پایان چالش‌های زیست‌محیطی کارگاه‌های چاپ کلاقه‌ای اسکو با انتقال به شهرک صنعتی
معاون صنایع‌دستی آذربایجان‌شرقی از آغاز فرآیند ساماندهی و انتقال کارگاه‌های چاپ کلاقه‌ای (باتیک) اسکو به شهرک صنعتی شهید نیرومند خبر داد؛ اقدامی که با هدف مدیریت پساب‌های رنگرزی، کاهش آلایندگی و صیانت از منابع آبی منطقه، به عنوان نقطه عطفی در توسعه پایدار این صنعت سنتی و ارزشمند شناخته می‌شود.
به گزارش یازاکو، شهرستان اسکو که سال‌هاست به‌عنوان قطب تولید چاپ باتیک در ایران شناخته می‌شود، در کنار ظرفیت‌های اقتصادی چشمگیر، با چالش‌های زیست‌محیطی ناشی از فعالیت کارگاه‌های متعدد مواجه بوده است.
هر چند صنعت چاپ باتیک در اسکو با حدود ۱۵۰ کارگاه و بیش از ۵۰۰ شاغل، نقش مهمی در اقتصاد منطقه ایفا می‌کند؛ به‌طوری‌که صادرات سالانه این واحدها به کشورهای همسایه به بیش از ۴ میلیون دلار و ۵۰ هزار روسری می‌رسد. با این حال، پساب‌های حاصل از رنگرزی که حاوی مواد شیمیایی، نمک‌ها و ترکیبات آلی است، همواره دغدغه‌ای جدی برای منابع آب و خاک منطقه بوده است.
اکنون با تدبیر مسئولان استانی و شهرستانی، برنامه ساماندهی و استقرار واحدهای چاپ کلاقه‌ای در «شهرک صنعتی شهید نیرومند» در دستور کار قرار گرفته است.
معاون صنایع‌دستی آذربایجان‌شرقی امروز با اعلام خبر آغاز صدور جواز تأسیس کارگاه‌های تولیدی در این شهرک، اظهار کرد: با همکاری شرکت شهرک‌های صنعتی استان و فرمانداری اسکو، فرآیند ثبت‌نام و واگذاری زمین برای متقاضیان آغاز شده و در ۶ ماه آینده با جدیت دنبال خواهد شد.
تولید در سایه نظارت و مدیریت علمی
بهنام رحیم‌زاده با تأکید بر اهمیت استقرار کارگاه‌های روسری کلاقه ای در محدوده‌ای مشخص، افزود: ساماندهی فضای تولید، بستری برای ایجاد ساختاری منسجم فراهم می‌کند. این تمرکز صنعتی، امکان نظارت دقیق بر فرآیند تولید، مدیریت بهینه پساب‌ها و تأمین زیرساخت‌های لازم برای فعالان این رشته را فراهم می‌سازد.
وی با تأکید بر اهمیت مشارکت فعال تولیدکنندگان در این طرح اظهار کرد: ساماندهی فضای تولید چاپ کلاقه‌ای، زمینه ایجاد ساختاری منسجم‌تر برای فعالیت این حرفه را فراهم می‌کند. استقرار کارگاه‌ها در یک محدوده صنعتی مشخص، امکان برنامه‌ریزی بهتر برای مدیریت مسائل زیست‌محیطی، نظارت بر فرآیند تولید و فراهم‌سازی زیرساخت‌های موردنیاز فعالان این رشته را افزایش می‌دهد.
وی از تمامی متقاضیان خواست برای تشکیل پرونده و دریافت مجوزهای لازم به اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان اسکو مراجعه کنند. متقاضیان پس از دریافت جواز، باید درخواست خود را در «سامانه خدمات الکترونیکی سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران» (eservice.isipo.ir) ثبت و پیگیری کنند.
چالش آب و راهکار زیست‌محیطی
محمدحسین حسن‌زاده، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان‌شرقی، این انتقال را الگویی موفق برای مدیریت چالش‌های زیست‌محیطی در سایر صنایع دانست.
وی با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی اسکو، تأکید کرد: حفظ ۶۵ هزار هکتار منطقه حفاظت‌شده در کنار توسعه صنعتی، نیازمند توجه دقیق به الزامات زیست‌محیطی است.
محمدباقر آقایی، فرماندار اسکو نیز با تأکید بر سلامت شهروندان به عنوان اولویت اصلی، گفت: انتقال واحدهای آلاینده به شهرک صنعتی، اقدامی ضروری برای صیانت از منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی بود که با هماهنگی دستگاه‌های اجرایی به مرحله اجرا رسید.
میراث‌داری در قاب هنر
چاپ کلاقه‌ای یا باتیک، هنری اصیل در آذربایجان است که با نقش‌مایه‌های ظریف، پارچه‌های ابریشمی را به آثار هنری بدل می‌کند. در این روش سنتی، از مواد مقاومی همچون موم عسل و سقز برای ایجاد نقوش استفاده می‌شود که پس از رنگرزی (اغلب با رنگ‌های گیاهی همچون روناس و پوست انار)، با شست‌وشو در بنزین و آب، نمایان می‌شود.
صنعتگران اسکو با استفاده از ابزارهایی چون «تیان» (قیف مخصوص) و مهرهای چوبی، روش‌های متنوعی از قبیل چاپ مقاوم، برداشت، شابلون و نقاشی روی ابریشم را اجرا می‌کنند. این صنعت که همواره با ترکیبی از ذوق هنری و دانش فنی عجین بوده، اکنون با استقرار در شهرک صنعتی، در پی پیوند میان سنت‌های دیرین با استانداردهای نوین صنعتی است تا علاوه بر رونق تولید و صادرات، میراث‌بان شایسته‌ای برای محیط‌زیست منطقه باشد.
