آبیاری نوین، نسخه حیات آذربایجان غربی
یازاکو- آذربایجان غربی به عنوان یکی از قطبهای مهم کشاورزی کشور، امروز بیش از هر زمان دیگری با چالش کمآبی و بحران زیستمحیطی دریاچه اورمیه مواجه است. در شرایطی که بخش کشاورزی بیش از ۹۰ درصد منابع آب استان را مصرف میکند، توسعه سامانههای نوین آبیاری ضرورتی حیاتی برای حفظ امنیت غذایی، پایداری تولید و احیای دریاچه اورمیه به شمار میرود.
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ بحران آب در ایران سالهاست از مرحله هشدار عبور کرده و به یکی از مهمترین دغدغههای توسعه کشور تبدیل شده است. در این میان، آذربایجان غربی به دلیل وابستگی گسترده اقتصاد محلی به کشاورزی و همجواری با دریاچه ارومیه، بیش از بسیاری از مناطق دیگر تحت تأثیر این بحران قرار دارد. کاهش بارندگیها، افزایش دمای هوا، افت سطح آبهای زیرزمینی و تداوم خشکسالیهای متوالی، منابع آبی استان را با فشار بیسابقهای مواجه کرده است.
بخش کشاورزی ستون اصلی اقتصاد بسیاری از شهرستانهای آذربایجان غربی محسوب میشود. هزاران خانوار روستایی معیشت خود را از طریق تولید محصولات باغی و زراعی تأمین میکنند. اما ادامه استفاده از شیوههای سنتی آبیاری، موجب هدررفت بخش قابل توجهی از منابع آب شده است. در بسیاری از مزارع و باغات استان هنوز آبیاری غرقابی رایج است؛ روشی که علاوه بر اتلاف آب، موجب فرسایش خاک، کاهش بهرهوری و افزایش هزینههای تولید میشود.
در چنین شرایطی، توسعه سامانههای آبیاری تحت فشار، قطرهای و بارانی میتواند نقش تعیینکنندهای در مدیریت مصرف آب ایفا کند. این روشها ضمن کاهش چشمگیر تلفات آب، امکان توزیع یکنواخت رطوبت در مزرعه را فراهم کرده و بهرهوری تولید را افزایش میدهند. تجربه بسیاری از کشورها و حتی برخی مناطق کشور نشان داده است که استفاده از فناوریهای نوین آبیاری میتواند مصرف آب را تا دهها درصد کاهش داده و همزمان عملکرد محصولات را بهبود بخشد.
اهمیت این موضوع زمانی دوچندان میشود که به وضعیت بحرانی دریاچه اورمیه توجه کنیم. یکی از عوامل اصلی کاهش تراز آب این دریاچه، برداشت گسترده آب در حوزه آبریز آن برای مصارف کشاورزی بوده است. هرچند عوامل متعددی در بروز این بحران نقش دارند، اما کارشناسان بر این باورند که مدیریت صحیح مصرف آب در بخش کشاورزی یکی از کلیدیترین راهکارهای احیای دریاچه محسوب میشود. بنابراین هر هکتار زمین مجهز به سامانه آبیاری نوین، گامی در جهت کاهش فشار بر منابع آبی و کمک به احیای این زیستبوم ارزشمند است.
البته توسعه آبیاری نوین تنها به نصب تجهیزات محدود نمیشود. موفقیت این طرحها نیازمند آموزش کشاورزان، تأمین تسهیلات مالی مناسب، حمایتهای دولتی، ترویج فناوریهای جدید و نظارت مستمر بر اجرای پروژههاست. بسیاری از بهرهبرداران به دلیل هزینههای اولیه بالا یا نبود آگاهی کافی، هنوز به استفاده از این سامانهها روی نیاوردهاند و این موضوع ضرورت حمایت بیشتر دستگاههای اجرایی را نشان میدهد.
امروز آینده کشاورزی آذربایجان غربی با نحوه مدیریت آب گره خورده است. اگر روند فعلی مصرف آب ادامه یابد، نه تنها منابع آبی استان با تهدید جدی مواجه خواهند شد، بلکه امنیت اقتصادی و معیشتی هزاران خانوار کشاورز نیز در معرض خطر قرار میگیرد. توسعه آبیاریهای نوین میتواند پلی میان حفظ تولید، صیانت از منابع آب و احیای دریاچه ارومیه باشد؛ پلی که عبور از آن دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای توسعه پایدار استان به شمار میرود.
