چه بر سر منابع نظامی ارمنستان پیش از جنگ ۲۰۲۰ آمد؟

به گزارش واحد ترجمه پایگاه خبری یازاکو به نقل از آذرنیوز، سرنوشت جنگ‌ها را مجموعه‌ای از عوامل تعیین می‌کند؛ از جمله قدرت آتش، اطلاعات نظامی، لجستیک، توان اقتصادی، رهبری و قابلیت تداوم عملیات رزمی. تانک‌ها، هواپیماها، پهپادها و تسلیحات هدایت‌شونده دقیق توجه افکار عمومی را به خود جلب می‌کنند، درحالی‌که زنجیره‌های تأمین، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، تأسیسات تعمیر و نگهداری و ذخایر نظامی مشخص می‌کنند که این تسلیحات تا چه اندازه مؤثر عمل خواهند کرد. جمهوری آذربایجان سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در این قابلیت‌های به‌هم‌پیوسته انجام داد، درحالی‌که ارمنستان با پیامدهای دهه‌ها سوءمدیریت سیاسی و محدودیت‌های اقتصادی وارد درگیری شد.
بنابراین شکست ارمنستان را باید با بررسی وضعیت نهادهای نظامی این کشور و زیرساخت‌هایی که از راهبرد دفاعی آن پشتیبانی می‌کردند، تحلیل کرد. نیروهای ارمنستان حدود سه دهه کنترل ۲۰ درصد از سرزمین‌های جمهوری آذربایجان را که در سطح بین‌المللی به رسمیت شناخته شده‌اند، در اختیار داشتند. این دوره فرصت‌های قابل‌توجهی برای ایجاد مواضع مستحکم، شبکه‌های حمل‌ونقل، انبارهای تدارکاتی، تأسیسات تعمیر و نگهداری و مسیرهای لجستیکی مقاوم فراهم می‌کرد. بااین‌حال زیرساخت نظامی ایجادشده برای مقاومت در برابر نیروهای مسلح نوسازی‌شده جمهوری آذربایجان در جریان عملیات نظامی سال ۲۰۲۰ کافی نبود.
این تفاوت درس راهبردی مهمی در خود دارد. کنترل سرزمین فرصتی برای آمادگی نظامی ایجاد می‌کند، اما این حکمرانی مؤثر است که تعیین می‌کند آیا این فرصت به مزیتی پایدار در دفاع تبدیل خواهد شد یا خیر. استحکامات به سرمایه‌گذاری مستمر نیاز دارند، مسیرهای تدارکاتی باید نگهداری شوند، تجهیزات به سرویس و تعمیر نیاز دارند و سربازان باید به‌طور منظم و قابل‌اعتماد تدارکات دریافت کنند. قدرت نظامی به وجود سامانه‌ای یکپارچه وابسته است که بتواند عملیات را در شرایط فشار و دشوار حفظ کند.
ازاین‌رو عملکرد ساختار دفاعی پیشین ارمنستان پرسش‌های بیشتری درباره نحوه مدیریت منابع در این دوره مطرح می‌کند. گزارشی که اخیراً دست‌به‌دست شده است، از انتقال زیرساخت‌های راه‌آهن و دیگر دارایی‌های غیرنظامی به وزارت دفاع ارمنستان و سپس فروش ادعایی آن‌ها به‌عنوان ضایعات فلزی سخن می‌گوید. از جمله موارد مطرح‌شده بخشی حدوداً ۴۰ کیلومتری از خط راه‌آهن مغری-کاپان و ۵۶۸۸ تن ریل است که بنا بر گزارش پس از برچیده‌شدن سامانه تراموای ایروان به این وزارتخانه منتقل شده‌اند.
بر اساس این گزارش تنها ۱۳۷ تن از ریل‌های تراموا به ارتش تحویل داده شد، درحالی‌که ادعا می‌شود ۵۵۵۱ تن باقی‌مانده به شرکتی به نام «متکسیـم» به قیمت ضایعات فلزی فروخته شده است. این گزارش همچنین درباره ارتباطات مالکیتی پیرامون این شرکت و افرادی که ممکن است از این معاملات منتفع شده باشند، پرسش‌هایی مطرح می‌کند. این ادعاها برای تأیید به بررسی اسناد رسمی، قراردادها و مدارک مالی نیاز دارند. بااین‌حال اهمیت راهبردی آن‌ها شایسته بررسی جدی است؛ زیرا نهادهای نظامی به خریدوفروش و تأمین تجهیزات به‌صورت شفاف، مدیریت مسئولانه دارایی‌ها و تخصیص منضبط منابع عمومی وابسته‌اند.
هر خط راه‌آهن وسیله نقلیه حمل‌ونقل و دارایی صنعتی می‌تواند به ظرفیت اقتصادی و لجستیکی گسترده‌تر یک کشور کمک کند. فروش زیرساخت‌ها برای کسب منافع مالی کوتاه‌مدت ممکن است بنیان‌های پشتیبان دفاع ملی را تضعیف کند؛ به‌ویژه زمانی که محل مصرف درآمد حاصل از فروش و هویت ذی‌نفعان نهایی همچنان موضوع اختلاف و ابهام باشد. کشوری که خود را برای مقابله با چالش امنیتی بلندمدت آماده می‌کند، به نهادهایی نیاز دارد که بتوانند منابع راهبردی را حفظ کنند و هزینه‌های عمومی را به سوی اهداف نظامی مشخص و قابل‌اندازه‌گیری هدایت کنند.
مقایسه با جمهوری آذربایجان به‌ویژه روشنگر است. باکو طی سال‌ها درآمدهای انرژی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، همکاری‌های بین‌المللی و نوسازی دفاعی را در کنار یکدیگر به کار گرفت تا تاب‌آوری ملی خود را تقویت کند.
درآمدهای نفت و گاز از پایه اقتصادی گسترده‌تر این کشور پشتیبانی کردند و سرمایه‌گذاری در جاده‌ها، راه‌آهن، بنادر و دیگر مسیرهای ارتباطی، پیوستگی و ارتباطات راهبردی کشور را افزایش داد. خرید تجهیزات نظامی بخشی از این الگوی توسعه گسترده‌تر بود و پیش از جنگ ۲۰۲۰ مجموعه‌ای از قابلیت‌های نظامی هرچه پیشرفته‌تر را در اختیار جمهوری آذربایجان قرار داد.
نتیجه جنگ اهمیت ترکیب برتری فناوری با کارآمدی سازمانی را نشان داد. نیروهای جمهوری آذربایجان با استفاده از اطلاعات نظامی، پهپادها، هماهنگی توپخانه و عملیات مانوری، ضعف‌های مواضع دفاعی ارمنستان را مورد بهره‌برداری قرار دادند. ابتکار عمل در میدان نبرد، فرماندهی مؤثر و پشتیبانی لجستیکی مستمر کمک کردند تا برتری‌های تاکتیکی به دستاوردهای سرزمینی تبدیل شوند.
تجربه ارمنستان درسی فراتر از منطقه قفقاز جنوبی دارد: شکست نظامی اغلب بازتاب تصمیم‌هایی است که طی سال‌ها درباره نهادها، اولویت‌های سرمایه‌گذاری و راهبرد ملی اتخاذ شده‌اند. کمک‌های بین‌المللی می‌توانند توان یک کشور کارآمد را تقویت کنند، اما این حکمرانی داخلی است که تعیین می‌کند منابع تا چه اندازه به قدرت عملیاتی تبدیل شوند.
در نتیجه پیروزی جمهوری آذربایجان را می‌توان دستاورد آمادگی نظامی، تاب‌آوری ملی و برنامه‌ریزی راهبردی دانست. تبیین‌هایی که صرفاً بر شرکای خارجی تمرکز می‌کنند، نقش محوری نیروهای مسلح خود جمهوری آذربایجان و کاستی‌های نهادی‌ای را که توان دفاعی ارمنستان را تضعیف کردند، نادیده می‌گیرند. درس عمیق‌تر این تجربه به بنیان‌های قدرت ملی مربوط می‌شود: تسلیحات مدرن زمانی بیشترین تأثیر را دارند که از پشتیبانی لجستیکی قابل‌اعتماد، مدیریت صحیح، قدرت اقتصادی و رهبری پاسخ‌گو برخوردار باشند.