تابلوفرش دستباف؛ شهرت جهانی در سایه مشکلات داخلی و خارجی
یازاکو- تابلوفرش دستباف آذربایجان شرقی، هنری برخاسته از ذوق، مهارت و پیشینه فرهنگی مردمان این خطه است که با نام سردرود، پایتخت تابلوفرش ایران و جهان، شهرتی فراتر از مرزهای کشور پیدا کرده است؛ با این حال، این هنر صنعت با وجود ظرفیتهای قابل توجه در تولید، اشتغالزایی و صادرات، امروز با مشکلاتی همچون موانع تجاری، محدودیتهای مالیاتی، افزایش هزینههای تولید و تصمیمگیریهای غیرکارشناسی مواجه است؛ چالشهایی که ادامه فعالیت تولیدکنندگان و آینده این هنر اصیل را با نگرانی روبهرو کرده است.

به گزارش یازاکو، آذربایجان شرقی از مناطق باسابقه و اثرگذار در هنر فرش دستباف کشور به شمار میرود و تابلوفرش نیز یکی از ظرفیتهای شاخص این استان در حوزه صنایع دستی و صادرات غیرنفتی است. در این میان، سردرود با برخورداری از پیشینهای دیرینه در تولید تابلوفرشهای دستباف و حضور هنرمندان و تولیدکنندگان متعدد، بهعنوان پایتخت تابلوفرش شناخته میشود و نام آن با این هنر ارزشمند گره خورده است.
تابلوفرش تنها یک کالای تزئینی نیست؛ حاصل ساعتها تلاش و مهارت بافندگانی است که هنر را در تار و پود فرش به تصویر میکشند. این صنعت علاوه بر ارزش فرهنگی و هنری، ظرفیت مهمی برای ایجاد اشتغال، تأمین معیشت خانوادهها و حضور در بازارهای بینالمللی دارد؛ ظرفیتی که به اعتقاد فعالان این حوزه، آنطور که باید مورد حمایت قرار نگرفته است.
موانع داخلی؛ چالشی فراتر از تحریمها
یکی از مهمترین مشکلات فعالان صنعت تابلوفرش، محدودیتهایی است که در مسیر تولید، صادرات و فعالیتهای تجاری وجود دارد. دشواری صادرات، مشکلات بازگشت ارز حاصل از فروش، پیچیدگی مقررات مالیاتی و محدودیت در بهرهمندی از معافیتهای قانونی، از جمله موانعی است که تولیدکنندگان و صادرکنندگان با آن دستوپنجه نرم میکنند.
اگرچه تحریمهای خارجی دسترسی به برخی بازارهای جهانی را دشوار کرده است، اما فعالان این حوزه معتقدند تمام مشکلات را نمیتوان به تحریمها نسبت داد؛ چراکه بخشی از موانع در داخل کشور و در نتیجه قوانین و تصمیماتی شکل گرفته که با واقعیتهای تولید و تجارت فرش دستباف همخوانی ندارد.
تصمیمگیریهای غیرکارشناسی؛ حلقه مفقوده حمایت از فرش
در کنار مشکلات اقتصادی، نحوه سیاستگذاری و تصمیمگیری در حوزه فرش دستباف نیز از انتقادات جدی فعالان صنفی است. به اعتقاد آنان، تصمیمگیری درباره صنعتی با ویژگیهای تخصصی در حوزه تولید، بازاریابی و صادرات، بدون بهرهگیری از تجربه تولیدکنندگان و کارشناسان، نمیتواند به حل مشکلات منجر شود.
کمتوجهی به نظرات اتحادیهها و فعالان باسابقه، نبود برنامهریزی متناسب با نیازهای بازار و فاصله میان سیاستگذاران و بدنه واقعی این صنعت، از جمله مسائلی است که میتواند مسیر توسعه فرش دستباف را با مانع مواجه کند.
رکود بازار و نگرانی از آینده بافندگان
مشکلات صنعت تابلوفرش تنها به تولیدکنندگان و صادرکنندگان محدود نمیشود؛ بافندگانی که بخش اصلی ارزش این هنر را با مهارت و تلاش خود خلق میکنند نیز از پیامدهای رکود بازار و کاهش فرصتهای فروش تأثیر میپذیرند.
افزایش هزینههای تولید، کاهش سفارشها و دشواری فروش محصولات، صرفه اقتصادی این حرفه را تحت تأثیر قرار داده است. در کنار این مسائل، وضعیت بیمه و حمایتهای اجتماعی بافندگان نیز از موضوعاتی است که نیازمند توجه جدی مسئولان است.
تداوم این شرایط میتواند انگیزه نسل جوان برای ورود به حرفه تابلوفرشبافی را کاهش دهد و در بلندمدت، انتقال مهارتهای سنتی و استمرار این هنر ارزشمند را با چالش مواجه کند.
صادرات و نمایشگاهها؛ فرصتهایی که نباید از دست بروند
فرش و تابلوفرش دستباف آذربایجان شرقی از ظرفیتهای مهم حضور در بازارهای بینالمللی برخوردارند، اما حفظ این جایگاه نیازمند برنامهریزی مستمر، حمایت از صادرکنندگان و فراهم کردن شرایط رقابت با تولیدکنندگان خارجی است.
از سوی دیگر، نمایشگاههای تخصصی میتوانند فرصت مناسبی برای معرفی محصولات و ارتباط مستقیم تولیدکنندگان با خریداران باشند؛ با این حال، برگزاری این رویدادها بدون توجه به زمانبندی مناسب، نیاز بازار و شرایط مخاطبان، نمیتواند به رونق مورد انتظار منجر شود.
در شرایطی که رقبای خارجی برای افزایش سهم خود از بازارهای جهانی تلاش میکنند، تداوم موانع داخلی و ضعف برنامهریزی صادراتی میتواند فرصتهای ارزشمندی را از فعالان این صنعت بگیرد.
ضرورت حمایت از هنر صنعت آذربایجان شرقی
صنعت تابلوفرش دستباف برای عبور از شرایط دشوار کنونی به حمایتهای مقطعی و وعدههای کلی نیاز ندارد؛ بلکه تسهیل صادرات و بازگشت ارز، اصلاح مقررات مالیاتی، حمایت از تولیدکنندگان و بافندگان، تأمین مواد اولیه و مشارکت دادن اتحادیههای تخصصی در فرآیند تصمیمگیری، از جمله اقداماتی است که میتواند به بهبود شرایط این صنعت کمک کند.
آذربایجان شرقی و بهویژه سردرود، سرمایهای ارزشمند از هنر، مهارت و تجربه در حوزه تابلوفرش دستباف دارند؛ سرمایهای که حفظ و تقویت آن علاوه بر صیانت از میراث فرهنگی منطقه، میتواند زمینهساز اشتغال پایدار و توسعه صادرات غیرنفتی باشد.
اکنون پرسش اصلی این است که با وجود جایگاه و شهرت جهانی تابلوفرش سردرود و ظرفیتهای گسترده فرش دستباف آذربایجان شرقی، چرا فعالان این حوزه همچنان با موانع متعدد مواجهاند و متولیان امر برای رفع مشکلات تولید و صادرات و حفظ جایگاه این هنر صنعت چه برنامه عملیاتی دارند؟



