کودکآزاری فقط کتک زدن نیست، غفلت و تحقیر هم آسیبزاست
مدیر گروه سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت آذربایجانشرقی با تشریح انواع کودکآزاری گفت: علاوه بر آزار جسمی، بیتوجهی به نیازهای اساسی کودک، طرد کردن، توهین، نادیده گرفتن و منزوی کردن او نیز از مصادیق کودکآزاری است که میتواند رشد و سلامت روان کودک را تحت تأثیر قرار دهد

به گزارش یازاکو به نقل از ایسنا، اسماعیل جراحی ، با بیان اینکه دوران کودکی یکی از آسیبپذیرترین مراحل زندگی انسان است، اظهار کرد: با وجود پیشرفتهای همهجانبه در علوم و فناوری، کودکان همچنان با مخاطرات متعددی روبهرو هستند که سلامت و روند رشد آنان را تهدید میکند.
وی افزود: همهروزه در نقاط مختلف جهان، کودکان بسیاری بر اثر بیماریهای قابل پیشگیری جان خود را از دست میدهند و تعداد بیشماری نیز با شرایطی مواجه میشوند که مانع حفظ سلامت و رشد طبیعی آنان میشود. فقر، بیسوادی، سوءتغذیه، جنگ، انواع سوءاستفادهها، تبعیض نژادی و ناامنی از جمله عواملی هستند که همواره کودکان را در سراسر جهان تهدید کردهاند.
وی با اشاره به اینکه کودکآزاری یکی از آسیبهای اجتماعی مهم در حوزه سلامت است، بیان کرد: گستردگی عوامل ایجادکننده کودکآزاری و تأثیرات عمیق آن بر رشد و شخصیت کودک، خانواده و جامعه موجب شده است این موضوع به یکی از اولویتهای بهداشتی و درمانی کشورهای مختلف جهان تبدیل شود.
جراحی، آزار جسمانی را یکی از انواع شایع کودکآزاری دانست و گفت: این نوع آزار در بسیاری از موارد در نتیجه تنبیههای بدون دلیل و غیرقابل توجیه اتفاق میافتد. بررسیها و مطالعات نشان دادهاند که افزایش سطح آگاهی جامعه درباره کودکآزاری جسمانی و تغییر نگرشها و باورهای نادرست افراد میتواند نقش بسزایی در پیشگیری از این آسیب داشته باشد.
وی اظهار کرد: کودکآزاری رفتاری است که در آن کودک از سوی اطرافیان در معرض انواع سوءاستفادههای جسمی، جنسی و عاطفی یا غفلت و بیتوجهی قرار میگیرد.
مدیر گروه سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت آذربایجانشرقی همچنین درباره انواع کودکآزاری توضیح داد: کودکآزاری جسمانی به هرگونه آزار جسمی گفته میشود که بهصورت عمدی از سوی مراقبان یا والدین علیه کودک اعمال شود.
وی افزود: غفلت و بیتوجهی نیز به معنای بیتوجهی به نیازهای کودک، ناتوانی در محافظت از او در برابر خطرات، سرما یا گرسنگی و هرگونه ناتوانی در مراقبت از کودک است که به بروز اختلال در سلامت یا رشد وی منجر شود.
جراحی، سوءاستفاده عاطفی را از دیگر انواع کودکآزاری برشمرد و گفت: رفتارهای خصمانه یا بیتفاوتی والدین نسبت به کودک که به اعتمادبهنفس او آسیب میزند، در این دسته قرار میگیرد. این رفتارها شامل طرد کردن، توهین، نادیده گرفتن، منزوی کردن و وادار کردن کودک به انجام رفتارهای نامناسب است.
وی با اشاره به رواج تنبیه بدنی در برخی خانوادهها اظهار کرد: استفاده از تنبیه بدنی برای تربیت و کنترل کودکان از سالیان دور در بسیاری از فرهنگها، از جمله فرهنگ ما، ریشه دوانده و والدین غالبا برای تنبیه فرزندان خود اقدام به کتک زدن آنان میکنند.
وی ادامه داد: کتک زدن کودکان اغلب در پی خشم و عصبانیت والدین اتفاق میافتد، نه اینکه واقعاً بهعنوان وسیلهای برای کنترل رفتار کودک مورد استفاده قرار گیرد. قصد و نیت والدینی که فرزندان خود را مورد آزار جسمی قرار میدهند، عمدتاً ادب کردن آنان است، اما از دست دادن کنترل خشم میتواند به ضربوجرح کودک منجر شود.
جراحی با بیان اینکه شدت کودکآزاری جسمی از آسیبهای متوسط تا صدمات شدید و حتی کشنده متغیر است، گفت: شدت صدمات وارده به عوامل مختلفی از جمله سن کودک بستگی دارد.
وی درباره عوامل مؤثر در بروز کودکآزاری جسمی بیان کرد: این رفتار تحت تأثیر عوامل متعددی شکل میگیرد که بخشی از آنها به شرایط محیطی و خانوادگی، از جمله وضعیت روانی والدین، مشکلات اقتصادی و درگیریهای خانوادگی مربوط است و بخشی دیگر نیز به مسائل جسمی و روانی خود کودک ارتباط دارد.
مدیر گروه سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت آذربایجانشرقی در ادامه با اشاره به نتایج بررسیها درباره افراد مرتکب کودکآزاری جسمی اظهار کرد: در ۷۵ درصد موارد، والدین کودک، بهویژه مادر، عامل کودکآزاری جسمی بودهاند، ۱۵ درصد موارد به سایر وابستگان و ۱۰ درصد نیز به افرادی مربوط میشود که مسئولیت مراقبت از کودک را بر عهده دارند؛ مانند پرستار کودک.
وی افزود: یکی از مهمترین عوامل کودکآزاری جسمی از سوی والدین این است که آنان احتمالاً در دوران کودکی خود قربانی خشونت والدین و تنبیه بدنی بودهاند، در نتیجه، این الگوی رفتاری را آموخته و در برخورد با فرزندان خود نیز تکرار میکنند.
جراحی، سابقه بیماری روانی یا جسمی در والدین، اعتیاد، ناتوانی در نگهداری و مراقبت از کودکان، تکسرپرستی و بارداری ناخواسته را از دیگر عوامل خطر کودکآزاری برشمرد.
کدام کودکان بیشتر در معرض آزار جسمی قرار دارند؟
وی با بیان اینکه برخی کودکان به دلیل برخورداری از ویژگیهای خاص، بیشتر در معرض کودکآزاری جسمی قرار میگیرند، گفت: کودکان نارس، دارای معلولیت ذهنی یا جسمی، کودکان پرتحرک و بیشفعال و کودکانی که بیش از حد گریه میکنند یا بهانهگیر و لجباز هستند، بیشتر در معرض آزار جسمی قرار دارند.
وی ادامه داد: علاوه بر این، کودکان ناخواسته و کودکانی که با جنسیت مورد علاقه خانواده متولد نمیشوند نیز ممکن است بیشتر در معرض کودکآزاری جسمی قرار بگیرند.
جراحی درباره ویژگیهای خانوادگی زمینهساز کودکآزاری نیز اظهار کرد: وضعیت اجتماعی و اقتصادی نامناسب، بروز استرس حاد، وجود سابقه خشونت و کودکآزاری در میان اعضای خانواده و انزوای خانواده در اجتماع میتواند زمینه بروز کودکآزاری جسمی را فراهم کند.
وی با اشاره به نقش شرایط اجتماعی در افزایش این آسیب افزود: نبود قوانین مرتبط با مراقبت از کودک، وجود خشونتهای سازمانیافته مانند جنگ، جرم و جنایت، مقبولیت خشونت در سطح جامعه و نمایش آن در وسایل ارتباطجمعی، کاهش ارزش کودکان و نابرابریهای اجتماعی از جمله عواملی هستند که خطر کودکآزاری را افزایش میدهند.
مدیر گروه سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت آذربایجانشرقی درباره ویژگیهای رفتاری و روانی کودکان آزاردیده جسمی گفت: این کودکان ممکن است منزوی و ترسان باشند یا رفتارهای پرخاشگرانه از خود نشان دهند.
وی افزود: اغلب کودکان آزاردیده دچار افسردگی، اعتمادبهنفس پایین و اضطراب هستند و به دلیل ترس از افشای موضوع و جلوگیری از افزایش خشم والدین، در پنهان کردن صدمات وارده با آنها همکاری میکنند.
وی ادامه داد: این کودکان در برقراری ارتباط با همسالان خود نیز با مشکل مواجه هستند و از نظر رشد جسمی ممکن است نسبت به همسالان خود عقبتر باشند.
جراحی با تأکید بر ضرورت توجه به نشانههای کودکآزاری و پیگیری موارد مشکوک اظهار کرد: در صورت مشاهده علائم و شواهدی که احتمال کودکآزاری جسمانی را مطرح میکند، لازم است کودک و خانواده او برای بررسیهای بیشتر و دریافت اقدامات درمانی و مراقبتی به مراقب سلامت، پزشک و روانشناس مراکز سلامت شهری و روستایی، بیمارستانها یا مراکز اورژانس اجتماعی بهزیستی با شماره ۱۲۳ ارجاع داده شوند.
وی با اشاره به نقش خانواده در تأمین سلامت روان کودکان بیان کرد: محیط امن خانواده و سبک فرزندپروری مؤثر، پایهگذار رشد همهجانبه و طبیعی کودک است. کودک در محیط امن خانواده میآموزد چگونه احساسات خود را بشناسد و عواطف و هیجاناتش را مدیریت کند.
وی افزود: سبک فرزندپروری خانواده، نحوه همکاری، حلوفصل تعارضها، برقراری ارتباط مؤثر و کنار آمدن با مشکلات زندگی را به کودکان آموزش میدهد.
جراحی در ادامه با اشاره به اقدامات آموزشی مرکز بهداشت آذربایجانشرقی برای پیشگیری از کودکآزاری گفت: در همین راستا، روانشناسان در تمامی مراکز سلامت استان با برگزاری کارگاههای آموزشی رایگان در زمینه مهارتهای فرزندپروری برای والدین دارای فرزندان ۲ تا ۱۲ سال، به فراگیری این مهارتها و پیشگیری از کودکآزاری کمک میکنند.



