از «مصرفگرایی» تا «فکرورزی»؛ چگونه با کتاب آشتی کنیم؟
یازاکو- در عصری زندگی میکنیم که اطلاعات با سرعت نور در دسترس است، اما تناقض عجیبی در این ميان شکل گرفته است، چرا که با وجود دسترسی بیسابقه به دانش، در حال حرکت به سمت «سطحینگری» هستیم.
به گزارش یازاکو، اتفاق تلخی که با تغییر در سبک زندگی، تغییر و دگرگونی در اندیشه ،سلیقه و اولویت های زیست اجتماعی را در پی داشته است.
کتاب، که زمانی قطبنمای اندیشه بود، امروز در برابر هیجانِ ویدئوهای کوتاه و محتواهای گذرا، جایگاه خود را از دست داده است.
سوال جدی و تأمل برانگیز این نیست که «چرا مردم کتاب نمیخوانند؟»، پرسش اصلی این است: «چگونه میتوانیم فرهنگِ مطالعه را به بخشی از زیستِ روزمره مردم تبدیل کنیم؟»
چگونه در عصر ویدئو، دوباره عاشق کتاب شویم؟ باید اذعان داشت بازگشت به ریشهها؛استراتژیهای فرهنگی برای کتابخوان کردن جامعه است.
نخست نباید فراموش کرد هیچ گاه نباید،«برچسبزنی»؛ کتاب ابزاری برای نمایش باشد.
حقیقت اینست که یکی از بزرگترین موانع برای تحقق رویای کتاب دوستی مردم، نگاه «آکادمیک و خشک» به کتاب است. وقتی کتاب فقط به عنوان ابزاری برای امتحان یا وسیلهای برای خودنمایی در فضای مجازی دیده شود، از معنای واقعی خود تهی میشود. برای آشتی دادن مردم با کتاب، باید آن را از قید «اجبار» و «نمایش» خارج کنیم و به عنوان یک «تجربه لذتبخش و شخصی» معرفی کنیم. کتاب خوانی نباید یک “وظیفه” باشد، بلکه باید به یک”پناهگاه” تبدیل شود.
بازسازی اکوسیستم مطالعه (از خانه تا فضای عمومی)
جامعهای که در آن کتابفروشیها در حاشیه هستند و کتابخانهها فضاهایی سرد و بیروحاند، نمیتواند کتابخوان شود. ما به «فضاهای سوم» نیاز داریم؛ مکانهایی غیر از خانه و کار که مطالعه در آنها بخشی از فرهنگ اجتماعی باشد. کافه-کتابها، پارکهای با امکانات مطالعه و حتی ایستگاههای مترو که فضایی برای غرق شدن در کلمات فراهم کنند، بخشی از این اکوسیستم هستند.
نقش رسانه و بازتعریف «قهرمان»
در حال حاضر، قهرمانان مجازی در شبکههای اجتماعی، کسانی هستند که با محتوای سرگرمکننده و سطحی، توجه را جلب میکنند. ما نیاز به یک «چرخش فرهنگی در رسانه» داریم. رسانهها باید چهرههای تأثیرگذار، اینفلوئنسرها و هنرمندان را در حال تعامل با کتاب نشان دهند؛ نه به شکلی تصنعی، بلکه به عنوان بخشی از سبک زندگی مدرن و جذاب. وقتی مطالعه به عنوان یک «عمل باکلاس و هوشمندانه» بازتعریف شود، نسل جوان به سمت آن سوق می یاید.
آموزشِ «چگونه خواندن» به جای «چه خواندن»
سیستم آموزشی ما اغلب بر «مصرفِ محتوا» تمرکز دارد تا «درکِ محتوا». برای کتابخوان کردن جامعه، باید به کودکان و نوجوانان یاد بدهیم که چگونه با یک متن ،گفتگو کنند، چگونه با نویسنده همراه شوند و چگونه از خواندن، به «اندیشه» برسند. هدف نباید جمعآوری اطلاعات باشد، بلکه باید «ساختنِ ساختار فکری» باشد.
یکی از عمیقترین و چالشبرانگیزترین مسائل هر جامعهای نحوه کتاب خواندن مردم است. تغییر رویکرد از یک «جامعه مصرفکننده» به یک «جامعه متفکر»، مسیری نیست که با یک دستور یا یک کمپین ساده طی شود؛ بلکه نیازمند یک «تحول فرهنگی ساختاری» و همراهی تمام ارکان مدیریتی ،فرهنگی و حتی اجرایی است.
حمایت از نشر لازمه تداوم ساختار تولید کتاب است
کتاب، نه یک کالا، که یک حق اجتماعی است وآشتی دادن مردم با کتاب، یک پروژه سیاسی یاصرفا اقتصادی نیست؛ یک پروژه «انسانی» است. اگر میخواهیم جامعهای داشته باشیم که در برابر فریب، جنگ نرم و سطحینگری مقاوم باشد، باید اجازه دهیم کتاب در تار و پود زندگی مردم نفوذ کند. کتابخوان کردن جامعه، بازگرداندنِ «قدرتِ انتخاب» و «حقِ تفکر» به دست تکتک شهروندان است.
حال در این وانفسا که اولویت های خرید و هزینه در سبد خانوار تحت تاثیر تغییر سبک زندگی و اولویت ها خالی از کتاب شده است نقش طرح های حمایتی و تشویقی از تاروپود نشر جدی تر می شود.
وقتی کتابی خریداری نشود، کتاب فروشی نتواند کتاب بفروشد در انتها حلقه مهم و ابتدایی این چرخه یعنی نشر هم خود به خود حذف می شود واینجاست که سیاست گذاری های کلان از حرف تا عمل جلوه گری می کند.
حمایت از کتاب و کتابخوان شدن مردم نباید محدود به نگاه ساده و سطحی شود. کتابخوان شدن مردم یعنی کاهش بار آسیب های اجتماعی وحتی اقتصادی بر شهر و جامعه؛ پس ورود نهاد های متولی شهر نهتنها بی مورد بلکه بسیار موثر است.
وجود رویکرد و دغدغه کار فرهنگی ارزشمندی چون توجه به حوزه کتاب نشانگر عمق درک درست متولیان شهری است که ریشه یابی درستی ازنحوه پایان بخشیدن به چالش های متعدد و آغاز راهی روشن برای شهر و شهروندان را متصور شدهاست.
مجموعه سازما فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری تبریز نیز با این نگاه و رویکرد ارزشمند سالهاست که تلاش دارد کاری اثربخش در حوزه کتاب و در شان آن انجام دهد.
خبرها حاکی از آن است که فاز اول طرح کتابیار با مشارکت شهرداری تبریز و ۱۷ کتابفروشی در سطح شهر و همزمان با روز شعر و ادب فارسی در ۲۷ شهریور ماه آغاز و تا دهم مهر ماه در ایام بازگشایی مدارس و دانشگاهها ادامه خواهد داشت.
در این طرح شهروندان پس از ثبت نام از ۴۰ درصد تخفیف خرید کتاب از کتابفروشی های معرفی شده تا سقف ۵۰ میلیون ریال بهره مند میشوند.
اتفاق مبارکی که نباید از کنار آن ساده گذشت و تداوم این راه را از سوی متولیان شهر نوید بخش روزهای روشن برای اندیشه ، کلمه و البته شهر دانست.
️
