میزگرد اقتصادی یازاکو؛ از آسیبشناسی اقتصاد جنگ تا نسخه کارشناسان برای بازسازی اقتصاد ایران
یازاکوـ همزمان با افزایش بحثها درباره آینده اقتصاد ایران در شرایط جنگ و پس از آن، میزگرد تخصصی «بررسی چالشها و راهکارهای دوران جنگ و پس از جنگ» با حضور استادان دانشگاه، کارشناسان اقتصادی و فعالان رسانهای در دفتر پایگاه خبری یازاکو برگزار شد.
به گزارش پایگاه خبری یازاکو- شرکتکنندگان در این نشست با مرور تجربه اقتصاد ایران در سالهای گذشته، از تحریمها و جنگ گرفته تا تورم، ناترازی انرژی و ضعف سرمایهگذاری، بر این باور بودند که اقتصاد کشور بیش از آنکه نیازمند بازسازی تجهیزات آسیبدیده باشد، به اصلاحات ساختاری، تغییر در حکمرانی اقتصادی، تقویت بخش خصوصی و استفاده از ظرفیتهای مناطق مرزی نیاز دارد.
در ابتدای این نشست، نوید محمدی، مدیرمسئول پایگاه خبری یازاکو، با بیان اینکه محور این میزگرد بررسی اقتصاد ایران در دوران جنگ و پساجنگ است، اظهار کرد: اقتصاد ایران طی دهههای گذشته فراز و نشیبهای متعددی را تجربه کرده و تحریمها، جنگ، تورم و مشکلات ساختاری از مهمترین عواملی بودهاند که بر روند توسعه اقتصادی کشور اثر گذاشتهاند.
وی با اشاره به فضای ایجاد شده پیرامون مذاکرات و احتمال توافق، گفت: این موضوع بار دیگر امید به بهبود شرایط اقتصادی را در جامعه زنده کرده است، اما واقعیت این است که اقتصاد ایران با مشکلات عمیقی روبهرو است و تنها با ایجاد ثبات میتوان مسیر بازگشت سرمایهگذاری را هموار کرد.
محمدی افزود: سرمایهگذاری خارجی در کشور تقریباً به فراموشی سپرده شده و در کنار آن، سرمایهگذاری مولد داخلی نیز کاهش یافته است؛ بهگونهای که سرمایهها به جای حرکت به سمت تولید، وارد بازارهایی همچون طلا، ارز و مسکن شدهاند.
وی ادامه داد: اگر اقتصاد کشور به ثبات برسد، مهمترین هدف باید هدایت سرمایهها به سمت تولید و مولدسازی باشد؛ چراکه بدون رونق تولید، نمیتوان انتظار رشد پایدار اقتصادی داشت.
مدیرمسئول یازاکو با اشاره به مشکلات زیرساختی کشور تصریح کرد: ناترازی انرژی، فرسودگی تجهیزات، اختلالات بانکی و افزایش هزینههای تولید از جمله چالشهایی است که اقتصاد ایران را با مشکلات جدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی افزایش صادرات نفت، فرآوردههای نفتی و فولاد میتواند بخشی از فشارهای اقتصادی را کاهش دهد.
وی همچنین جنگ را فرصتی برای آسیبشناسی ساختار اقتصادی کشور دانست و گفت: یکی از مهمترین درسهای جنگ، آسیبپذیری ناشی از تمرکز زیرساختهای اقتصادی بود. هنگامی که یک مجموعه بزرگ صنعتی هدف قرار میگیرد، کل زنجیره تولید دچار اختلال میشود؛ بنابراین در برنامهریزیهای آینده باید اصل تمرکززدایی در زیرساختهای حیاتی مورد توجه قرار گیرد.
بازسازی بدون اصلاح ساختار، اقتصاد را نجات نمیدهد
در ادامه این میزگرد، محمدباقر بهشتی، استاد تمام بازنشسته اقتصاد، با مرور تجربه دوران پس از جنگ تحمیلی اظهار کرد: اگر پس از سال ۱۳۵۷ و پایان جنگ تحمیلی برنامهای علمی و اصولی برای بازسازی اقتصاد تدوین میشد، امروز بسیاری از مشکلات فعلی وجود نداشت.
وی افزود: متأسفانه در آن دوران تنها به بازسازی تجهیزات و زیرساختهای آسیبدیده توجه شد، اما اصلاحات اساسی در ساختار اقتصاد صورت نگرفت و همین مسئله زمینهساز بسیاری از مشکلات امروز شد.
بهشتی تأکید کرد: اگر امروز نیز تصور کنیم که صرفاً با بازسازی آنچه در جنگ آسیب دیده میتوان اقتصاد را احیا کرد، اشتباه بزرگی مرتکب شدهایم؛ زیرا اقتصاد ایران با مسائل بنیادین روبهرو است و این مشکلات نیازمند راهکارهای بنیادین هستند.
این استاد اقتصاد، شکلگیری رانت، فساد و سوءاستفادههای اقتصادی را از پیامدهای نبود برنامه برای دوران پساجنگ دانست و گفت: اگر امروز نیز آیندهنگری نداشته باشیم، همین چرخه معیوب تکرار خواهد شد.
وی با اشاره به تجربه کشورهای توسعهیافته اظهار کرد: هر کشوری که اقتصاد آزادتر و بخش خصوصی قویتری داشته باشد، سهم بیشتری از اقتصاد جهانی به دست خواهد آورد.
بهشتی افزود: مطابق سیاستهای کلی اصل ۴۴، اقتصاد باید عمدتاً در اختیار بخش خصوصی باشد و سهم دولت محدود شود، اما در عمل مسیر برعکس طی شده است.
وی با مقایسه وضعیت ایران با کره جنوبی و ترکیه گفت: کره جنوبی روزگاری آرزو داشت به سطح توسعه ایران برسد، اما امروز درآمد سرانه آن چندین برابر ایران است. همچنین ترکیه توانسته پروژههای بزرگ زیرساختی را در مدت کوتاهی اجرا کند، در حالی که برخی پروژههای عمرانی در ایران دههها به طول انجامیدهاند.
به گفته وی، تحول اقتصادی تنها با تغییر در شیوه حکمرانی، تصمیمگیری مبتنی بر علم و فاصله گرفتن از سیاستگذاریهای سلیقهای امکانپذیر است.
جنگ، تجارت جهانی و فرصتهای مغفول آذربایجان شرقی
در ادامه نشست، منصور حیدری، دانشجوی دکترای اقتصاد پولی و کارشناس اقتصادی اتاق بازرگانی تبریز، به بررسی آثار اقتصادی جنگ بر بازارهای جهانی پرداخت.
وی گفت: اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز موجب افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی قیمت نفت خام شد و به دنبال آن قیمت بسیاری از کالاها در بازارهای جهانی افزایش یافت.
حیدری افزود: حدود یکسوم کود کشاورزی جهان نیز از این مسیر عبور میکند و هرگونه اختلال در این منطقه، بازار مواد غذایی جهان را تحت تأثیر قرار میدهد.
وی با بیان اینکه تورم مهمترین معضل اقتصاد ایران است، اظهار کرد: کشورهای توسعهیافته به این نتیجه رسیدهاند که چاپ پول راهکار مقابله با مشکلات اقتصادی نیست، اما در اقتصاد ایران همچنان از این روش استفاده میشود.
این کارشناس اقتصادی معتقد است جنگ، علاوه بر تهدیدها، فرصتهایی نیز برای اقتصاد ایران ایجاد کرده و نباید اجازه داد پس از پایان بحران، سیاستهای گذشته دوباره تکرار شود.
وی بر ضرورت تنوعبخشی به مسیرهای تجاری کشور تأکید کرد و گفت: نباید تمام تجارت خارجی ایران به بنادر جنوبی وابسته باشد و ظرفیتهایی مانند مرز جلفا باید بیش از گذشته مورد استفاده قرار گیرد.
حیدری همچنین با اشاره به روابط تجاری روسیه و استفاده این کشور از ارزهای جایگزین دلار، این موضوع را فرصتی برای توسعه تجارت استان با کشورهای منطقه عنوان کرد.
وی در ادامه به برخی شاخصهای اقتصادی آذربایجان شرقی پرداخت و گفت: سهم استان از منابع بانکی کشور تنها ۲.۳ درصد است، در حالی که پنج درصد جمعیت کشور در این استان زندگی میکنند.
به گفته وی، سرانه تسهیلات بانکی پرداختی به هر شهروند در آذربایجان شرقی ۶۹ میلیون تومان است، در حالی که این رقم در تهران به حدود ۷۵۰ میلیون تومان میرسد.
حیدری همچنین مس سونگون را مهمترین ظرفیت توسعه اقتصادی استان دانست و گفت: تکمیل زنجیره ارزش این معدن و جلوگیری از خامفروشی میتواند سهم آذربایجان شرقی را در اقتصاد ملی به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
توسعه آذربایجان در گرو اصلاحات اقتصادی
در بخش دیگری از این میزگرد، جعفر ساعینیا، دانشجوی اقتصاد شهری و دبیر سرویس اقتصادی یازاکو، با اشاره به شرایط اقتصاد ایران اظهار کرد: کشور طی دهههای گذشته با بحرانهای مزمن اقتصادی، تورم طولانیمدت و رشد پایین اقتصادی روبهرو بوده است.
وی افزود: دخالت گسترده دولت در اقتصاد، تضعیف بخش خصوصی، قیمتگذاری دستوری، بنگاهداری بانکها و محدودیتهای تجاری از مهمترین عوامل عقبماندگی اقتصاد ایران به شمار میروند.
ساعینیا با اشاره به تجربه کشورهای موفق گفت: آلمان و کره جنوبی پس از جنگ با انجام اصلاحات نهادی و آزادسازی اقتصاد توانستند به قدرتهای اقتصادی جهان تبدیل شوند.
وی همچنین با اشاره به وضعیت آذربایجان شرقی اظهار کرد: طی حدود ۹۰ سال گذشته حدود ۲.۶ میلیون نفر از این استان مهاجرت کردهاند و در حال حاضر نیز بسیاری از فرصتهای اقتصادی کشور در تهران متمرکز شده است.
به گفته وی، آذربایجان شرقی به دلیل موقعیت جغرافیایی ممتاز خود میتواند به دروازه تجارت ایران با اروپا و کشورهای منطقه تبدیل شود، اما تحقق این هدف نیازمند آزادسازی اقتصاد، کاهش تمرکزگرایی و تقویت نقش بخش خصوصی است.
در پایان این میزگرد، حاضران ضمن طرح دیدگاهها و نقدهای خود، بر این نکته تأکید کردند که اقتصاد ایران در دوران پساجنگ بیش از هر چیز به اصلاحات ساختاری، تدوین برنامهای علمی، کاهش تصدیگری دولت، تقویت بخش خصوصی، تمرکززدایی از زیرساختها، توسعه تجارت خارجی و بهرهگیری از ظرفیتهای مغفول استانهای مرزی نیاز دارد؛ اصلاحاتی که به اعتقاد آنان میتواند مسیر عبور اقتصاد کشور از بحرانهای مزمن و حرکت به سوی توسعه پایدار را هموار کند.
