هشترود؛ سرزمینی به درخشندگی خوشههای طلایی و به استواری قلعه ضحاک
هشترود را نمیتوان تنها با چند اثر تاریخی یا یک محصول کشاورزی معرفی کرد؛ این شهرستان مجموعهای از تاریخ، فرهنگ، ایمان، طبیعت و مردمانی است که در کنار سختیهای زندگی، سالهاست با امید و تلاش، چراغ زندگی را در این منطقه روشن نگه داشتهاند؛ مردمانی متدین و پایبند به ارزشهای دینی و فرهنگی که بخش مهمی از هویت هشترود را شکل دادهاند.
به گزارش یازاکو به نقل از ایسنا، هشترود در جنوب آذربایجان شرقی، سرزمینی است که ردپای تاریخ را میتوان در ارتفاعات و بناهای تاریخی آن مشاهده کرد و زندگی امروز مردمش را در روستاها، مزارع و دشتهای گسترده شهرستان به تماشا نشست. قلعه ضحاک، یکی از شناختهشدهترین آثار تاریخی منطقه، در دل کوهستان، همچون سندی از قدمت و تمدن این سرزمین ایستاده است؛ بنایی که اگرچه روزگار شکوه و آبادانی خود را پشت سر گذاشته، اما هنوز میتواند مقصدی برای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و تمدن ایران باشد. مسجد جامع هشترود و دیگر آثار تاریخی منطقه نیز بخشی از هویت فرهنگی شهرستان را تشکیل میدهند؛ هویتی که در کنار طبیعت کوهستانی، چشمهها و دشتهای حاصلخیز، تصویری متفاوت از هشترود ارائه میکند.
طبق گفته احمد حمزهزاده، مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان، قلعه ضحاک با پیشینهای متعلق به دوره اشکانی و برخورداری از معماری دفاعی و شهری گسترده، گچبریهای ارزشمند و شواهد تدفین منحصربهفرد، ظرفیتی کمنظیر برای مطالعات باستانشناسی و توسعه گردشگری فرهنگی فراهم کرده است.
پیکره سترگ قلعه ضحاک، با ساختاری پیچیده و مهندسیشده، بر بستر صخرههای سرخرنگ منطقه نشسته و موقعیت راهبردی آن حکایت از انتخابی هوشمندانه برای ساخت دژهای نظامی در دورههای کهن دارد. ارتفاع آن از سطح دریا، صعبالعبور بودن معابر پیرامونی، اشراف کامل بر دشتهای اطراف و دسترسی به منابع آبی چون آیدوغموش و قرانقوچای، جملگی این قلعه را به دژی کمنظیر در تاریخ ایرانزمین بدل ساختهاند.
از منظر معماری و کاربری، قلعه ضحاک شواهدی از دورههای مادی، اشکانی، ساسانی و اسلامی را در دل خود دارد. قوسهای ساسانی، تالارهای ستوندار، آبانبارهای عمیق، بقایای معابد و سازههای دفاعی، نشان میدهد که این مکان نهفقط یک پایگاه نظامی بلکه محلی آیینی، سیاسی و حتی آموزشی بوده است. برخی منابع آن را معبدی منسوب به آناهیتا، ایزدبانوی آبها میدانند؛ و برخی، آن را جایگاه ضحاک ماردوش، چهره تاریک شاهنامه. این درهمتنیدگی روایتهای تاریخی و اسطورهای، هویتی چندلایه برای قلعه پدید آورده که امروزه موضوع تحلیلهای متعددی در حوزههای اسطورهشناسی، تاریخ تمدن و باستانشناسی است.
اما شاید مهمتر از بناهای تاریخی، مردم هشترود باشند؛ مردمی که ایمان، دینداری، فرهنگ و تعلق به خانواده و زادگاه در زندگی آنان جایگاه ویژهای دارد. در شهر و روستاهای هشترود، مسجد همچنان بخشی از زندگی اجتماعی مردم است و مناسبتهای مذهبی و آیینی با حضور گسترده مردم برگزار میشود. این ویژگی اجتماعی و فرهنگی، سرمایهای است که در کنار میراث تاریخی، میتواند در معرفی هویت واقعی شهرستان نقشآفرین باشد.
گندم؛ طلای زرد هشترود
هشترود در کنار جاذبههای تاریخی و فرهنگی، یکی از مناطق مهم کشاورزی استان نیز محسوب میشود. دشتهای حاصلخیز و اراضی کشاورزی شهرستان، زمینه تولید محصولات مختلف بهویژه گندم را فراهم کردهاند. گندم را میتوان یکی از محصولات راهبردی هشترود دانست؛ محصولی که علاوه بر نقشآفرینی در امنیت غذایی، با زندگی و معیشت بسیاری از کشاورزان منطقه پیوند خورده است.
از همین رو، حمایت از کشاورزان، تأمین نهادهها، مدیریت منابع آب، توسعه روشهای نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت و ایجاد صنایع تبدیلی میتواند به افزایش ارزش افزوده محصولات کشاورزی شهرستان کمک کند.
بر اساس گفته ابراهیم حسنی، فرماندار هشترود ، این شهرستان به عنوان انبار غله آذربایجان شرقی، بیش از ۴۰ درصد تولید این محصول در استان را تامین میکند.
مهاجرت؛ هشداری برای آینده هشترود
با وجود این ظرفیتها، هشترود همچون بسیاری از شهرستانهای کمتر برخوردار با مسئله مهاجرت بخشی از جمعیت، بهویژه جوانان مواجه است؛ مهاجرتی که نمیتوان آن را صرفاً یک انتخاب فردی دانست و بخشی از آن ریشه در کمبود فرصتهای شغلی، محدودیت برخی زیرساختها، کمبود فرصتهای سرمایهگذاری و دشواری دسترسی به برخی خدمات و امکانات دارد.
خالیشدن تدریجی برخی روستاها و مهاجرت نیروهای جوان و تحصیلکرده، زنگ هشداری است که توجه جدی مسئولان و برنامهریزان را میطلبد؛ چراکه حفظ جمعیت و سرمایه انسانی، بدون ایجاد فرصتهای واقعی اشتغال و زندگی پایدار امکانپذیر نیست.
هشترود اگر بتواند میان کشاورزی، گردشگری، صنایع تبدیلی، سرمایهگذاری و ظرفیتهای انسانی خود پیوند ایجاد کند، میتواند بخشی از زمینههای مهاجرت را کاهش داده و زمینه ماندگاری نسل جوان را فراهم کند.
هشترود؛ شهری که باید بیشتر دیده شود
هشترود از یک سو قلعه ضحاک و آثار تاریخی خود را دارد، از سوی دیگر دشتهای طلایی گندم و طبیعت کوهستانی؛ از یک سو مردمانی مؤمن، پرتلاش و فرهنگدوست و از سوی دیگر جوانانی که برای یافتن فرصتهای بهتر راهی شهرهای بزرگ شدهاند.
مسئله هشترود کمبود ظرفیت نیست؛ مسئله، بالفعلکردن ظرفیتهایی است که سالها در انتظار توجه، سرمایهگذاری و برنامهریزی ماندهاند.
هشترود میتواند مقصد گردشگری تاریخی و طبیعی، قطب کشاورزی و تولید محصولات راهبردی و بستری برای سرمایهگذاری در صنایع تبدیلی باشد؛ مشروط بر آنکه ظرفیتهای آن از سطح معرفی و شعار فراتر رفته و در قالب برنامههای عملیاتی دنبال شود.
هشترود را باید نه فقط از پشت شیشه خودرو و در مسیر عبور، بلکه از میان کوچههای شهر، روستاهایش، مساجدش، مزارع گندمش، چشمههایش و در سکوت باشکوه قلعه ضحاک شناخت؛ شهری که تاریخ در آن نفس میکشد، ایمان در زندگی مردمش جاری است و دانههای گندم، روایتگر امید مردمانی است که هنوز به آینده سرزمین خود چشم دوختهاند.
هشترود با برخورداری از دهها هزار هکتار اراضی کشاورزی، تولید قابل توجه گندم، منابع آبی، طبیعت کمنظیر و ظرفیتهای تاریخی و گردشگری، حالا در نقطهای قرار گرفته که مسئولان از ضرورت عبور این شهرستان از «تولید محصول» به «تولید ثروت» سخن میگویند؛ مسیری که حلقه مفقوده آن، توسعه صنایع تبدیلی و تکمیل زنجیره ارزش است.
هشترود سالهاست عنوان «انبار غله آذربایجان» را با خود یدک میکشد؛ شهرستانی که بخش مهمی از اقتصاد آن بر پایه کشاورزی و دامداری استوار است و گندم در میان محصولات آن جایگاهی ویژه دارد. با این حال، تولید محصول در زمینهای حاصلخیز این منطقه تنها بخشی از ظرفیت اقتصادی هشترود است و بخش مهمتر، یعنی فرآوری، بستهبندی، ایجاد بازار، صادرات و تبدیل محصول خام به ارزش افزوده، همچنان نیازمند سرمایهگذاری است.
این موضوع در جشن برداشت محصول استراتژیک گندم و برنامه «ایران جان» در هشترود، به یکی از محورهای اصلی سخنان مسئولان تبدیل شد؛ از فرماندار شهرستان و نماینده مردم هشترود و چاراویماق در مجلس تا مدیرعامل سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران که از آمادگی وزارت جهاد کشاورزی و شبکه تعاون روستایی برای همراهی با سرمایهگذاری در این بخش خبر دادند.
کشاورزی هشترود؛ ظرفیت بزرگی که هنوز زنجیرهاش کامل نشده است
فرماندار هشترود در گفتوگو با ایسنا با تشریح ظرفیتهای کشاورزی شهرستان، بر ضرورت ایجاد پیوند میان تولید و صنایع وابسته تأکید کرد و گفت: هشترود علاوه بر تولید گندم و سایر محصولات زراعی، از ظرفیتهای آبی، طبیعی، گردشگری و اقتصادی متعددی برخوردار است که میتواند زمینهساز ایجاد اشتغال پایدار و توسعه منطقه شود.
ابراهیم حسنی با اشاره به جایگاه گندم در اقتصاد شهرستان، بر ضرورت تکمیل زنجیره ارزش از مرحله کاشت و برداشت تا فرآوری، بستهبندی، نگهداری، بازاریابی و صادرات تأکید کرد و گفت که توسعه اقتصادی هشترود نیازمند آن است که ارزش افزوده محصولات کشاورزی در خود شهرستان ایجاد شود.
وی همچنین ظرفیت سد سهند و اراضی کشاورزی منطقه را از دیگر مؤلفههای مهم توسعه شهرستان دانست و بر استفاده بهینه از منابع آب و توسعه کشاورزی نوین تأکید کرد.
سرمایهگذاران سراسر کشور به هشترود بیایند
نماینده مردم هشترود و چاراویماق نیز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ظرفیتهای گسترده کشاورزی شهرستان، خطاب به سرمایهگذاران سراسر کشور گفت: هشترود آماده پذیرش سرمایه برای توسعه صنایع، ایجاد اشتغال و تکمیل زنجیره تولید است.
فرامرز شهسواری تأکید کرد که ظرفیتهای کشاورزی هشترود نباید صرفاً به تولید و خروج محصول خام از شهرستان محدود شود، بلکه باید با ایجاد صنایع تبدیلی و فرآوری، زمینه افزایش ارزش افزوده و اشتغال در منطقه فراهم شود.
وی همچنین از دولت و نمایندگان استان خواست با معرفی ظرفیتهای هشترود و حمایت از سرمایهگذاران، زمینه هدایت سرمایه به این شهرستان را فراهم کنند و افزود: سرمایهگذاری در هشترود، تنها سرمایهگذاری برای یک شهرستان نیست، بلکه میتواند در مسیر توسعه اقتصادی منطقه و کشور قرار گیرد.
اعلام آمادگی تعاون روستایی برای ورود به صنایع تبدیلی
مدیرعامل سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران نیز در گفتوگو با ایسنا با تأکید بر اینکه آینده کشاورزی در گرو تکمیل زنجیره تولید و ارزش است، از آمادگی این سازمان برای همکاری در توسعه صنایع تبدیلی هشترود خبر داد.
علی برابری گفت: سازمان مرکزی تعاون روستایی در بخش شبکه و ظرفیتهای موجود، آمادگی دارد در زمینه مولدسازی و توسعه صنایع تبدیلی همکاری کند و از سرمایهگذاران برای ورود سرمایه به بخش کشاورزی دعوت میکنیم.
وی با اشاره به ظرفیت هشترود در تولید بذر گندم اظهار کرد: حدود سه هزار تن بذر گندم استان توسط این شهرستان تأمین میشود و یکی از مراکز بوجاری و تولید بذر هشترود از ظرفیت و کیفیت قابل توجهی برخوردار است.
برابری تأکید کرد که با هماهنگی مسئولان شهرستانی و استانی و همراهی وزارت جهاد کشاورزی، هشترود میتواند به یکی از شهرستانهای شاخص در حوزه کشاورزی همراه با صنایع وابسته تبدیل شود.
مدیرعامل سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران در بخش دیگری از سخنان خود، طبیعت شهرستان را ظرفیتی قابل توجه برای توسعه اکوتوریسم دانست و خواستار توجه بیشتر مدیریت استان به این حوزه شد.
وی اظهارکرد: طبیعت، شرایط اقلیمی و چشماندازهای هشترود میتواند در کنار کشاورزی، به شکلگیری یک صنعت گردشگری و ایجاد درآمد و اشتغال برای مردم منطقه کمک کند. از سوی دیگر، وجود قلعه ضحاک، طبیعت دامنههای سهند، سد سهند و ظرفیتهای فرهنگی، مذهبی و علمی، مجموعهای از ظرفیتهای مکمل را پیش روی هشترود قرار داده است؛ ظرفیتهایی که در صورت سرمایهگذاری و معرفی مناسب میتوانند سهم بیشتری در اقتصاد شهرستان داشته باشند.
بر اساس این گزارش، مسئله هشترود کمبود ظرفیت نیست؛ بلکه چگونگی تبدیل این ظرفیتها به سرمایه، اشتغال و ارزش افزوده محلی است. کشاورزی پرظرفیت، تولید گندم و بذر، منابع آب، طبیعت، آثار تاریخی و زیرساختهای موجود، زمانی میتوانند به موتور توسعه هشترود تبدیل شوند که در کنار هم قرار گیرند و زنجیرهای از تولید تا فرآوری، بازار، صادرات و گردشگری را شکل دهند.
در این میان، دعوت از سرمایهگذاران، حمایت دولت و دستگاههای اجرایی، تسهیل فرآیند سرمایهگذاری و معرفی ظرفیتهای کمترشناختهشده شهرستان، چهار حلقهای هستند که میتوانند مسیر هشترود را از یک قطب تولید محصولات خام به مرکز تولید، فرآوری و ارزشآفرینی تغییر دهند؛ مسیری که به گفته مسئولان، نتیجه نهایی آن باید ایجاد اشتغال پایدار و رونق اقتصادی برای مردم شهرستان باشد.
