همکاری نگرانکننده برای ترکیه در مدیترانه؛ چرا فرانسه توجه خود را به قبرس معطوف کرده است؟
یازاکو-تحولات سالهای اخیر در نظام روابط بینالملل، ادامه درگیریها در خاورمیانه و تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی در شرق دریای مدیترانه، فرانسه را به اتخاذ سیاستی فعالتر در این منطقه سوق داده است. پاریس در شرایطی که نفوذ خود را در قاره آفریقا بهویژه در منطقه ساحل آفریقا از دست داده به دنبال یافتن تکیهگاههای راهبردی جدید است. از این منظر قبرس به یکی از کانونهای توجه فرانسه تبدیل شده است.
به گزارش واحد ترجمه پایگاه خبری یازاکو به نقل از اؤخو، یکی از مهمترین رویدادهای هفته گذشته امضای توافقنامه همکاری نظامی و توافق «وضعیت نیروها» میان فرانسه و قبرس یونانینشین بود. این اقدام بهعنوان آغاز مرحلهای جدید در راهبرد فرانسه در شرق مدیترانه و خاورمیانه ارزیابی میشود. رسانههای غربی مینویسند که این توافق جدید مبنای حقوقی فعالیت نیروهای نظامی فرانسه در خاک قبرس را فراهم میکند. این سند استقرار نیروهای فرانسوی در جزیره، برگزاری رزمایشها، استفاده از زیرساختهای نظامی و مشارکت در عملیات مشترک را تنظیم میکند.
سکوی مهم برای دسترسی به خاورمیانه
در گذشته همکاری میان قبرس یونانینشین و فرانسه عمدتاً به رزمایشهای نظامی و سفرهای موقت نیروهای دریایی محدود میشد، اما اکنون این روابط ماهیتی نظاممندتر و نهادینهتر پیدا کرده است.
قبرس از نظر جغرافیایی در محل تلاقی اروپا، آسیا و آفریقا قرار دارد. نزدیکی این جزیره به لبنان، سوریه، اسرائیل و مصر آن را به سکوی مهمی برای دسترسی به خاورمیانه تبدیل کرده است. رویدادهای سالهای اخیر در منطقه اهمیت راهبردی این جزیره را بیش از پیش افزایش دادهاند.
کاترین وُترَن، وزیر دفاع فرانسه نیز قبرس را نقطه پشتیبانی مهمی برای عملیات نظامی فرانسه در شرق مدیترانه و خاورمیانه توصیف کرده است.
زمینههای نزدیکی فرانسه و قبرس
در سالهای اخیر روابط میان جمهوری قبرس و فرانسه به شکل محسوسی عمیقتر شده است. مهمترین دلایل این نزدیکی عبارتاند از مسائل امنیتی شرق مدیترانه، پروژههای انرژی، همکاری در چارچوب اتحادیه اروپا و منافع ژئوپلیتیکی منطقهای.
یکی از مهمترین حوزههای همکاری، همکاری نظامی و سیاسی است. دو طرف در زمینه امنیت دریایی، عملیات جستوجو و نجات، پهپادها و آموزش نیروهای ویژه همکاری میکنند. در پایان سال ۲۰۲۵ امانوئل مکرون رئیسجمهور فرانسه و نیکوس خریستودولیدیس رئیسجمهور قبرس با امضای توافق مشارکت راهبردی، روابط دو کشور را وارد مرحله جدیدی کردند.
همکاری دفاعی فرانسه و قبرس یونانی موضوع تازهای نیست
شایان ذکر است که همکاری دفاعی میان فرانسه و قبرس یونانینشین سابقه طولانی دارد. توافق دفاعی امضاشده در سال ۲۰۱۷ که در سال ۲۰۲۰ اجرایی شد، حوزههای متعددی را در بر میگرفت.
اما توافق مشارکت راهبردی که در اواخر سال ۲۰۲۵ در پاریس امضا شد و همچنین برنامه عملیاتی سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ گامی مهم در تبدیل روابط فرانسه و قبرس از یک همکاری صرفاً دفاعی به یک ائتلاف گسترده امنیتی به شمار میرود.
در این چارچوب توسعه پایگاه دریایی «ماری» و فراهم کردن شرایط برای حضور دائمی کشتیهای جنگی فرانسه در شرق مدیترانه پیشبینی شده است. پاریس قصد دارد از طریق این جزیره توانمندیهای نظامی و لجستیکی خود را در مسیر لبنان، سوریه، اسرائیل، مصر و کانال سوئز گسترش دهد.
نگرانی ترکیه و قبرس شمالی
از منظر ژئوپلیتیکی این توافق بهعنوان اقدامی ارزیابی میشود که میتواند بر توازن قوا در شرق مدیترانه تأثیر بگذارد. ترکیه و قبرس شمالی با انتقاد از این سند اعلام کردهاند که چنین اقدامی ممکن است موجب افزایش تنشهای منطقهای شود.
یکی از جنبههای مهم نزدیکی فرانسه و قبرس، تأثیر آن بر روابط با ترکیه است. آنکارا سالهاست موضع خود را درباره مسئله قبرس حفظ کرده و در مناقشات مربوط به منابع انرژی شرق مدیترانه نقش فعالی دارد.
جمهوری ترک قبرس شمالی نیز با ابراز نگرانی اعلام کرده است که چنین ابتکارهایی میتواند توازن میان دو جامعه ساکن جزیره را بر هم زده و روند حلوفصل مسئله قبرس را تحت تأثیر منفی قرار دهد.
اونال اوستل نخستوزیر قبرس شمالی اظهار داشته که این توافق نهتنها برای ترکهای قبرس بلکه در بلندمدت برای یونانیهای قبرس نیز خطراتی امنیتی ایجاد میکند. وی تأکید کرده که فرانسه در تلاش است نفوذ نظامی خود را در منطقه گسترش دهد و این امر ممکن است تعادل حساس شرق مدیترانه را بر هم بزند.
یکی از اعتراضهای اصلی آنکارا این است که مسئله قبرس همچنان حلنشده باقی مانده و اقدامهای یکجانبه بدون رضایت جامعه ترکنشین جزیره میتواند منشأ تنشهای جدید شود.
ترکیه معتقد است هنگامی که قبرس جنوبی خود را تنها نماینده کل جزیره معرفی کرده و توافقهای نظامی امضا میکند، حقوق و منافع قبرس شمالی نادیده گرفته میشود.
گسترش همکاریهای دفاعی فرانسه با یونان و قبرس نیز این تصور را ایجاد میکند که بلوکبندی جدیدی در منطقه در حال شکلگیری است؛ مسئلهای که میتواند به اختلافات بیشتری میان متحدان ناتو منجر شود.
از دیدگاه ترکیه امنیت منطقه نه از طریق افزایش حضور نیروهای نظامی خارجی بلکه از طریق گفتوگو و سازوکارهای همکاری با مشارکت همه طرفها تأمین خواهد شد.
دیدگاه فرانسه و قبرس
در مقابل مقامات فرانسه و قبرس تأکید میکنند که این همکاری علیه هیچ کشوری نیست و هدف اصلی آن تقویت امنیت منطقهای، حمایت از حقوق بینالملل و حفاظت از آزادی ناوبری دریایی است.
روند تحولات نشان میدهد که جبران موقعیتهای ازدسترفته فرانسه در آفریقا، تقویت جاهطلبیهای رهبری در اتحادیه اروپا و گسترش نفوذ در خاورمیانه از مهمترین اهداف پاریس در این سیاست جدید به شمار میرود.
