مصرف الکل در بارداری چه مضراتی برای مغز جنین دارد؟
رشد مغز جنین در دوران بارداری تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد و مواجهه با برخی مواد میتواند روند این تکامل را مختل کند؛ مصرف الکل از جمله عواملی است که اثرات احتمالی آن بر سلامت و عملکرد مغز جنین، توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است.

به گزارش یازاکو به نقل از ایسنا، دوران بارداری فقط دوره مراقبت از سلامت مادر نیست؛ در این مدت، شرایط زندگی و موادی که مادر در معرض آنها قرار میگیرد، میتوانند بر رشد و سلامت جنین نیز اثر بگذارند. یکی از موضوعات مهم در این زمینه، مصرف الکل است؛ مادهای که میتواند از بدن مادر به جنین منتقل شود و روند طبیعی رشد او را تحت تأثیر قرار دهد.
الکل از طریق جفت به جنین منتقل میشود و رشد مغز او را تحت تأثیر قرار میدهد
دکتر حامد حاجیپور، متخصص بیولوژی تولیدمثل دانشگاه علوم پزشکی تبریز ، با اشاره به تأثیر مصرف الکل بر رشد جنین اظهار کرد: الکل پس از ورود به بدن مادر میتواند از طریق جفت به جنین منتقل شود و او را در معرض این ماده قرار دهد. از آنجا که اندامهای مختلف جنین، بهویژه مغز و سیستم عصبی، در دوران بارداری در حال شکلگیری و تکامل هستند، قرار گرفتن در معرض مواد آسیبزا میتواند این روند را مختل کند. مغز جنین از بخشهای حساس در برابر چنین مواجههای است و ممکن است عملکردهای مرتبط با رشد عصبی تحت تأثیر قرار گیرند.
وی افزود: نمیتوان مصرف مقدار کمی الکل را در دوران بارداری بیخطر دانست. اگرچه میزان و الگوی مصرف میتواند در شدت پیامدها نقش داشته باشد، اما از نظر علمی هیچ میزان ایمنی از مصرف الکل در این دوران مشخص نشده است. بنابراین، حتی مصرف مقادیر کم نیز نباید بیخطر تلقی شود و توصیه اصلی، پرهیز کامل از مصرف الکل در دوران بارداری است.
وی خاطرنشان کرد: اهمیت این موضوع از آن جهت است که جنین در مراحل مختلف بارداری در حال رشد است و مواجهه با مواد زیانآور میتواند بر روند طبیعی تکامل اندامها اثر بگذارد. به همین دلیل، مراقبتهای دوران بارداری تنها به تغذیه و انجام آزمایشهای معمول محدود نمیشود و پرهیز از موادی که ممکن است سلامت جنین را تهدید کنند نیز بخشی از مراقبتهای ضروری این دوره است.
آسیب به روند تکامل مغز جنین میتواند پیامدهایی تا سالهای بعد داشته باشد
دکتر وحید شکریاصل، متخصص بیولوژی تولیدمثل دانشگاه علوم پزشکی تبریز نیز ، با اشاره به نقش شرایط مادر در رشد مغز جنین عنوان کرد: مغز در دوران بارداری مراحل مهمی از شکلگیری و تکامل خود را پشت سر میگذارد و سلامت این روند تا حد زیادی به شرایط محیطی و وضعیت جسمی مادر وابسته است. تغذیه مناسب و دوری از مواد آسیبزا در این دوره اهمیت زیادی دارد؛ چراکه جنین از طریق بدن مادر مواد مورد نیاز برای رشد را دریافت میکند و در مقابل، ممکن است در معرض برخی مواد زیانآور نیز قرار بگیرد. الکل از جمله موادی است که میتواند این روند طبیعی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی بیان کرد: مصرف الکل در دوران بارداری ممکن است علاوه بر تأثیر بر رشد عمومی جنین، فرایندهای مربوط به تکامل سیستم عصبی را نیز مختل کند. یکی از نگرانیها در این زمینه، ایجاد تغییرات التهابی در بافت مغز است؛ زیرا التهاب میتواند محیط طبیعی رشد سلولهای عصبی را تغییر دهد. این مسئله بهویژه درباره بخشهایی از مغز که در حال شکلگیری هستند، اهمیت دارد.
وی گفت: مغز و بخشهای مختلف آن در تواناییهایی مانند یادگیری، حافظه و تنظیم رفتار نقش دارند؛ بنابراین، اختلال در روند طبیعی تکامل مغز ممکن است پیامدهایی داشته باشد که تنها به دوران جنینی محدود نشود و در سالهای بعد نیز اهمیت پیدا کند. البته نوع و شدت این پیامدها به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمیتوان برای همه کودکان شرایط یکسانی در نظر گرفت. به همین دلیل، پیشگیری از مواجهه جنین با الکل و توجه به سلامت مادر در دوران بارداری اهمیت ویژهای دارد.
یافته پژوهشگران؛ مصرف الکل در بارداری با افزایش التهاب در بخش مرتبط با حافظه و یادگیری همچنین کاهش نسبی تولید سلولهای جدید مغزی جنین همراه است
در همین زمینه، پژوهشی جدید که توسط دکتر حاجی پور و دکتر شکری اصل در دانشگاه علوم پزشکی تبریز با بررسی و ترکیب نتایج هشت مطالعه حیوانی انجامشده روی موشها، تأثیر مصرف الکل در دوران بارداری بر یکی از بخشهای مهم مغز به نام هیپوکامپ را بررسی کردند. هیپوکامپ در فرایندهایی مانند یادگیری، حافظه و تنظیم رفتار نقش دارد و سلامت آن برای عملکرد طبیعی مغز اهمیت زیادی دارد. نتایج این بررسی نشان میدهد مواجهه جنین با الکل میتواند با افزایش التهاب در این بخش از مغز همراه باشد.
بر اساس یافتههای این پژوهش، پس از قرار گرفتن جنین در معرض الکل، سلولهای دفاعی مغز فعال میشوند و موادی تولید میکنند که میتوانند واکنشهای التهابی را در بافت عصبی افزایش دهند. این واکنش در واقع نوعی پاسخ دفاعی بدن است، اما در دوران رشد مغز ممکن است محیط طبیعی تکامل سلولهای عصبی را تحت تأثیر قرار دهد. پژوهشگران همچنین تأثیر الکل بر تولید سلولهای جدید مغزی را بررسی کردند که نتایج از کاهش نسبی این فرایند حکایت داشت؛ هرچند این کاهش شدید و قطعی گزارش نشده است.
این تحقیق که جزئیات کامل آن در مقاله با شناسه https://romj.org/2026-01 منتشر شده است، نشان میدهد که اثرات احتمالی مصرف الکل در دوران بارداری تنها به آسیبهای ظاهری یا رشد عمومی جنین محدود نمیشود و تغییرات التهابی در بخشهای مهم مغز نیز میتواند از پیامدهای آن باشد. البته از آنجا که بررسی انجامشده بر مطالعات حیوانی مبتنی بوده است، نمیتوان نتایج آن را بدون شواهد تکمیلی مستقیماً به انسان تعمیم داد؛ با این حال، یافتهها اهمیت پرهیز از مصرف الکل در دوران بارداری و توجه به سلامت مغز در حال رشد جنین را یادآوری میکند.



