۳۳ هزار واحد دامداری، ۴۱۸ هزار تن شیر؛ چرا ارزش افزوده لبنیات در آذربایجان غربی نمی‌ماند؟

به گزارش یازاکو، جعفر ساعی‌نیا_ آذربایجان غربی یکی از استان‌های مهم کشور در تولید محصولات دامی است؛ استانی که هم ظرفیت قابل توجه دامداری دارد و هم سالانه صدها هزار تن شیر خام تولید می‌کند. در ظاهر، چنین اعدادی باید زمینه‌ساز شکل‌گیری یک صنعت لبنی قدرتمند، برندهای بومی، صنایع فرآوری و حتی صادرات باشد؛ اما واقعیت اقتصاد استان چیز دیگری است.
مسئله فقط «میزان تولید شیر» نیست؛ مسئله زنجیره ارزش است.
وقتی شیر خام از دامدار خریداری می‌شود، بخش قابل توجهی از ارزش اقتصادی آن در مراحل بعدی یعنی فرآوری، بسته‌بندی، برندینگ، توزیع و صادرات شکل می‌گیرد. اگر این حلقه‌ها در خارج از استان قرار داشته باشند، آذربایجان غربی عملاً تولیدکننده ماده اولیه باقی می‌ماند و بخش مهمی از سود و ارزش افزوده نصیب واحدهای فرآوری و برندهای خارج از استان می‌شود.
اینجاست که باید پرسید: از ۴۱۸ هزار تن شیر تولیدشده، چه میزان در داخل استان فرآوری می‌شود؟ چه میزان به صورت خام از استان خارج می‌شود و سهم صنایع لبنی استان از بازار کشور چقدر است؟
مشکل دیگر، مقیاس تولید است. صنعت لبنیات برای رقابت فقط به دام و شیر نیاز ندارد؛ به سرمایه، فناوری، زنجیره سرد، شبکه توزیع، بسته‌بندی، برند و بازار صادراتی نیاز دارد. اگر این حلقه‌ها همزمان توسعه پیدا نکنند، افزایش تولید شیر لزوماً به افزایش درآمد دامدار یا رشد اقتصادی استان منجر نمی‌شود.
از طرف دیگر، دامدار در ابتدای زنجیره قرار دارد و معمولاً قدرت چانه‌زنی محدودی در برابر خریداران دارد. بنابراین ممکن است قیمت نهایی یک محصول لبنی در بازار چندین برابر قیمت شیر خام باشد، اما سهم تولیدکننده اولیه از این اختلاف قیمت چندان افزایش پیدا نکند.
آذربایجان غربی اگر می‌خواهد از اقتصاد کشاورزی و دامداری عبور کند، باید از اقتصاد ماده اولیه به اقتصاد ارزش افزوده حرکت کند؛ یعنی به جای افتخار صرف به میزان تولید شیر، باید پرسید چه تعداد کارخانه فرآوری رقابت‌پذیر داریم، چه برندهایی از استان به بازار ملی راه پیدا کرده‌اند، چه مقدار محصول لبنی صادر می‌شود و چه میزان اشتغال و درآمد از این زنجیره در خود استان ایجاد شده است.
۴۱۸ هزار تن شیر، زمانی یک مزیت اقتصادی واقعی است که بخش قابل توجهی از ارزش آن در خود آذربایجان غربی خلق شود؛ وگرنه استان می‌تواند تولیدکننده بزرگی باشد، بدون آنکه الزاماً از تولید خود به همان اندازه ثروت بسازد.