برای نجات اندیشهها، سلامت مغز را جدی بگیریم
یازاکو-مغز، پیچیدهترین و شگفتانگیزترین عضو بدن انسان است، مرکز فرماندهی اندیشهها، احساسات، خاطرات، حرکتها و تمام لحظههایی که زندگی ما را معنا میبخشند. هر تصمیمی که میگیریم، هر کلمهای که بر زبان میآوریم، هر احساسی که تجربه میکنیم و هر خاطرهای که در ذهنمان ثبت میشود، حاصل فعالیت بیوقفه میلیاردها سلول عصبی در مغز است.
به گزارش یازاکو به نقل از ایسنا، سلامت مغز، نتیجه مجموعهای از انتخابهای درست در طول زندگی است، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، کنترل فشار خون، پرهیز از مصرف دخانیات، مدیریت استرس و توجه به سلامت روان، همگی نقش مهمی در پیشگیری از بیماریهای عصبی دارند. مغز نیز مانند دیگر اعضای بدن نیازمند مراقبت است و بیتوجهی به نشانههای هشداردهنده آن میتواند پیامدهای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
یکی از مهمترین تهدیدهای سلامت مغز، سکته مغزی است، بیماریای که گاهی در سکوت آغاز میشود اما میتواند در مدت کوتاهی مسیر زندگی فرد و خانواده او را تغییر دهد.
پیشگیری از سکته مغزی، بیش از هر چیز نیازمند تغییر نگاه جامعه به سلامت است. بسیاری از عوامل خطر این بیماری مانند فشار خون بالا، دیابت، چربی خون، کمتحرکی و سبک زندگی ناسالم، قابل کنترل هستند. مراقبت از قلب و عروق، در حقیقت مراقبت از مغز است، زیرا سلامت رگهای بدن ارتباط مستقیمی با سلامت جریان خونرسانی به مغز دارد.
روز جهانی مغز، فرصتی است برای یادآوری اهمیت این عضو حیاتی و افزایش آگاهی درباره بیماریهایی که آن را تهدید میکنند.جامعهای که به سلامت مغز توجه میکند، در حقیقت برای آینده خود سرمایهگذاری میکند. آموزش عمومی، توسعه خدمات پیشگیری، دسترسی سریع به درمانهای تخصصی و حمایت از بیماران مبتلا به بیماریهای عصبی، گامهایی ضروری برای ساختن جامعهای سالمتر است.
سکته مغزی چگونه رخ میدهد؟
یک متخصص مغز و اعصاب، با بیان اینکه سکته مغزی یکی از مهمترین علل مرگومیر و ناتوانی در جهان و ایران است، گفت: هر دقیقهای که از زمان بروز سکته مغزی میگذرد، میلیونها سلول مغزی از بین میرود و این سلولها قابلیت جایگزینی ندارند، از اینرو مراجعه سریع به مراکز درمانی و تماس فوری با اورژانس، نقش تعیینکنندهای در نجات جان بیمار و کاهش عوارض ناشی از سکته دارد.
علیاکبر طاهراقدم با تشریح سازوکار بروز سکته مغزی اظهار کرد: تمام سلولهای بدن برای زنده ماندن به غذا و اکسیژن نیاز دارند که از طریق جریان خون به بافتها میرسد. هرگاه جریان خون به هر قسمت از بدن قطع شود، سلولهای آن ناحیه از بین میروند و مغز نیز از این قاعده مستثنی نیست. خون اکسیژن و مواد غذایی را به مغز میرساند و پس از مصرف، به قلب و سپس ریه بازمیگردد تا تصفیه شود.
وی با بیان اینکه سکته مغزی به دو نوع اصلی تقسیم میشود، افزود: در نوع نخست، رگهای مغزی دچار پارگی شده و خون وارد بافت مغز میشود که به آن سکته مغزی خونریزیدهنده گفته میشود. در نوع دوم، لخته خون که ممکن است در قلب یا سایر رگهای بدن تشکیل شده باشد، وارد عروق مغزی شده و با گیر کردن در رگ، مانع جریان خون میشود که به آن سکته مغزی ایسکمیک یا ناشی از لخته گفته میشود.
وی ادامه داد: مهمترین ویژگی سکته مغزی، بروز ناگهانی علائم است. هر قسمت از مغز وظیفه مشخصی بر عهده دارد و عملکردهایی مانند حرکت اندامها، بینایی، گفتار، رفتار و عواطف توسط بخشهای مختلف مغز کنترل میشود، بنابراین هر بخشی از مغز که دچار سکته شود، عملکرد همان قسمت مختل خواهد شد.
این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به تفاوت سکتههای خونریزیدهنده و ناشی از لخته گفت: در خونریزی مغزی، به دلیل خروج خون از رگ و محدود بودن فضای داخل جمجمه، فشار بر سلولهای عصبی افزایش یافته و ممکن است مراکز کنترل هوشیاری تحت تأثیر قرار گیرند، در نتیجه بیمار دچار اختلال سطح هوشیاری شده و حتی به کما برود.
طاهراقدم با بیان اینکه اختلال در تکلم از دیگر علائم مهم سکته مغزی است، اظهار کرد: در افراد راستدست، نیمکره چپ مغز، نیمکره غالب محسوب میشود و مرکز گفتار در این بخش قرار دارد. بنابراین چه در اثر خونریزی و چه در اثر انسداد عروق، بیمار ممکن است توانایی صحبت کردن خود را از دست بدهد یا دچار لکنت شود.
وی درباره علائم هشداردهنده سکته مغزی گفت: ضعف یا بیحرکتی ناگهانی یک سمت بدن، افتادگی یک طرف صورت، اختلال در لبخند زدن یا صحبت کردن، از دست دادن ناگهانی بینایی در یک چشم، دوبینی و اختلال تعادل از مهمترین علائم این بیماری هستند و اگر هر یک از این نشانهها به صورت ناگهانی ایجاد شود، باید احتمال سکته مغزی را جدی گرفت.
چرا تماس با اورژانس از انتقال شخصی بیمار مهمتر است؟
این متخصص مغز و اعصاب تأکید کرد: نخستین اقدام در مواجهه با این علائم، تماس با اورژانس است. انتقال بیمار توسط خانواده در بسیاری از موارد موجب از دست رفتن زمان طلایی درمان میشود، در حالی که اگر بیمار توسط اورژانس منتقل شود، «کد ۷۲۴» فعال شده و پزشک کشیک، بخش تصویربرداری، آزمایشگاه و سایر واحدهای مرتبط از قبل آماده میشوند تا تمامی اقدامات تشخیصی و درمانی ظرف حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه انجام شود.
وی با اشاره به درمان دارویی سکته مغزی افزود: دارویی به نام «tPA» وجود دارد که در صورت مراجعه بیمار حداکثر تا چهار ساعت و نیم پس از شروع علائم، میتواند لخته ایجاد شده را حل کرده و جریان خون را در رگ مسدود شده برقرار کند.
طاهراقدم ادامه داد: اگر پس از تزریق این دارو، لخته باز نشود، امکان انجام روشهای پیشرفته درمانی نیز وجود دارد و بیمار با استفاده از روش «ترومبکتومی» تحت هدایت دستگاه، لخته را از داخل رگ خارج میکند.
چه کسانی بیشتر در معرض سکته مغزی هستند؟
وی درباره عوامل خطر سکته مغزی گفت: با افزایش سن، احتمال ابتلا به سکته مغزی بیشتر میشود. برخی عوامل خطر مانند سن، نژاد و سابقه خانوادگی قابل کنترل نیستند، اما عوامل متعددی نیز وجود دارند که با اصلاح آنها میتوان احتمال بروز سکته را کاهش داد.
این متخصص مغز و اعصاب افزود: دیابت، فشار خون بالا، چربی خون، مصرف سیگار و مواد مخدر، چاقی و کمتحرکی از مهمترین عوامل خطر قابل کنترل هستند. همچنین برخی بیماریها با مصرف منظم دارو قابل کنترل بوده و از بروز سکته مغزی پیشگیری میکنند.
وی تصریح کرد: رعایت این نکات احتمال سکته مغزی را به صفر نمیرساند، اما میتواند خطر بروز آن را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. هر مورد سکته مغزی علاوه بر آسیب به بیمار، هزینههای سنگینی را نیز به خانواده و نظام سلامت تحمیل میکند.
طاهراقدم با تأکید بر اصلاح سبک زندگی گفت: افراد باید بیماریهای زمینهای خود را بهویژه فشار خون را به طور مداوم تحت نظر پزشک متخصص کنترل کرده و داروهای تجویز شده را به موقع مصرف کنند.
وی با اشاره به اجرای برنامه جامع سکته مغزی در دانشگاه علوم پزشکی اظهار کرد: این برنامه چند سال قبل به تصویب رسیده و یکی از مهمترین اهداف آن، افزایش آگاهی عمومی درباره سکته مغزی است. آموزش مردم از طریق رسانهها، رادیو، تلویزیون، فضای مجازی و شبکههای ارتباطی میتواند سطح سواد سلامت جامعه را افزایش دهد و تنها با همکاری همه دستگاهها و مردم میتوان در کاهش پیامدهای این بیماری موفق بود.
این متخصص مغز و اعصاب با بیان اینکه هر دقیقه تأخیر در درمان سکته مغزی به معنای از بین رفتن میلیونها سلول مغزی است، خاطرنشان کرد: مردم باید علائم هشداردهنده را بشناسند و در صورت مشاهده هر یک از این علائم، بدون اتلاف وقت با اورژانس تماس بگیرند.
وی افزود: پس از حوادث و تصادفات، سرطانها، سکته مغزی و سکته قلبی از مهمترین علل مرگومیر به شمار میروند، اما از نظر ایجاد ناتوانی و اختلال عملکرد، سکته مغزی در رتبه نخست قرار دارد.
هر دقیقه تأخیر در درمان سکته مغزی به نابودی ۱.۹ میلیون سلول عصبی منجر میشود
یک متخصص مغز و اعصاب ،با تأکید بر اهمیت تشخیص و درمان بهموقع سکته مغزی گفت: هر دقیقه تأخیر در درمان سکته مغزی به نابودی حدود ۱.۹ میلیون سلول عصبی منجر میشود، از اینرو آگاهی عمومی، مراجعه سریع به مراکز درمانی و اصلاح سبک زندگی نقش مهمی در کاهش مرگومیر و معلولیت ناشی از بیماریهای مغز و اعصاب دارد.
هرمز آیرملو با اشاره به اهمیت سلامت مغز اظهار کرد: همواره این پرسش مطرح است که مرز میان سلامت و بیماری کجاست و آیا میتوان فردی را از نظر مغز و بدن کاملاً سالم دانست. واقعیت این است که بسیاری از افراد در طول زندگی با درجاتی از مشکلات مغزی و عصبی مواجه میشوند و سلامت مغز نیز طیفی از وضعیتهای مختلف را در بر میگیرد.
وی افزود: حتی مشکلاتی مانند سردردهای خفیف نیز میتواند تمرکز، فعالیتهای روزمره، کیفیت زندگی و روابط اجتماعی افراد را تحت تأثیر قرار دهد و به همین دلیل نباید این علائم را بیاهمیت تلقی کرد.
این متخصص مغز و اعصاب با تأکید بر ضرورت شناسایی و پیگیری بهموقع بیماریهای مغزی، گفت: بسیاری از این بیماریها در صورت تأخیر در تشخیص میتوانند به معلولیتهای پایدار منجر شوند، از اینرو آگاهی عمومی و دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی از اهمیت بالایی برخوردار است.
آیرملو با اشاره به تغییر سبک زندگی در سالهای اخیر بیان کرد: امروزه نقش سبک زندگی سالم در پیشگیری از بیماریها بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. فعالیت بدنی منظم باید بخشی از زندگی روزمره باشد، اما زندگی شهری و اشتغال در محیطهای بسته موجب کاهش تحرک افراد شده است.
وی تغذیه سالم را از دیگر عوامل مؤثر بر سلامت مغز دانست و گفت: با اصلاح الگوی تغذیه میتوان از بروز بسیاری از بیماریهای مغزی پیشگیری کرد. همچنین لازم است نگرش افراد نسبت به زندگی تغییر کند و زندگی تنها به فعالیتهای شغلی محدود نشود.
این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به اهمیت آرامش روانی و خواب کافی خاطرنشان کرد: استرسهای محیطی و کمخوابی آثار قابل توجهی بر عملکرد مغز دارند. افرادی که خواب کافی ندارند، در طول روز با کاهش تمرکز، افت عملکرد و اختلال در روابط اجتماعی و خانوادگی مواجه میشوند.
وی ادامه داد: در دهههای اخیر افزایش قابل توجهی در شیوع بیماریهای مغز و اعصاب مشاهده میشود و این موضوع ضرورت دسترسی همه افراد جامعه به امکانات تشخیصی و درمانی را دوچندان کرده است.
آیرملو با اشاره به اهمیت زمان در درمان سکته مغزی گفت: امروزه تشخیص سکته مغزی نسبت به گذشته بسیار سریعتر و دقیقتر انجام میشود، اما همچنان زمان، مهمترین عامل در موفقیت درمان است. در هر دقیقه تأخیر در درمان سکته مغزی، حدود ۱.۹ میلیون سلول عصبی از بین میرود، بنابراین مراجعه سریع بیمار میتواند از بروز معلولیتهای شدید جلوگیری کند.
وی درباره بیماریهای خودایمنی نیز اظهار کرد: بیماری اماس نسبت به گذشته بیشتر مورد توجه قرار گرفته و تغییر سبک زندگی، زندگی شهری، تغییر الگوهای تغذیه و افزایش استرس، از عواملی هستند که در بروز یا تشدید این بیماری مورد بررسی قرار میگیرند. بیماران باید در مراحل اولیه برای تشخیص و درمان به پزشک متخصص مراجعه کرده و روند درمان را بهطور مستمر پیگیری کنند.
این متخصص مغز و اعصاب ضربههای مغزی و تروما را از دیگر مشکلات مهم حوزه مغز و اعصاب برشمرد و افزود: سردرد نیز یکی از شایعترین اختلالات عصبی است، بهطوری که از هر ۱۰ زن، حدود چهار نفر درجاتی از سردرد خفیف تا شدید را تجربه میکنند و این مشکل باید بهموقع مورد بررسی و درمان قرار گیرد.
خواب کافی و کاهش استرس، دو عامل کلیدی برای سلامت مغز
وی با اشاره به ارتباط دیابت با بیماریهای مغز و اعصاب گفت: عوارض دیابت بر اعصاب و مغز بسیار شایع است و با توجه به شیوع بالای این بیماری، توجه به کنترل قند خون اهمیت زیادی دارد.
آیرملو با تأکید بر ضرورت رعایت سبک زندگی سالم در تمام سنین گفت: فعالیت بدنی متناسب با سن، تغذیه سالم، حفظ سلامت جسم، انجام فعالیتهای فکری متنوع، مطالعه، فعالیتهای هنری و اجتماعی و رعایت بهداشت خواب، همگی به حفظ سلامت مغز کمک میکنند و موجب ارتقای کیفیت زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی خواهند شد.
