از تجارت تا مشروطه؛ داستان زندگی محمدعلی بادامچی
روزی که انجمن معارف، ترویج کالای داخلی را جزو برنامههای اساسی خود قرار داد و اعضای آن خود از پارچههای وطنی لباس پوشیدند و دیگران را نیز ترغیب کردند، محمدعلی بادامچی در تجارتخانه خود در دالان کاروانسرای حاج علینقی، در مراسم روضهخوانی ماه محرم به منظور تحریک حس وطنخواهی و تقریب اذهان و افکار مردم به این مهم، بهجای چای به مردم شیر و عسل میداد.
به گزارش یازاکو، طلبهای در رکاب جنبش مشروطه
محمدعلی بادامچی در عصر ناصرالدینشاه قاجار در تبریز به دنیا آمد. در سال ۱۲۷۰ خورشیدی در کنار دیگرانی چون سید حسن تقیزاده و محمد نخجوانی تحصیلات مذهبی خود را در مدرسه دینی طالبیه تبریز آغاز میکند و چند سالی به فراگیری علوم اسلامی میپردازد. او کار خود را نخست در روستاها و شهرهای آذربایجان در تهیه و عرضه خشکبار به بازار تبریز آغاز کرد. با رونق یافتن کسبوکارش به عرصه صادرات و عرضه سبزه و بادام آذربایجان در بازارهای قفقاز و روسیه قدم گذاشت. در میانسالی، تجارت او با باکو و استانبول، سرمایهای درخور برای او فراهم کرده بود تا بتواند چند سال بعد در کنار مشروطهخواهان هم از مال و هم از جان خود سرمایه سازد تا اندیشه مشروطه در تبریز قوت بگیرد. وی در کنار مشروطهخواهان حضوری پیوسته و نقشی آشکار داشت.
یار غار خیابانی
حاجی محمدعلی بادامچی، تاجر آزادیخواه در دوره مشروطیت، از یاران نزدیک شیخ محمد خیابانی در فرقه دموکرات آذربایجان بود.
او در جریان توپ بستن مجلس شورای ملی و استبداد صغیر، در برانگیختن مردم تبریز به مقاومت نقش مؤثری داشت. پس از برگرداندن مشروطیت به عضویت انجمن ایالتی آذربایجان انتخاب شد و تا دیماه ۱۲۹۰ که نیروهای روسیه مشروطهخواهان تبریز را سرکوب کردند و او ناچار شد به منزل نماینده آنان در تبریز پناهنده شود در این سمت باقی بود. او پس از چندی از این محل بیرون آمده و راهی تهران شد.
در سالهای آخر جنگ جهانی اول و همزمان با افول سیطره روسیه در مناطق شمالی کشور و شروع مرحله تازهای از تلاش احزاب و گروههای سیاسی آذربایجان در اواسط سال ۱۲۹۵، تشکیلات منسجمی به رهبری شیخ محمد خیابانی ایجاد شد و اعضای آن فعالیت گستردهای را آغاز کردند. بادامچی از ابتدای کار با این عده همراه بود.
شیخ محمد خیابانی، محمدعلی بادامچی و اسماعیل نوبری در مرداد ۱۲۹۷ دستگیر و پس از ده ماه حبس در اورمیه به قارس تبعید شدند پس از خروج آنعثمانی از ایران سران تبعید به تبریز بازگشتند.
تحولات سیاسی آذربایجان
تحولات سیاسی آذربایجان به قیام گروه خیابانی در برابر حکومت مرکزی انجامید. در جریان این قیام، بادامچی از زمره فعالان بود و بیشتر یار نزدیک و صاحب نفوذ خیابانی به شمار میرفت تا عضو فعال تشکیلات. در اجتماعات حزبی یا سخنرانیهای عمومی، نشانهای از حضور وی دیده نشده است، ولی هرگاه مذاکرهای با فرستادگان حکومت یا موضع حساس پیش میآمد، بادامچی حضور داشت.
در ۲۲ شهریور ۱۲۹۹ چند روز پس از ورود مهدیقلیخان هدایت به عنوان والی آذربایجان به تبریز، خیابانی کشته شد. بادامچی به اتفاق تنی چند از سران قیام، راهی قرهداغ شد ولی اندکی بعد با آرامتر شدن اوضاع به تبریز بازگشت. یاران خیابانی دست از فعالیت برنداشتند و به تعقیب هدفهای خود مصمم بودند. مخبرالسلطنه بسیاری از مشکلات حکومتی خود را ناشی از تحریکات آنها میدانست، ازاینرو بادامچی برای مدت کوتاهی بازداشت شد.
در پی کودتای نافرجام ابوالقاسم لاهوتی در بهمن ۱۳۰۰ در تبریز نیز گروهی از بزرگان شهر از جمله حاج محمدعلی بادامچی دستگیر شدند و در حدود دو ماه و نیم، تا ورود دکتر مصدق، والی جدید، زندانی شدند.
بادامچی از اعضای انجمن معارف و جمعیت نشر معارف هم بود که حسن تقیزاده و محمدعلی تربیت و تنی چند از دیگر معارف آذربایجان با آنها همکاری داشتند. او تا پایان عمر که با آخرین سالهای حکومت رضاشاه مقارن بود به نیکنامی زیست و به کسبوکار و در حد امکان ترویج امتعه داخلی اشتغال داشت.
محمدعلی بادامچی بیش از آنکه در پی تجارت و کسب مال برای آسایش خود باشد، در پی کسب درآمد و صرف آن در اموری بود که برای اهالی شهر مفید باشد. او در نخستین سالگرد تأسیس کتابخانه تربیت تبریز در سال ۱۳۰۱ نزدیک به پانصد جلد کتاب خطی و چاپی به آن کتابخانه اهدا کرد.
بادامچی دنیای سیاست و کنشگری در آن را رها نکرد. او در سال ۱۳۰۴ در میان نمایندگان مجلس مؤسسان اول به نمایندگی از تبریز حضور داشت که اعتبارنامه او نیز پذیرفته شد.
تجارتخانه بادامچی در سالهای حکومت رضاشاه همچنان فعال بود و او خشکبار و سبزه صادر میکرد و در کنار آن به واردات ظروف چینی و بلور و نیز قند و شکر مشغول بود.
حاج محمدعلی بادامچی در دهه پایانی عمر خود، از سال ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۷، دو بار به عضویت اتاق تجارت تبریز درآمد.
با تشکیل انجمن بلدی تبریز در سال ۱۳۰۹ نیز حاج محمدعلی آقا بادامچی انتخاب و نایبرئیس انجمن بلدی شهر تبریز شد.
برگرفته از کتاب تاریخ اتاق تبریز
