به گزارش یازاکو به نقل از ایرنا، آفتاب صبحگاهی روی آبهای فیروزهای دریاچه اورمیه برق میزند؛ جایی که تا همین چند سال پیش ترکهای خشک زمین یادگار روزهای تلخ کمآبی بود. امروز اما صدای موتور قایقها دوباره در پهنه دریا پیچیده و پرندگان مهاجر در آسمانش بال میگشایند. دریاچه جان تازهای گرفته است، تراز آب بالا آمده و امید به احیای کامل در دل مردم و مسئولان جوانه زده است.
بارندگیهای مناسب ماههای اخیر در کنار ادامه اجرای طرحهای احیای دریاچه، حال و هوای این پهنه آبی را تغییر داده است؛ بهگونهای که تراز دریاچه اکنون به ۱۲۷۱ متر رسیده و حجم آب آن به حدود چهار میلیارد متر مکعب افزایش یافته است. نشانههای این بهبود تنها در آمار و ارقام خلاصه نمیشود؛ برای رسیدن به یکی از جزایر دریاچه، مسیر یکساعته با قایق موتوری طی میشود، مسیری که تا همین چند سال پیش بخشهایی از آن به زمینهای نمکی و ترکخورده بدل شده بود.
بازگشت آب، امید را نیز به منطقه بازگردانده است؛ امیدی که در چهره مسوولان، فعالان محیط زیست و مردم محلی دیده میشود و نوید روزهایی روشنتر برای این اکوسیستم ارزشمند کشورمان را میدهد.
اما زیر این لایه براق و امیدوارکننده، حقیقتی نگرانکننده نهفته است که اجازه نمیدهد با قاطعیت از عبور از بحران سخن بگوییم. با نزدیک شدن به فصل گرما، «هیولای تبخیر» بار دیگر دندان نشان میدهد و در سوی دیگر، عطش سیریناپذیر بخش کشاورزی منطقه، همچنان مانند زخمی کهنه بر پیکر دریاچه سنگینی میکند.
واقعیت این است که وضعیت فعلی، نه یک «درمان قطعی»، بلکه یک «تنفس کوتاهمدت» است. اگر مدیریت مصرف آب در حوضه آبریز و کنترل حقآبهها با جدیت دنبال نشود، حجم قابل توجهی از این میراث آبی در نبرد میان گرمای تابستان و برداشتهای بیرویه، به یغما خواهد رفت. دریاچه ارومیه هنوز در وضعیت هشدار است و برای گذار از این مرحله، نباید فریبِ ترازهای موقت را خورد.
وضعیت فعلی دریاچه اورمیه به معنای پایان بحران نیست
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی با بیان اینکه حجم آب دریاچه اورمیه در آبان ماه سال ۱۴۰۴ به ۲۵۰ میلیون متر مکعب کاهش یافته بود و امروز به واسطه بارش های مناسب و تخصیص حقابه ها، حجم آب دریاچه به چهار میلیارد متر مکعب رسیده است، گفت: وضعیت امروز به معنای پایان بحران نیست چرا که تراز ۱۲۷۱ متری کنونی با تراز اکولوژیک دریاچه سه متر فاصله دارد.
محمدحسین حسن زاده بر ضرورت اصلاح رفتارهای مصرفی به ویژه در بخش کشاورزی و تداوم برنامه های ستاد احیا تاکید کرد و افزود: سطح کشت حوضه دریاچه باید مدیریت شود .
وی با بیان اینکه برای پایان تابستان امسال انتظار می رود نیمی از حجم آب کنونی دریاچه، مصرف و تبخیر شود و ۲ میلیارد مترمکعب آب باقی بماند، در صورت مناسب بودن بارش ها در سال های آتی می توان نسبت به بهبود وضعیت دریاچه و افزایش تراز اکولوژیک آن امیدوار بود .
حسن زاده با اشاره به اینکه امسال به واسطه بارش های مناسب و افزایش رطوبت حوضه دریاچه و همچنین اجرای برنامه های حفاظتی همچون قُرُق، میزان فرسایش ها و طوفان های نمکی کمتر خواهد بود، خاطرنشان کرد: تبخیر تابستانه نیاز اکولوژیک منطقه است.
وی به فعال بودن ستاد احیا در سطح ملی و دبیرخانه منطقه اشاره کرد و گفت: امسال برنامه های هماهنگی در خصوص انتقال حقابه دریاچه از سه استان آذربایجان شرقی و غربی و کردستان و تامین حقابه تالاب ها اجرا شده است که نقش مهمی در احیای دریاچه دارد.
افزایش ۳۲ درصدی بارش در حوضه دریاچه اورمیه
مدیرعامل شرکت آب منطقه ای آذربایجان غربی هم با اشاره به افزایش ۳۲ درصدی بارش های سال آب جاری در حوضه دریاچه ارومیه نسبت به دراز مدت، گفت: تراز آبی دریاچه به ۱۲۷۱/۳۳ متر رسیده است که ۱/۵۲ متر بیشتر از سال قبل است.
مجید رستگاری حجم آب دریاچه را سه میلیارد و ۹۵۰ میلیون مترمکعب اعلام کرد و گفت: این میزان آب سه میلیارد و ۶۰۰ میلیون متر بیشتر از ابتدای سال آبی جاری است.
وی با بیان اینکه تخصیص حقابه دریاچه از استان ها بستگی به بارش ها دارد، گفت: امسال میانگین حقابه رعایت شده و ۲ میلیارد متر مکعب سهم آذربایجان غربی رهاسازی شده است.
رستگاری با اشاره به اینکه ۹۰ درصد آب دریاچه در بخش کشاورزی مصرف می شود، بر ضرورت اصلاح الگوی کشت و مدیریت مصرف در قالب سیاست های تشویقی و ترویجی تاکید کرد .
وی با یادآوری اینکه در سال ۱۳۴۷ به واسه بارش های مناسب ۱۴.۵ میلیارد متر مکعب آب وارد دریاچه شد و سال های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ هم بارش های خوبی داشتیم، افزود: تداوم خشکسالی ها موجب شد حجم آب دریاچه در سال گذشته به ۳۰۰ میلیون متر مکعب کاهش یابد .
رستگاری با اعلام اینکه دریاچه ارومیه برای رسیدن به تراز اکولوژیک ۱۲۷۴ متری به ۱۵.۵ میلیارد متر مکعب آب نیاز دارد، خاطرنشان کرد: ستاد احیا برای تثبیت وضعیت دریاچه هشت میلیارد متر مکعب را برنامه ریزی کرده است.
وی با اشاره به نقش چاه های کشاورزی در کاهش آب دریاچه، گفت: ۲ هزار و ۵۰۰ چاه غیر مجاز مسدود شده و از فعالیت چاه های مجاز که از برق غیرمجاز استفاده می کنند هم جلوگیری می شود.
مدیریت مصرف آب پیش نیاز احیای دریاچه اورمیه
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی هم با بیان اینکه همراهی کشاورزان و مدیریت صحیح مصرف آب، مسیر احیای دریاچه اورمیه را هموارتر کرده و امیدواریها برای حفظ این زیستبوم ارزشمند را افزایش می دهد، اظهار کرد: بخش کشاورزی نقش مهمی در صیانت از منابع آبی دارد و با اجرای روشهای نوین آبیاری و افزایش بهرهوری میتوان آب بیشتری برای نسلهای آینده و دریاچه ارومیه ذخیره کرد.
حجت جباری با اشاره به نقش آرتمیا در حفظ حیات دریاچه به عنوان غذای پرندگانی همچون فلامینگو، گفت: امسال افزایش آرتمیا پیش بینی می شود .
وی وضعیت پوشش گیاهی جزایر دریاچه به دنبال بارش را مناسب ارزیابی کرد و گفت: پوشش گیاهی مناسب تغذیه مورد نیاز گونه های زیستی منطقه را فراهم می کند .
جباری با اشاره به وجود قوچ و میش در جزیره کبودان و گوزن زرد در جزیره اشک، اظهار کرد: تعدادی گونه های مهاجم از جمله گرگ، شغال و پلنگ در برخی جزایر وجود دارد که هر چند از لحاظ تنوع زیستی خوب است ولی برای گونه های کمیاب می تواند تحدید حساب شود و بر این اساس درصدد کنترل این گونه و انتقال به محیط های مناسب هستیم .
وی تالاب های احیا شده منطقه را برای تنوع زیستی پرندگان مساعد دانست و خاطرنشان کرد: ۴۰ تالاب از جمله کانی برازان، یادگارلو، حسنلو، یوسف کندی و نوروزلو در استان آذربایجان غربی وجود دارد که ۶ تالاب جزو سایت های بین المللی است.
جباری با بیان اینکه به غیر از تالاب یادگارلو که مشکل فنی دارد، بقیه تالاب های استان وضعیت خوبی دارند، اعلام کرد: درصدد تعریف منابع جدید آبی برای تالاب یادگارلو هستیم.
حوضه آبریز دریاچه ارومیه یکی از ۶ حوضه آبریز اصلی کشور است که روند خشکیدن و کاهش تراز آبی آن از اواخر دهه ۷۰ آغاز شده و سالانه ارتفاع آن حدود ۴۰ سانتی متر کاهش یافته است.
