حاج علی دواچی مغز متفکر مشروطه تبریز /دواچی دانتون انقلاب مشروطه بود
انتشار عکس نادری از حاج علی دواچی از سوی استاد جدیدالاسلام هنرمند ملی تبریز در تهران در استقبال از ۱۲۰ امین سال امضای فرمان مشروطه بازتاب زیادی در شبکه های اجتماعی داشته است.حاج علی دواچی (۱۲۵۰-۱۲۹۰ ه.ش) که در حبس پیش از اعدامش، زنجیر زندان را «فکل وطنپرستان و آزادیخوهان» نامیده بود، بدون شک از اصلیترین مجاهدان و مبارزان مشروطهخواه در تبریز بود که در تمام مراحل مهم مبارزات مشروطهخواهی و در تمام جرگههای آزادیخواهی از انجمن آذربایجان تا مرکز غیبی حضوری تأثیرگذار و پویا داشت.
به گزارش یازاکو، اگرچه مورخان او را با دانتون در انقلاب فرانسه مقایسه کردهاند، و اگرچه نقشی بیبدیل در مبارزات مشروطهخواهی داشت و نیز سررشتهای در ساخت بمب، تفنگ و فشنگ داشت، اما همچنین از عقلای مشروطهخواه تبریز نیز بود که با ویژگی دوراندیشی شناخته میشد. همو که کسروی از او به عنوان مغز متفکر انقلاب مشروطه یاد میکند.
حاج علی تنها مبارز تفنگ به دست نبود، بلکه آرمان آموزش و تربیت نیز داشت و همچنانکه مورخان اشاره داشتهاند، در دوره دوم مشروطه در مدرسه سعادت مشغول گردید. همچنین در عرصه روزنامهنگاری و نشر معارف نیز دستی بر آتش داشت.
او را باید از جمله نفراتی به حساب آورد که مورخان از او به نیکی یاد کردهاند. شخصی که در همین تبریز زاده شد، در همینجا در راه آزادی و مشروطهخواهی تلاش کرد و جنگید، و در نهایت در همین شهر به دار آویخته شد؛ در حالیکه به قول مورخان هیچ گناهی جز وطنپرستی و مشروطهخواهی و کفایت و لیاقت نداشت.
●عارف نریمانی،دکتری تاریخ دانشگاه تبریز
