فرسودگی ناوگان حملونقل؛ هزینه پنهانی که اقتصاد تبریز میپردازد
یازاکو- تبریز به عنوان یکی از مهمترین قطبهای صنعتی، تجاری و خدماتی غرب کشور، بیش از هر زمان دیگری به یک شبکه حملونقل کارآمد نیاز دارد. اما فرسودگی بخشی از ناوگان حملونقل عمومی و باری شهر، هزینههایی را بر اقتصاد شهری تحمیل میکند که در ظاهر دیده نمیشوند؛ هزینههایی که از جیب شهروندان، تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی پرداخت میشود.
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ در مباحث اقتصاد شهری، حملونقل تنها ابزاری برای جابهجایی افراد و کالاها نیست، بلکه یکی از مهمترین عوامل شکلدهنده بهرهوری، رقابتپذیری و رشد اقتصادی شهرها محسوب میشود. هرچه شبکه حملونقل یک شهر کارآمدتر باشد، هزینه مبادله کاهش یافته و فعالیتهای اقتصادی با سرعت بیشتری انجام میشوند. از این منظر، فرسودگی ناوگان حملونقل تبریز را باید نه یک مسئله صرفاً فنی، بلکه یک چالش اقتصادی دانست.
تبریز امروز یکی از پرترددترین شهرهای کشور است. آمارهای رسمی از تردد روزانه حدود ۸۵۰ هزار دستگاه خودرو در سطح شهر حکایت دارد. این حجم از تردد، نیازمند ناوگانی مدرن، کمهزینه و کارآمد است. با این حال، طی سالهای گذشته بارها مسئولان شهری از فرسودگی بخشی از ناوگان اتوبوسرانی و تاکسیرانی سخن گفتهاند و حتی در مقاطعی بیش از نیمی از ناوگان اتوبوسرانی شهر فرسوده اعلام شده بود.
نخستین هزینه پنهان این فرسودگی، اتلاف زمان است. زمانی که اتوبوسهای فرسوده با خرابیهای مکرر مواجه میشوند یا ظرفیت پاسخگویی به تقاضای سفر را ندارند، شهروندان ناچار به استفاده بیشتر از خودروهای شخصی میشوند. نتیجه این روند، افزایش ترافیک، طولانیتر شدن زمان سفر و کاهش بهرهوری نیروی کار است. در اقتصادی که زمان به منزله سرمایه تلقی میشود، هر ساعت معطلی در ترافیک به معنای کاهش تولید و افزایش هزینه فعالیتهای اقتصادی است.
هزینه دوم به بخش تولید و تجارت مربوط میشود. تبریز به دلیل تمرکز واحدهای صنعتی، بازارهای عمدهفروشی و نقش محوری در تجارت منطقهای، وابستگی زیادی به حملونقل دارد. افزایش زمان جابهجایی کالا، مصرف بیشتر سوخت و استهلاک خودروهای باری، هزینه لجستیک را بالا میبرد. این هزینه در نهایت به قیمت تمامشده کالاها اضافه میشود و توان رقابتی بنگاههای اقتصادی شهر را کاهش میدهد.
بعد دیگر این مسئله، آلودگی هوا و پیامدهای اقتصادی آن است. خودروها و ناوگان فرسوده مصرف سوخت بیشتری دارند و آلایندگی بالاتری تولید میکنند. در شهری مانند تبریز که در برخی روزهای سال با پدیده وارونگی هوا مواجه میشود، فرسودگی ناوگان میتواند به تشدید مشکلات زیستمحیطی منجر شود. افزایش بیماریهای تنفسی، هزینههای درمانی و کاهش بهرهوری نیروی انسانی از جمله هزینههایی است که در بودجه خانوارها و اقتصاد شهری منعکس میشود.
نکته مهم آن است که تبریز طی سالهای اخیر گامهایی در مسیر نوسازی ناوگان برداشته است. بازسازی دهها دستگاه اتوبوس فرسوده و ورود اتوبوسهای جدید باعث شده میانگین عمر ناوگان اتوبوسرانی کاهش یابد. با این حال، نیاز شهر و حجم تقاضای سفر شهری به گونهای است که روند نوسازی باید با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند.
در ادبیات اقتصاد شهری، شهرهای موفق آنهایی هستند که هزینه جابهجایی را برای شهروندان و بنگاههای اقتصادی کاهش میدهند. نوسازی ناوگان حملونقل عمومی، توسعه حملونقل پاک و کاهش وابستگی به خودروهای فرسوده، نه یک هزینه بلکه نوعی سرمایهگذاری برای آینده شهر است.
تبریز به عنوان پایتخت صنعتی آذربایجان در ایران، برای حفظ جایگاه اقتصادی خود نیازمند زیرساختهای حملونقلی متناسب با نقش منطقهای خویش است. در غیر این صورت، هزینههای پنهان فرسودگی ناوگان همچنان از رشد اقتصادی شهر خواهد کاست؛ هزینههایی که شاید در بودجههای رسمی دیده نشوند، اما هر روز در ترافیک، آلودگی هوا، افزایش قیمت کالاها و کاهش کیفیت زندگی شهروندان خود را نشان میدهند.
