به گزارش یازاکو، پریسا رضاپور،ششمین جشنواره موسیقی مقامی آذربایجان «موغام» تنها یک رویداد موسیقایی نیست؛ فرصتی است برای گردهم آمدن مردم و هنرمندان از نقاط مختلف کشور و بازخوانی مفهومی که در روزهای سخت بیش از همیشه اهمیت پیدا میکند: وحدت ملی.
جنگ فقط در میدانهای نظامی اتفاق نمیافتد؛ آثار و پیامدهای آن میتواند به زندگی روزمره مردم، احساسات اجتماعی و حتی حالوهوای یک جامعه راه پیدا کند. در چنین شرایطی، جامعه علاوه بر اطلاعرسانی و آگاهی، به فرصتهایی برای نفس کشیدن، دیدار، گفتوگو و تجربه لحظههای جمعی نیاز دارد.
هنر یکی از همین فرصتهاست
موسیقی، شاید یکی از در دسترسترین شکلهای تجربه جمعی باشد؛ جایی که مردم میتوانند فارغ از بسیاری از تفاوتها، برای شنیدن یک صدا و تجربه یک حس مشترک کنار یکدیگر قرار بگیرند.
در چنین فضایی، برگزاری ششمین جشنواره موسیقی مقامی آذربایجان «موغام» در تبریز میتواند معنایی فراتر از یک رویداد هنری داشته باشد.
فرهنگ، زیربنای همدلی جمعی
نشاط و شادی و همدلی اجتماعی به معنای بیتوجهی به مشکلات و واقعیتهای جامعه نیست. اتفاقاً در دورههایی که فشارهای اجتماعی و روانی افزایش پیدا میکند، ایجاد فرصتهای سالم برای حضور مردم در فضای فرهنگی و هنری اهمیت بیشتری پیدا میکند.
جشنوارههای موسیقی میتوانند بخشی از این نیاز را پاسخ دهند؛ فرصتی که خانوادهها، جوانان، هنرمندان و علاقهمندان بتوانند در یک فضای فرهنگی مشترک حضور پیدا کنند.
موغام نیز میتواند چنین کارکردی داشته باشد؛ جشنوارهای که موسیقی را بهانهای برای دور هم جمع شدن با موضوع اصالت و همدلی و وحدت ملی قرار میدهد.
وقتی یک نغمه، مرزهای جغرافیایی را پشت سر میگذارد
موغام ریشه در فرهنگ موسیقایی منطقه دارد، اما ششمین دوره آن صرفاً به حضور هنرمندان آذربایجان شرقی محدود نشده است.
بر اساس اعلام دبیر جشنواره، آثار هنرمندان ۱۰ استان کشور از جمله تهران، البرز، اردبیل، زنجان، آذربایجان غربی، همدان، فارس، گلستان، خراسان شمالی و آذربایجان شرقی به دبیرخانه این دوره ارسال شده است.
همین اتفاق میتواند یکی از مهمترین ظرفیتهای جشنواره برای تقویت همبستگی فرهنگی باشد.
وحدت ملی الزاماً به معنای یکسان بودن فرهنگها نیست؛ اتفاقاً میتوان در عین حفظ زبان، موسیقی، آیین و ویژگیهای فرهنگی هر منطقه، در یک فضای مشترک ملی کنار یکدیگر قرار گرفت.
موغام از این منظر، تنها صدای آذربایجان و تبریز نیست؛ صدای بخشی از تنوع فرهنگی ایران است که در کنار صداهای دیگر قرار میگیرد.
وحدت در روزهای سخت
شرایط امسال، معنای دیگری نیز به برگزاری این جشنواره داده است.
معاون شهردار تبریز و رئیس سازمان فرهنگی شهرداری، در زمان اعلام برگزاری ششمین دوره، موسیقی موغام را بازتابدهنده وحدت و روح مقاومت توصیف کرده و بر استفاده از ظرفیت هنر برای ایجاد شور و همبستگی اجتماعی در شرایط جنگ تأکید کرده است.
این نگاه میتواند جشنواره را از یک برنامه صرفاً هنری جدا کند.
در روزهای سخت، جامعه بیش از هر زمان دیگری به نشانههایی از انسجام نیاز دارد؛ نشانههایی که الزاماً از جنس سخنرانی و شعار نیستند. گاهی یک سالن پر از مردم، یک گروه موسیقی روی صحنه و شنیده شدن یک نغمه مشترک نیز میتواند تصویری از کنار هم بودن جامعه ارائه دهد.
موسیقی؛ زبان مشترک مردم
فرهنگهای مختلف ایران هر کدام موسیقی و روایت خاص خود را دارند. همین تنوع، اگر در کنار یکدیگر قرار بگیرد، میتواند به جای فاصلهگذاری، زمینه شناخت متقابل را فراهم کند.
جشنوارهای مانند موغام میتواند به مخاطب تبریزی این فرصت را بدهد که علاوه بر شنیدن موسیقی منطقه خود، با هنرمندانی از دیگر استانها نیز مواجه شود.
در چنین فضایی، تفاوتها حذف نمیشوند؛ شنیده میشوند.
و شاید یکی از مهمترین پایههای وحدت نیز همین باشد؛ شنیدن دیگری بدون آنکه از او بخواهیم شبیه ما باشد.
موغام؛ نشاط در کنار هویت
آنچه میتواند به این جشنواره اهمیت بیشتری بدهد، جمع شدن دو نیاز در کنار یکدیگر است؛ نیاز به حفظ هویت فرهنگی و نیاز به تجربه شادی و نشاط اجتماعی.
موغام میتواند همزمان به نسل جدید یادآوری کند که موسیقی مقامی بخشی از حافظه فرهنگی این سرزمین است و در عین حال، این موسیقی همچنان میتواند روی صحنه، در میان مردم و در فضای امروز زندگی کند.
این موضوع بهویژه درباره نسل جوان اهمیت دارد؛ نسلی که برای ارتباط با میراث فرهنگی، بیش از توصیه به تجربه واقعی آن نیاز دارد.
جشنوارهای که میتواند یک سنت فرهنگی باشد
ششمین دوره موغام قرار است در تبریز برگزار شود و استمرار چند دوره برگزاری این رویداد، نشان میدهد که موسیقی مقامی آذربایجان میتواند ظرفیت تبدیل شدن به یک جریان فرهنگی مستمر را داشته باشد.
البته موفقیت یک جشنواره را نباید فقط با تعداد اجراها و شرکتکنندگان سنجید. میزان ارتباط آن با جامعه، کشف استعدادهای تازه، حضور نسل جوان، تداوم فعالیت هنرمندان و ایجاد مخاطب جدید نیز بخشی از اثرگذاری آن است.
موغام اگر بتواند از یک جشنواره چندروزه فراتر برود و به آموزش، تولید، پژوهش و حمایت از هنرمندان جوان متصل شود، میتواند نقشی ماندگارتر در حفظ موسیقی مقامی آذربایجان ایفا کند.
این روزها بیش از همیشه به «با هم بودن» نیاز داریم
در روزهایی که اخبار جنگ و ناامنی میتواند فضای روانی جامعه را تحت تأثیر قرار دهد، برگزاری یک جشنواره موسیقی به معنای نادیده گرفتن واقعیتهای تلخ نیست.
برعکس؛ هنر میتواند یکی از راههای مواجهه فرهنگی با همین شرایط باشد.
مردم همچنان نیاز دارند زندگی کنند، کنار هم بنشینند، موسیقی بشنوند، شادی کنند و خاطره مشترک بسازند.
وحدت ملی نیز تنها در شرایط عادی معنا پیدا نمیکند؛ شاید در روزهای دشوار است که اهمیت آن بیشتر آشکار میشود.
موغام میتواند یکی از همین نقاط اتصال باشد؛ جایی که موسیقی غنی و عمیق و ریشه دار منطقه در کنار حضور هنرمندان استانهای مختلف، تصویری از ایران متنوع اما همدل ارائه میکند.
در نهایت، شاید مهمترین اتفاق جشنواره نه روی صحنه، بلکه میان مخاطبانی رخ دهد که از نقاط مختلف آمدهاند و برای شنیدن موسیقی کنار هم مینشینند؛ جایی که یک نغمه میتواند برای چند ساعت، تفاوتها را کنار بزند و یک حس مشترک بسازد:
با هم بودن، همدلی و وحدت
