بازگشایی دروازه مسافری سلماس به ترکیه پس از یکصد سال
اسناد تاریخی فراوانی نشان می دهد که اهالی شهرهای آذربایجان خصوصا دیلمان/دیلمقان مرکز ولایت سلماس دوره قاجار به سبب رونق تجارت به عثمانی و روسیه ثروتمند بودند. تاجران بزرگ در تبریز به کار تجارت در شهرهای مختلف جهان از کلکته در هند گرفته تا طرابوزان و استانبول و از سن پطرزبورگ گرفته تا بوشهر مشغول بودند.
به گزارش یازاکو، سلماس دوره قاجار نیز علیرغم کوچکی تاجران بزرگی داشت که علاوه بر آبادانی در شهر و احداث حمام و بازار و مدرسه در شهر دیلمقان، در چاههای نفت باکو و بازار استانبول نیز سرمایه گذاری می کردند که اسناد آن در آرشیو من موجود است. خاندان حاج حقوئردی (جدپدری آقای خسرو قنبرپور، مدیر سابق دبیرستان امیرکبیر و فرهنگی محترم سلماس) در این امر پیشرو بودند. حمام حاج حق وئردی, تیمچه، کتابخانه عمومی و مدرسه مترقی سعیدیه ( بانی آن مرحوم میرزا سعید سلماسی نوه پسری مرحوم حاج حق وئردی در سال ۱۲۸۵ شمسی ) از جمله این کارهای خیر تجار سلماسی بودند که متاسفانه فجایع جنگ جهانی اول از جمله جیلولوق، حملات اکراد سیمیتقو، زلزله مخرب ۱۳۰۹ تمام زحمات سلماسی ها را به باد فنا داد و علاوه بر کشته شدن هزاران نفر از اهالی، منجر به پراکنده شدن اهالی و تجار سرشناس سلماسی به سایر شهرها گردید.
کودتای رضاخان و تسلط پهلوی ها به ایران نیز عامل دیگری شد بر عقب ماندگی آذربایجان و تز جمله سلماس. به سبب سیاستهای شوونیستی پهلوی ها و تلاش برای حذف اقتدار ترکها در ایران، تجارت آذربایجان عمدا بایکوت شد و خصوصا شهر تبریز بعنوان تمثیلی از تجارت شهرهای آذربایجان در سرآشیبی سقوط اقتصادی قرار گرفت. به سبب این نامهرب ها صدها تاجر سرشناس آذربایجان را ترک کردند. در اول مرداد ۱۳۱۴ گمرک صدساله سلماس منحل شد (سند در آرشیو اینجانب موجود است) و تماس مستقیم تجار سلماسی به ترکیه قطع گردید. دهها سال طول کشید تا اهالی سلماس بتوانند به وضع جدید عادت نمایند.
پس از پایان جنگ ایران و عراق و رونق تجارت مرزی با ترکیه، موضوع « توجه دوباره به مرز سلماس» اهمیت پیدا کرد. تلاشهای بسیاری برای ایجاد منطقه ویژه اقتصادی در سلماس انجام گرفت ولی در چند سال اخیر با تلاشهای خستگی ناپذیر نماینده محترم سلماس جناب آقای رضازاده دروازه عبور مسافری سلماس به باشقالای ترکیه تصویب و اجرا شد.
امروز ۲۵ شهریور با سفر وزیر کشور ایران به آنکارا بازگشایی هر چه سریعتر این دروازه مرزی به تصویب مقامات عالی وزارت کشور ایران و ترکیه رسید.
با تبریک این موضوع حیاتی برای اهالی سلماسو کل آذربایجان که نزدیکترین مسیر به شهر وان می باشد، پیشنهاد می گردد:
۱. برای شناساندن هر چه بیشتر این گذرگاه به کل ایران، نام رسمی مرز به نام «مرز سلماس » ثبت گردد.
۲. تسهیلات پیله وری مرزی برای کل اهالی شهرستان از کوزه رش گرفته تا خانادام و از محال کوره سینلی گرفته تا محال لکستان انجام گیرد.
۳.سلسه سمینارهای آموزشی برای احیا تجارت مرزی و حتی کلان برای جوانان و علاقمندان در سلماس برگزار گردد.
