یک متخصص عنوان کرد هوش مصنوعی در پزشکی، ابزار کمکی، نه جایگزین تشخیص تخصصی
متخصص طب پیشگیری و پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در حوزه سلامت گفت: این فناوری میتواند در افزایش آگاهی عمومی، آموزش و جمعبندی اطلاعات پزشکی مؤثر باشد، اما به دلیل محدودیت در ارزیابی شرایط بالینی، معاینه بیمار و احتمال ارائه اطلاعات نادرست، نمیتواند جایگزین تشخیص و تصمیمگیری تخصصی پزشکان شود.

به گزارش یازاکو به نقل از ایسنا، علی حسین زینالزاده ، با اشاره به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در حوزههای مختلف از جمله سلامت، اظهار کرد: هوش مصنوعی چندین سال است که بهطور گسترده در زمینههای مختلف مطرح شده و در حوزه سلامت نیز از اهمیت خاصی برخوردار است. استفاده از این فناوری در صورت رعایت شرایط و ملاحظات لازم میتواند صحیح و مفید باشد.
وی با اشاره به استفاده مردم از چتباتها برای دریافت اطلاعات پزشکی، افزود: در کنار چتباتهای عمومی که مردم از طریق آنها اطلاعات دریافت میکنند، ابزارهای تخصصیتری نیز وجود دارند که در اختیار دانشگاهها و مراکز تخصصی قرار میگیرند و گاهی بهصورت عمومی نیز مطرح میشوند و افراد حرفهای از آنها استفاده میکنند.
وی با بیان اینکه آموزش و اطلاعرسانی از مهمترین کاربردهای هوش مصنوعی در حوزه سلامت است، گفت: اطلاعاتی که مردم از این طریق دریافت میکنند، میتواند در سطح فردی به افزایش آگاهی و حتی مدیریت برخی بیماریها کمک کند، اما این موضوع به معنای جایگزین کردن هوش مصنوعی با پزشک نیست. افراد نباید بر اساس پاسخهای این ابزار درباره مشکل پزشکی خود تصمیم بگیرند که چه درمانی را انتخاب کنند یا چه دارویی را با چه میزان مصرف کنند، چراکه هوش مصنوعی در سطح جهانی نیز در این زمینه محدودیتهای جدی دارد.
زینالزاده ادامه داد: در برخی کشورها استفاده از هوش مصنوعی در حوزههای بسیار تخصصی و محدود، از جمله برخی مسائل روانپزشکی و ارائه مشاورههای درمانی، مورد توجه قرار گرفته است، اما این کاربردها نیز شرایط و محدودیتهای خاص خود را دارند.
وی درباره نحوه عملکرد هوش مصنوعی، بیان کرد: اساس کار هوش مصنوعی بر اطلاعات و دادههایی است که از قبل وجود داشته و این فناوری با جمعبندی دادههای موجود، پاسخی را در اختیار کاربر قرار میدهد؛ بنابراین نمیتوان انتظار داشت که در همه شرایط، پاسخ آن دقیق و متناسب با وضعیت واقعی بیمار باشد.
عضو هئیت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به نقش پزشک خانواده در نظام سلامت، گفت: در همه مناطق، از جمله مناطق روستایی، امکان بهرهمندی از خدمات پزشک خانواده وجود دارد و بیماران میتوانند برای دریافت مشاوره به این پزشکان مراجعه کنند. در واقع، هوش مصنوعی میتواند اطلاعات اولیهای در اختیار افراد قرار دهد و آنها را برای استفاده بهتر از مشاوره متخصصان آماده کند تا با آگاهی بیشتری درباره وضعیت سلامت خود تصمیم بگیرند.
متخصص طب پیشگیری و پزشکی اجتماعی دانشگاه افزود: در پزشکی، تصمیمگیری مشترک میان پزشک، کادر بهداشتی و درمانی، بیمار و اطرافیان او اهمیت دارد. باید میان آگاهیای که افراد از طریق ابزارهای مختلف هوش مصنوعی به دست میآورند و تشخیص و درمان پزشکی تفاوت قائل شد. دریافت اطلاعات اولیه میتواند به فرد کمک کند تا در زمان مراجعه به پزشک، پرسشهای مناسبتری مطرح کند و در فرآیند تصمیمگیری مشارکت آگاهانهتری داشته باشد.
وی با اشاره به مراحل تشخیص بیماری در پزشکی، اظهار کرد: در پزشکی ابتدا شرح حال کامل بیمار گرفته میشود و سپس معاینه فیزیکی انجام میگیرد. این پرسش مطرح است که آیا هوش مصنوعی میتواند به جای پزشک، بیمار را معاینه کند؟ قطعاً پاسخ منفی است. پس از شرح حال و معاینه، پزشک به تشخیص نهایی میرسد و این تشخیص در بسیاری از موارد سرنوشتساز بوده و مراحل بعدی درمان را تعیین میکند.
زینالزاده با بیان اینکه هوش مصنوعی میتواند در برخی مراحل به پزشک کمک کند، خاطرنشان کرد: در فرآیند تشخیص و درمان میتوان از ظرفیتهای این فناوری بهره گرفت، اما جایگاه آن بهگونهای نیست که بتواند جای متخصصان را بگیرد و تصمیم نهایی را بهتنهایی اتخاذ کند.
وی خاطرنشان کرد: گاهی چند بیماری بهطور همزمان در یک فرد وجود دارد و شرایط پیچیدهای ایجاد میکند. در چنین مواردی ممکن است پزشکان برای بررسی وضعیت بیمار شورا تشکیل دهند و حتی برای انتخاب روش درمان، کمیسیونهای تخصصی برگزار کنند. هوش مصنوعی شاید بتواند در این فرآیند کاربرد داشته باشد و به جمعبندی اطلاعات کمک کند، اما نمیتواند تصمیم نهایی را بگیرد.
وی با اشاره به اهمیت سلامت انسان، گفت: سلامتی مهمترین هدیه الهی است و نمیتوانیم تصمیم نهایی درباره آن را به هوش مصنوعی واگذار کنیم یا سلامت افراد را به پاسخهای این ابزار گره بزنیم.
زینالزاده در ادامه با اشاره به مسائل اخلاقی و قانونی استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی، اظهار کرد: در حال حاضر، موضوع مسئولیتهای اخلاقی و قانونی هوش مصنوعی در جهان بیش از گذشته مطرح شده و در برخی کشورها برای آن قوانین و مقرراتی در نظر گرفته شده است، اما در کشور ما هنوز شرایط بهگونهای نیست که بتوان در همه موارد، عواقب و مسئولیتهای ناشی از استفاده از این فناوری را بهصورت مشخص پیگیری کرد.
وی توضیح داد: هوش مصنوعی بر اساس الگوریتمها و دادههایی که جمعآوری و پردازش کرده است، پاسخ میدهد و گاهی این پاسخها را با اطمینان بسیار بالایی ارائه میکند، در حالی که ممکن است پاسخ ارائهشده اشتباه یا گمراهکننده باشد. این مسئله در اصطلاح با عنوان «توهم هوش مصنوعی» شناخته میشود.
وی با بیان اینکه احتمال گمراهکنندگی هوش مصنوعی در شرایط پیچیده پزشکی بیشتر است، افزود: زمانی که فرد چند بیماری یا چند وضعیت پزشکی را بهطور همزمان تجربه میکند، ممکن است هوش مصنوعی نتواند همه شرایط را بهدرستی در نظر بگیرد و اطلاعات نادرست یا گمراهکنندهای ارائه دهد.
متخصص طب پیشگیری و پزشکی اجتماعی با اشاره به جایگاه اخلاق حرفهای در نظام پزشکی، اظهار کرد: در پزشکی، اخلاق حرفهای اهمیت زیادی دارد و کادر درمان متعهد هستند خدماتی را که ارائه میدهند، در بهترین سطح ممکن باشد. اگر این تعهد رعایت نشود، موضوع علاوه بر مسئولیت وجدانی، از نظر اخلاقی و قانونی نیز قابل پیگیری است، اما در حال حاضر، در فرآیند عملکرد هوش مصنوعی چنین چارچوب اخلاق حرفهای مشخص و مشابهی بهطور کامل وجود ندارد.
وی یکی دیگر از ایرادهای هوش مصنوعی را احتمال ارائه پاسخهای متفاوت و حتی متناقض به پرسشهای یکسان دانست و گفت: یکی از مشکلات این فناوری آن است که ممکن است چند نفر یک سوال مشترک را مطرح کنند، اما پاسخهای یکسانی دریافت نکنند و حتی جوابها با یکدیگر تناقض داشته باشند. بنابراین، نمیتوان بدون بررسی و اطمینان از صحت اطلاعات، به پاسخهای آن اعتماد کرد.
زینالزاده با تأکید بر ضرورت استفاده آگاهانه از هوش مصنوعی، بیان کرد: مردم باید با دقت و آگاهی از این ابزارها استفاده کنند و در صورت نیاز به اطلاعات پزشکی، از راهنمایی افرادی که در مراکز بهداشتی و درمانی فعالیت میکنند نیز بهره بگیرند.
وی با اشاره به اهمیت حفاظت از اطلاعات شخصی در زمان استفاده از هوش مصنوعی، اظهار کرد: افراد باید تا حد امکان اطلاعات هویتی خود را در زمان طرح پرسشها ناشناس نگه دارند و از وارد کردن مشخصات شخصی و اطلاعاتی که هویت آنها را آشکار میکند، خودداری کنند.
وی ادامه داد: دادهها و اطلاعات افراد ممکن است در طول سالها جمعآوری شوند و این نگرانی وجود دارد که در آینده از این اطلاعات سوءاستفاده شود. اینکه اطلاعات شخصی و دادههای مربوط به سلامت افراد پس از جمعآوری و نگهداری در طولانیمدت چه سرنوشتی پیدا میکنند و آیا ممکن است در آینده مورد سوءاستفاده قرار گیرند، از موضوعات مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
زینالزاده با بیان اینکه هوش مصنوعی در اصل یک ابزار برای کمک به انسان است، خاطرنشان کرد: مسئله اصلی، نحوه استفاده از این ابزار و میزان اصرار بر واگذاری تصمیمها به آن است. باید توجه داشت که استفاده نادرست از هوش مصنوعی میتواند در آینده مشکلاتی ایجاد کند و به همین دلیل، در کشورهای مختلف نسبت به ابعاد و پیامدهای استفاده از این فناوری حساسیت وجود دارد.



