فرش تبریز؛ ثبت جهانی، اما صادرات در سراشیبی
یازاکو- تبریز نزدیک بیش از یک دهه است که عنوان «شهر جهانی فرش» را یدک میکشد؛ عنوانی که میتوانست سکوی پرتاب این هنر-صنعت به بازارهای بینالمللی باشد. اما واقعیت بازار چیز دیگری است. صادرات فرش دستباف ایران به پایینترین سطوح چند دهه اخیر رسیده، بازارهای سنتی یکی پس از دیگری از دست رفتهاند و فرش تبریز، با وجود شهرت جهانی، امروز بیش از آنکه نماد یک مزیت اقتصادی باشد، به نمادی از فرصتهای از دسترفته تبدیل شده است.
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ فرش تبریز فقط یک کالای صادراتی نیست؛ بخشی از هویت اقتصادی و فرهنگی آذربایجان شرقی است. این صنعت سالها هزاران بافنده، تاجر و صادرکننده را در زنجیرهای از اشتغال و ارزشآفرینی به هم پیوند داده بود، اما امروز این زنجیره با چالشهای جدی روبهروست.
فعالان این حوزه میگویند تحریمها، دشواری نقلوانتقال پول، تعهدات ارزی، افزایش هزینه مواد اولیه، کاهش بیمه قالیبافان و محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی، صادرات فرش را به شدت تضعیف کرده است. در همین حال، رقبایی مانند هند، پاکستان، ترکیه و چین با هزینه تولید کمتر، بازاریابی حرفهایتر و دسترسی آسانتر به بازارهای بینالمللی، سهم بیشتری از تجارت جهانی فرش را در اختیار گرفتهاند.
آمارها نیز این روند را تأیید میکنند. صادرات فرش دستباف ایران که در دهههای گذشته میلیاردها دلار ارزش داشت، اکنون به حدود ۵۰ میلیون دلار در سال رسیده است؛ سقوطی که نشان میدهد یکی از مهمترین کالاهای غیرنفتی کشور جایگاه تاریخی خود را از دست داده است.
در چنین شرایطی، ثبت جهانی تبریز بهعنوان «شهر جهانی فرش» اگر به برنامهای عملی برای توسعه صادرات، حمایت از تولیدکنندگان، احیای بیمه قالیبافان، حضور در نمایشگاههای بینالمللی و تسهیل تجارت خارجی منجر نشود، تنها یک عنوان تشریفاتی باقی خواهد ماند. برند جهانی زمانی ارزش اقتصادی دارد که بتواند بازار، ارزآوری و اشتغال ایجاد کند؛ نه اینکه صرفاً روی تابلوها و بروشورها دیده شود.
امروز پرسش اصلی این است که آیا سیاستگذاران میتوانند فرش تبریز را دوباره به جایگاه شایسته خود در بازارهای جهانی بازگردانند یا باید پذیرفت که این هنر-صنعت نیز مانند بسیاری از مزیتهای صادراتی کشور، به تدریج میدان را به رقبای منطقهای واگذار کرده است. پاسخ به این پرسش، آینده یکی از ارزشمندترین برندهای اقتصادی آذربایجان شرقی را رقم خواهد زد.
