باباباغی؛ از بازسازی زیرساخت‌ها تا ضرورت بازتعریف خدمات درمانی بیماران مزمن
بازدید از بیمارستان رازی و مجتمع باباباغی تبریز، تصویری از دو مسئله مهم در نظام سلامت را پیش روی ما قرار می‌دهد؛ از یک‌سو ضرورت نوسازی مراکز درمانی قدیمی و تأمین زیرساخت‌های مناسب برای بیماران و از سوی دیگر، لزوم توجه مستمر به بیمارانی که به دلیل ماهیت مزمن بیماری، سال‌های طولانی از عمر خود را در مراکز درمانی و سکونتگاه‌های وابسته به آن سپری می‌کنند. به گفته دکتر اصغرزاده، رئیس بیمارستان رازی و مجتمع باباباغی، از سال ۱۳۹۶ تاکنون نزدیک به ۱۰۰ پروژه کوچک و بزرگ در این دو مجموعه اجرا شده و بازسازی بخش‌های درمانی، تأسیسات و منازل مسکونی، بخش مهمی از اقدامات انجام‌شده را تشکیل می‌دهد.
به گزارش یازاکو ، قدمت یک مرکز درمانی، زمانی به یک مزیت تبدیل می‌شود که تجربه و ظرفیت آن در کنار زیرساخت‌های مناسب قرار گیرد؛ در غیر این صورت، فرسودگی ساختمان‌ها و تأسیسات می‌تواند کیفیت خدمات‌رسانی را تحت تأثیر قرار دهد. بیمارستان رازی و مجتمع باباباغی تبریز، با چند دهه سابقه فعالیت، از جمله مراکزی هستند که ضرورت نوسازی و بهسازی آن‌ها در سال‌های گذشته بیش از پیش احساس شده است.
در جریان بازدید از این دو مجموعه، دکتر اصغرزاده، رئیس بیمارستان رازی و مجتمع باباباغی، با اشاره به آغاز مسئولیت خود در سال ۱۳۹۶، از اجرای نزدیک به ۱۰۰ پروژه کوچک و بزرگ در این مراکز خبر داد؛ پروژه‌هایی که به گفته وی، بخش‌های مختلف درمانی، تأسیسات و فضاهای مسکونی را دربر گرفته‌اند.
بازسازی زیرساخت‌ها؛ ضرورتی فراتر از اقدامات عمرانی
یکی از محورهای مهم اقدامات انجام‌شده در بیمارستان رازی و مجتمع باباباغی، احیای بخش‌هایی است که پیش از سال ۱۳۹۶ متروکه یا غیرفعال بودند. بازسازی این بخش‌ها، علاوه بر بهبود وضعیت فیزیکی مجموعه، امکان استفاده دوباره از ظرفیت‌های موجود را فراهم کرده است.
اصغرزاده در تشریح این اقدامات به بازسازی تأسیسات و بخش‌های مختلف هر دو مرکز اشاره کرد و گفت که در حوزه منازل مسکونی نیز بیش از ۸۰ درصد واحدها بازسازی شده‌اند.
اهمیت این اقدامات را باید فراتر از نوسازی ساختمان‌ها ارزیابی کرد. در مراکزی که با بیماران نیازمند مراقبت طولانی‌مدت سروکار دارند، کیفیت محیط درمان و سکونت، بخشی از فرآیند مراقبت محسوب می‌شود. فرسودگی فضاهای زندگی، دسترسی نامناسب به امکانات و مشکلات تأسیساتی می‌توانند علاوه بر دشوارکردن فعالیت کارکنان، بر کیفیت زندگی بیماران نیز اثر بگذارند.
از این منظر، بازسازی مجتمع باباباغی صرفاً یک پروژه عمرانی نیست، بلکه اقدامی در راستای بهبود شرایط زندگی و مراقبت از بیمارانی است که بخش مهمی از نیازهای آنان، فراتر از دریافت خدمات پزشکی روزمره قرار دارد.
باباباغی؛ مرکزی با مأموریتی متفاوت در نظام سلامت
مجتمع باباباغی به دلیل ماهیت خدماتی که ارائه می‌دهد، جایگاهی متفاوت از بسیاری از بیمارستان‌های عمومی دارد. به گفته رئیس این مجموعه، حدود ۸۰ بیمار مبتلا به جذام در این مرکز حضور دارند که تعدادی از آنان بستری هستند. بیماران یادشده عمدتاً از موارد قدیمی بیماری هستند و به گفته وی، مورد جدیدی از ابتلا در این مجموعه گزارش نشده است.
اصغرزاده با اشاره به حضور بیمارانی از استان‌های مختلف، از جمله ایلام، کرمانشاه، گیلان، کردستان، همدان و خراسان رضوی، بر نقش این مرکز در ارائه خدمات به بیماران خارج از محدوده جغرافیایی آذربایجان شرقی تأکید کرد.
وی همچنین گفت کمترین سن بیماران مبتلا به جذام در این مجموعه حدود ۵۵ سال است؛ موضوعی که در کنار قدیمی‌بودن موارد بیماری، ضرورت توجه به مراقبت‌های مستمر، توان‌بخشی و نیازهای مرتبط با افزایش سن بیماران را برجسته می‌کند.
در شرایطی که موارد جدید ابتلا به جذام کاهش یافته است، مأموریت چنین مرکزی را نمی‌توان صرفاً با تعداد بیماران یا میزان بستری‌شدن آنان سنجید. تداوم مراقبت، پیشگیری از عوارض، حمایت اجتماعی و فراهم‌کردن شرایط زندگی مناسب برای بیماران قدیمی، از جمله موضوعاتی است که باید در ارزیابی عملکرد این مراکز مورد توجه قرار گیرد.
به بیان دیگر، کاهش موارد جدید بیماری به معنای پایان نیاز به خدمات تخصصی نیست؛ بلکه می‌تواند نوع نیازها را از مدیریت موارد جدید به سمت مراقبت طولانی‌مدت و ارتقای کیفیت زندگی بیماران تغییر دهد.
مسکن مناسب؛ بخشی از درمان و مراقبت
یکی از نکات قابل توجه در اقدامات انجام‌شده در مجتمع باباباغی، بازسازی منازل مسکونی بیماران است؛ موضوعی که به گفته اصغرزاده، با همراهی شهردار کلان‌شهر تبریز و شورای اسلامی شهر دنبال شده است.
مشکلات سکونتگاهی بیماران، از مسائل مهم این مجموعه بوده و بهسازی منازل توانسته است بخشی از این نیاز را پاسخ دهد. اهمیت این اقدام از آن جهت است که در بیماری‌های مزمن، شرایط زندگی بیمار و کیفیت محیط سکونت، ارتباط مستقیمی با امکان مراقبت مستمر و حفظ کرامت انسانی دارد.
همکاری مدیریت شهری با مراکز درمانی در این زمینه نیز نشان می‌دهد که پاسخ‌گویی به نیازهای بیماران، تنها بر عهده نظام درمان نیست. برخی مسائل، از جمله مسکن، مناسب‌سازی محیط و حمایت اجتماعی، به همکاری نهادهای مختلف نیاز دارند.
تجربه بازسازی منازل در باباباغی می‌تواند نمونه‌ای از همین رویکرد بین‌بخشی باشد؛ رویکردی که در آن، شهرداری و شورای شهر در کنار مجموعه درمانی برای رفع بخشی از مشکلات بیماران قرار می‌گیرند.
دریافت پروانه پس از ۲۰ سال؛ گامی در مسیر پایداری خدمات
یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در این بازدید، دریافت پروانه فعالیت با ظرفیت ۴۲۸ تخت پس از حدود ۲۰ سال بود. به گفته رئیس بیمارستان رازی و مجتمع باباباغی، نداشتن پروانه یکی از موانع برخورداری این مجموعه از حمایت‌های بیمه‌ای بوده و با دریافت مجوز، زمینه بهره‌مندی از این حمایت‌ها فراهم شده است.
این موضوع از منظر مدیریت نظام سلامت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا استمرار خدمات درمانی، به‌ویژه در مراکزی که پذیرای بیماران مزمن و نیازمند مراقبت طولانی‌مدت هستند، تنها به وجود نیروی انسانی و تجهیزات محدود نمی‌شود. برخورداری از مجوزهای قانونی و امکان استفاده از سازوکارهای بیمه‌ای نیز در پایداری فعالیت چنین مراکزی نقش دارد.
البته اثر واقعی این تغییر، به میزان پوشش بیمه‌ای، نحوه تأمین هزینه‌های درمان و خدمات قابل ارائه به بیماران وابسته است؛ موضوعاتی که ارزیابی دقیق‌تر آن‌ها می‌تواند تصویر روشن‌تری از پیامدهای دریافت این مجوز ارائه دهد.
سلامت روان؛ مسئله‌ای که نمی‌توان از کنار آن گذشت
در کنار مسائل مرتبط با جذام و بازسازی زیرساخت‌ها، سلامت روان نیز از محورهای مورد تأکید رئیس این مجموعه بود. اصغرزاده با اشاره به افزایش اهمیت مشکلات روان‌شناختی در جامعه، اعلام کرد که به برآورد وی، حدود ۳۰ درصد جامعه با مشکلاتی در حوزه سلامت روان مواجه هستند و این حوزه به توجه ویژه نیاز دارد.
طرح این موضوع در جریان بازدید از بیمارستان رازی، یادآور آن است که نیازهای نظام سلامت تنها به بیماری‌های جسمی محدود نمی‌شود. افسردگی، اضطراب و دیگر اختلالات روانی می‌توانند بر عملکرد فردی، روابط خانوادگی، مشارکت اجتماعی و کیفیت زندگی افراد اثر بگذارند؛ با این حال، انگ اجتماعی و برداشت‌های نادرست همچنان ممکن است مانع مراجعه به‌موقع افراد برای دریافت خدمات تخصصی شود.
از این رو، توسعه برنامه‌های آگاهی‌بخشی، تقویت خدمات پیشگیرانه، تسهیل دسترسی به روان‌شناس و روان‌پزشک و حمایت از افراد مبتلا، باید در کنار درمان‌های تخصصی مورد توجه قرار گیرد. سلامت روان موضوعی نیست که صرفاً در زمان بروز بحران به آن پرداخته شود؛ بلکه نیازمند برنامه‌ریزی مستمر و مشارکت نظام سلامت، خانواده‌ها و جامعه است.
البته آمار مطرح‌شده درباره شیوع مشکلات سلامت روان، برای استفاده به‌عنوان یک شاخص عمومی نیازمند تطبیق با منابع آماری معتبر است.
از نوسازی ساختمان‌ها تا ارتقای کیفیت زندگی
آنچه از مجموعه اقدامات اعلام‌شده در بیمارستان رازی و مجتمع باباباغی برمی‌آید، تلاش برای رفع بخشی از مشکلات انباشته‌شده در زیرساخت‌های درمانی و سکونتی این دو مرکز است. بازسازی بخش‌های متروکه، نوسازی تأسیسات، بهسازی منازل مسکونی و دریافت پروانه فعالیت، هر یک بخشی از نیازهای این مجموعه را هدف قرار داده‌اند.
با این حال، ارزیابی نهایی چنین اقداماتی، تنها با شمارش پروژه‌های عمرانی امکان‌پذیر نیست. میزان رضایت بیماران، کیفیت خدمات درمانی، پایداری حمایت‌های بیمه‌ای، وضعیت نیروی انسانی و دسترسی بیماران به خدمات توان‌بخشی و حمایت‌های روانی و اجتماعی نیز باید در این ارزیابی لحاظ شوند.
باباباغی، با توجه به نقش ویژه خود در مراقبت از بیماران مبتلا به جذام، بیش از آنکه صرفاً به‌عنوان یک مرکز درمانی قدیمی شناخته شود، می‌تواند نمونه‌ای از پیوند میان درمان، حمایت اجتماعی و مراقبت طولانی‌مدت باشد. تداوم این مسیر، مستلزم آن است که نوسازی زیرساخت‌ها با برنامه‌ریزی برای آینده مرکز و توجه به نیازهای متغیر بیماران همراه شود؛ چراکه هدف نهایی از بازسازی یک بیمارستان، تنها بهبود ساختمان‌ها نیست، بلکه فراهم‌کردن شرایطی است که بیمار بتواند خدمات مناسب‌تر و زندگی باکیفیت‌تری را تجربه کند.
