمات درمانی، مراقبتی و حمایتی را افزایش میدهد و فشار بیشتری بر بودجههای عمومی وارد میکند.اقتصاد زنجان نیز از این قاعده مستثنا نیست. بخشهای صنعتی، معدنی، کشاورزی و خدماتی استان برای تداوم رشد خود به نیروی انسانی جوان و ماهر نیاز دارند. اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، در سالهای آینده بسیاری از بنگاههای اقتصادی با کمبود نیروی کار مواجه خواهند شد؛ مسئلهای که میتواند بر سرمایهگذاری، تولید و حتی رقابتپذیری استان تأثیر منفی بگذارد.با این حال، کاهش فرزندآوری را نمیتوان صرفاً نتیجه تغییر نگرشهای فرهنگی دانست.
واقعیت این است که بخش قابل توجهی از این مسئله ریشه در شرایط اقتصادی دارد. افزایش قیمت مسکن، نااطمینانی نسبت به آینده شغلی، تورم مزمن، هزینههای بالای آموزش و درمان و کاهش قدرت خرید خانوارها، تصمیم جوانان برای ازدواج و فرزندآوری را دشوار کرده است. در چنین شرایطی، طبیعی است که بسیاری از خانوادهها ترجیح دهند تعداد فرزندان کمتری داشته باشند یا تشکیل خانواده را به تعویق بیندازند.از سوی دیگر، تجربه سالهای اخیر نشان داده که پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری به تنهایی نمیتواند راهحل نهایی باشد.
هرچند این حمایتها ضروری هستند، اما زمانی اثرگذار خواهند بود که در کنار آنها سیاستهای مکملی برای افزایش امنیت اقتصادی خانوارها اجرا شود. جوانان بیش از هر چیز به ثبات شغلی، امکان تأمین مسکن، دسترسی به خدمات آموزشی و درمانی مناسب و چشماندازی روشن از آینده نیاز دارند.بنابراین مسئله جوانی جمعیت در زنجان باید از یک موضوع صرفاً آماری به یک اولویت راهبردی توسعه تبدیل شود. سیاستگذاران باید بدانند که سرمایهگذاری در حوزه خانواده و جمعیت، هزینه نیست بلکه سرمایهگذاری بلندمدت برای حفظ ظرفیتهای اقتصادی استان است.
همانگونه که توسعه زیرساختهای صنعتی و عمرانی اهمیت دارد، حفظ و تقویت سرمایه انسانی نیز برای آینده زنجان حیاتی است.امروز زنجان در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ نقطهای که تصمیمات اقتصادی و اجتماعی میتواند مسیر جمعیتی استان را برای دهههای آینده تعیین کند. اگر سیاستهای حمایتی با اصلاحات اقتصادی، افزایش اشتغال پایدار و ارتقای کیفیت زندگی جوانان همراه شود، میتوان به بازگشت تدریجی روندهای جمعیتی امیدوار بود. در غیر این صورت، زنجان ممکن است در سالهای آینده با تله سالمندی و پیامدهای اقتصادی سنگین آن مواجه شود؛ چالشی که جبران آن به مراتب دشوارتر و پرهزینهتر از پیشگیری امروز خواهد بود.
