النینو، در کنار ریسک بارشهای شدید، فرصتی بالقوه برای کشاورزی آذربایجانشرقی است
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی آذربایجانشرقی با بیان اینکه النینو میتواند هم فرصت و هم ریسکهایی برای کشاورزی استان به همراه داشته باشد، گفت: افزایش بارش مؤثر و بهموقع میتواند برای دیمزارها، تغذیه منابع آب و کاهش فشار آبیاری مفید باشد، اما بارشهای رگباری و شدید نیز خطر روانآب، فرسایش خاک، سیلاب و خسارت به مزارع و باغات را افزایش میدهد.
به گزارش یازاکو به نقل از ایسنا، صادق نادری ، با اشاره به تأثیر تغییرات بارش بر محصولات کشاورزی استان، اظهار کرد: بیشترین حساسیت مربوط به محصولات دیم است، بهویژه گندم، جو، نخود و عدس، چراکه وابستگی مستقیم این محصولات به بارش است.
وی افزود: حدود ۷۸ درصد اراضی کشاورزی آذربایجانشرقی بهصورت دیم بهرهبرداری میشود و گندم دیم نیز سهم قابلتوجهی از سطح زیرکشت استان دارد.
نادری با اشاره به تأثیر تغییرات بارش بر بخش باغی استان نیز گفت: محصولاتی مانند سیب، انگور، بادام، گردو و زردآلو از تغییرات بارش و بهویژه زمان وقوع بارندگی تأثیر میپذیرند، البته در باغات علاوه بر میزان بارش، دمای هوا، سرمازدگی، تگرگ و رطوبت خاک نیز بسیار تعیینکننده هستند.
وی ادامه داد: استان در حال حاضر بیش از ۱۳۵ هزار هکتار باغ بارده دارد و هرچه محصول وابستگی بیشتری به آب باران داشته باشد، حساسیت آن به تغییرات بارش بیشتر است؛ بنابراین دیمزارها در خط مقدم این تغییرات قرار دارند.
النینو، فرصت یا تهدید برای کشاورزی آذربایجانشرقی؟
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی آذربایجانشرقی در پاسخ به اینکه النینو برای کشاورزی استان فرصت است یا تهدید، گفت: پاسخ را نباید صرفاً «فرصت» یا «تهدید» دانست، النینو میتواند هم فرصت ایجاد کند و هم ریسکهایی به همراه داشته باشد.
وی توضیح داد: مطالعات جدید درباره ایران نشان میدهد که در دورههای النینو، در بخش بزرگی از حوضههای کشور، ناهنجاری بارش به سمت افزایش میل میکند، در مطالعهای که دادههای سالهای ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۹ را بررسی کرده، میانگین ناهنجاری بارش در دورههای النینو مثبت گزارش شده است.
نادری با بیان اینکه شدت این اثر در مناطق مختلف یکسان نیست، خاطرنشان کرد: حتی در برخی مناطق، الگو میتواند متفاوت باشد.
وی افزود: بنابراین برای آذربایجانشرقی، افزایش بارش مؤثر و بهموقع میتواند برای دیمزارها، تغذیه منابع آب و کاهش فشار آبیاری مفید باشد، اما اگر بارشها به شکل رگباری و شدید اتفاق بیفتند، خطر روانآب، فرسایش خاک، آبشستگی، سیلاب و خسارت به باغات و مزارع افزایش پیدا میکند.
وی با اشاره به تأکید سازمان جهانی هواشناسی بر تفاوت اثر النینو در مناطق مختلف، گفت: نباید اثر این پدیده را بهصورت یکسان برای همه مناطق تعمیم داد.
نادری درباره میزان کاهش نیاز به آبیاری در صورت افزایش بارش نیز اظهار کرد: یک درصد ثابت نمیتوان برای کل استان اعلام کرد، چراکه میزان کاهش نیاز آبیاری به مقدار بارش، زمان وقوع آن، نوع محصول، مرحله رشد گیاه، نوع خاک و روش آبیاری بستگی دارد.
وی افزود: برای مثال، اگر بارش در زمان مناسب و به اندازه کافی اتفاق بیفتد، در محصولات دیم مستقیماً به افزایش رطوبت خاک و عملکرد کمک میکند و در محصولات آبی نیز میتواند بخشی از نیاز آبیاری را تأمین کند.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی آذربایجانشرقی تأکید کرد: باید میان «بارش» و «بارش مؤثر» تفاوت قائل شد، ممکن است ۳۰ میلیمتر باران ببارد، اما اگر این بارش در مدت کوتاهی و با شدت زیاد اتفاق بیفتد، بخش قابلتوجهی از آن به روانآب تبدیل شود و وارد ریشه گیاه نشود. بنابراین برای مدیریت منابع آب، پراکنش مناسب بارش در طول فصل از افزایش صرفِ مجموع بارش مهمتر است.
نادری درباره احتمال افزایش تولید محصولات کشاورزی استان در صورت افزایش بارش گفت: در صورت افزایش بارش مؤثر و توزیع مناسب آن، احتمال افزایش تولید وجود دارد؛ بهخصوص در محصولات دیم.
وی ادامه داد: این موضوع برای آذربایجانشرقی اهمیت زیادی دارد، زیرا بخش بزرگی از اراضی استان دیم است. مطالعات اقلیمی نیز نشان دادهاند که بارش و دما از عوامل مهم تعیینکننده عملکرد گندم دیم در استان هستند.
وی در عین حال تأکید کرد: افزایش تولید خودکار و قطعی نیست و اگر بارش بیش از حد، خارج از زمان مناسب یا همراه با تگرگ و سیلاب باشد، حتی میتواند عملکرد را کاهش دهد.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی آذربایجانشرقی تصریح کرد: «بارش مناسب، زمان مناسب، مدیریت مناسب» ظرفیت افزایش عملکرد را ایجاد میکند.
نادری درباره پیامدهای بارش شدید برای بخش کشاورزی نیز گفت: بارش شدید میتواند موجب فرسایش و شستهشدن خاک، خوابیدگی یا ورس برخی محصولات زراعی، آبگرفتگی مزارع، آسیب به ریشه و کاهش اکسیژن خاک، شیوع برخی بیماریهای قارچی در شرایط رطوبتی، ریزش یا ترکخوردگی برخی محصولات باغی و خسارت ناشی از سیلاب و روانآب شود. در صورت همراهی بارش با تگرگ نیز خسارت مستقیم به محصولات باغی وارد میشود.
وی درباره تأثیر بارش بر گلخانهها نیز گفت: بارش معمولی معمولاً مسئله اصلی نیست، اما بارش بسیار شدید، تگرگ، سیلاب و آبگرفتگی میتواند به سازه، پوشش گلخانه، تجهیزات و محصولات خسارت وارد کند.
نادری با اشاره به مطالعات جدید درباره تغییر الگوی بارش در ایران، اظهار کرد: این مطالعات نشان میدهند که تغییر الگوی بارش میتواند به سمت کاهش تعداد روزهای بارانی و افزایش شدت بارش در برخی مناطق حرکت کند، بنابراین موضوع فقط «چقدر باران میبارد» نیست، بلکه «چگونه میبارد» نیز اهمیت دارد.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی آذربایجانشرقی درباره تأثیر تغییرات بارش بر قیمت محصولات کشاورزی نیز گفت: تغییر بارش میتواند بر قیمت محصولات کشاورزی استان اثر بگذارد، اما این رابطه مستقیم و قطعی نیست. در بعضی موارد بارش، بهخصوص با شدت و مقدار زیاد، میتواند باعث تخریب، ضایعات و کاهش کیفیت محصول شود.
نادری افزود: اگر بارش مناسب باعث افزایش تولید شود، در شرایط ثابت سایر عوامل، افزایش عرضه میتواند به کاهش فشار قیمتی برخی محصولات منجر شود.برعکس، اگر خشکسالی، کمبود بارش یا بارشهای مخرب باعث کاهش تولید شود، کاهش عرضه میتواند زمینه افزایش قیمت را ایجاد کند.
وی خاطرنشان کرد: البته قیمت محصولات کشاورزی فقط تابع بارش نیست و عواملی مانند میزان تولید، هزینه نهادهها، هزینه حملونقل، صادرات و واردات، ذخایر، تقاضای بازار، سیاستهای خرید تضمینی و شرایط بازار کشور نیز در قیمت نهایی نقش دارند.
نادری در جمعبندی تأثیر تغییرات بارش بر کشاورزی آذربایجانشرقی گفت: تغییرات بارش برای کشاورزی استان یک موضوع دووجهی است. افزایش بارش مؤثر و بهموقع، بهویژه برای محصولات دیم مانند گندم، جو و حبوبات، میتواند موجب افزایش رطوبت خاک، کاهش نیاز به آبیاری در اراضی آبی و در نهایت بهبود عملکرد شود، اما بارشهای شدید و خارج از الگوی معمول میتواند با ایجاد روانآب، فرسایش، سیلاب، آبگرفتگی و افزایش بیماریها، خسارت ایجاد کند.
وی تأکید کرد: بنابراین برای بخش کشاورزی، صرفاً افزایش میزان بارش هدف نیست، بلکه توزیع زمانی و شدت مناسب بارش اهمیت دارد.
نادری همچنین با اشاره به وضعیت النینو اظهار کرد: سازمان جهانی هواشناسی در تابستان ۲۰۲۶ از تقویت النینو خبر داده و در شهریور ۱۴۰۵ نیز اعلام کرده که این پدیده میتواند تا ۲۰۲۷ بر الگوهای آبوهوایی اثرگذار باشد، با این حال، اثر منطقهای آن قطعی و یکسان نیست.
وی گفت: برای آذربایجانشرقی، بهتر است النینو را «فرصت بالقوه برای بهبود وضعیت رطوبتی» در کنار «ریسک بارشهای شدید و نوسان اقلیمی» معرفی کنیم، نه صرفاً یک پدیده مثبت یا منفی.
