شرایط جدید عضویت در اتحادیه اروپا؛ این تحولات برای ترکیه چه معنایی دارد؟

به گزارش واحد ترجمه پایگاه خبری یازاکو به نقل از اکسیژن، در گزارش‌های سالانه ارزیابی پیشرفت کشورهای نامزد عضویت عدم همسویی سیاست خارجی گرجستان، ترکیه و صربستان با مواضع اتحادیه اروپا مورد توجه قرار گرفته است. در این گزارش‌ها هشدار داده شده که این مسئله ممکن است دسترسی این کشورها به سازوکار جدید «همگرایی تدریجی» اتحادیه اروپا را محدود کند.
با تبدیل جنگ روسیه علیه اوکراین به حملات ترکیبی در خاک کشورهای عضو اتحادیه اروپا، بروکسل مصمم است از روند گسترش اتحادیه به‌عنوان اهرمی برای نزدیک کردن کشورهای همسایه به سیاست خارجی و ارزش‌های دموکراتیک خود استفاده کند؛ با این حال همه کشورهای نامزد عضویت با این رویکرد همسو نیستند.
یکی از مقام‌های ارشد اتحادیه اروپا در این زمینه گفت: سیاست مشترک امنیتی و دفاعی به‌تدریج به یکی از ابعاد مهم‌تر روند عضویت تبدیل می‌شود. به‌ویژه در شرایط کنونی معتقدیم کشورهای نامزد عضویت از همین حالا نیز در تأمین امنیت اتحادیه نقش دارند.
اتحادیه اروپا در تلاش است همکاری خود با کشورهای نامزد عضویت را در زمینه‌های دفاعی، مدیریت مرزها، امنیت سایبری و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی گسترش دهد. میزان پایبندی این کشورها به تحریم‌های روسیه نیز یکی از شاخص‌های اساسی در این روند محسوب می‌شود.
کمیسیون اروپا در گزارش خود چهار کشور پیشرو در روند عضویت را به‌صراحت «پیشتازان» این فرآیند نامیده است. در مقابل درباره سایر کشورهای نامزد، تصویری پیچیده‌تر از وضعیت موجود ترسیم شده که در آن نشانه‌هایی از رکود و عقب‌گرد هم‌زمان دیده می‌شود.
بر اساس این گزارش ترکیه، گرجستان و صربستان سه کشوری هستند که سطح همسویی سیاست خارجی آنها با اتحادیه اروپا «پایین» یا «بسیار پایین» ارزیابی شده است. همچنین تأکید شده که هر سه کشور از اصول دموکراتیک فاصله گرفته و با پسرفت‌هایی در این زمینه روبه‌رو شده‌اند.
یکی دیگر از مقام‌های ارشد اتحادیه اروپا در این باره اظهار داشت: در میان کشورهای نامزد عضویت، چند کشور با عقب‌گرد مواجه شده‌اند؛ به‌ویژه ترکیه و گرجستان. در صربستان نیز تا حدودی چنین روندی مشاهده می‌شود.

صربستان
گزارش کمیسیون اروپا درباره صربستان به روندهای منفی در حوزه‌های اساسی مذاکرات عضویت از جمله حاکمیت قانون، نظام قضایی و حقوق بنیادین اشاره می‌کند.
دولت بلگراد همچنان در میان کشورهای نامزد عضویت، موقعیتی متفاوت و ناسازگار با رویکرد کلی اتحادیه اروپا دارد. اگرچه صربستان در زمینه‌های مرتبط با بازار داخلی پیشرفت‌های فنی قابل توجهی داشته است، اما از نظر سیاسی بیشتر به گروه کشورهای دچار عقب‌گرد نزدیک است تا کشورهای پیشرو.
میزان همسویی سیاست خارجی صربستان با اتحادیه اروپا ۶۳ درصد اعلام شده است. روابط این کشور با چین و روسیه به‌ویژه خودداری از پیوستن به تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه روسیه، بلاروس و ایران از جمله مواردی است که با مواضع بروکسل در تضاد قرار دارد.
با این حال پیروزی اخیر جنبش «فهرست دانشجویان» در انتخابات از نگاه بروکسل امیدهایی برای آغاز دوره‌ای تازه ایجاد کرده است. این جنبش که بر مبارزه با فساد و اصلاحات نهادی تأکید دارد، توانست پس از ۱۴ سال به سلطه حزب ترقی‌خواه صربستان به رهبری الکساندر ووچیچ پایان دهد.
نخستین مقام ارشد اتحادیه اروپا در این باره گفت: این تحول فرصتی برای پیشبرد کل روند عضویت است. ما آماده‌ایم با دولت فعلی تعامل کنیم و به آن کمک کنیم تا اولویت‌های اعلام‌شده، به‌ویژه در حوزه اصول بنیادین، به اصلاحات عملی تبدیل شوند.

گرجستان
مقام‌های اتحادیه اروپا وضعیت گرجستان را به دلیل تشدید عقب‌گرد دموکراتیک و محدود شدن حقوق بنیادین، روایتی بسیار تأسف‌بار توصیف می‌کنند.
اتحادیه اروپا در ماه مارس سفر بدون روادید دارندگان گذرنامه‌های دیپلماتیک، خدماتی و ویژه گرجستان را به حالت تعلیق درآورد.
از آنجا که دولت تفلیس پس از دریافت وضعیت نامزدی عضویت، هیچ پیشرفتی در اجرای ۹ اقدام تعیین‌شده نداشته است، بروکسل گرجستان را کشوری می‌داند که صرفاً روی کاغذ نامزد عضویت در اتحادیه اروپاست.
دولت گرجستان در سال ۲۰۲۴ اعلام کرده بود که مذاکرات عضویت با اتحادیه اروپا را تا سال ۲۰۲۸ دنبال نخواهد کرد.
ایراکلی کوباخیدزه نخست‌وزیر گرجستان نیز در نشست روز سه‌شنبه یورونیوز نتوانست برنامه تفلیس برای عادی‌سازی روابط با اتحادیه اروپا را تشریح کند. وی ضمن خودداری از عقب‌نشینی از قوانین بحث‌برانگیز، کمیسیون اروپا را به اعمال استانداردهای دوگانه و انجام بازی‌های سیاسی متهم کرد.
دومین مقام ارشد اتحادیه اروپا در واکنش به این وضعیت گفت: تا زمانی که مقام‌های گرجستان فوراً مسیر خود را تغییر ندهند، احتمال تغییر این وضعیت وجود ندارد. این امر مستلزم تعهد دوباره به اصول بنیادین دموکراسی، حاکمیت قانون و حقوق اساسی است. البته ما همچنان به حمایت از خواسته‌های مردم گرجستان برای پیوستن به اروپا پایبند هستیم.

ترکیه
از دیدگاه کمیسیون اروپا، ترکیه نمونه روشن دیگری از عقب‌گرد دموکراتیک است و تنها کشور نامزد عضویت محسوب می‌شود که میزان همسویی سیاست خارجی آن با اتحادیه اروپا در سطح بسیار پایین ارزیابی شده است.
با این حال بازوی اجرایی اتحادیه اروپا تأکید می‌کند که آنکارا در حوزه‌هایی که منافع مشترکی وجود دارد، از جمله تجارت، مهاجرت، امنیت منطقه‌ای و ارتباطات حمل‌ونقلی همکاری‌های خود را افزایش داده است.
ترکیه همچنین یکی از گذرگاه‌های راهبردی کریدور میانی به شمار می‌رود؛ مسیری که اتحادیه اروپا سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای برای توسعه آن انجام داده است تا با دور زدن روسیه در شمال و کانال سوئز در جنوب، اروپا را به آسیای مرکزی متصل کند.
یکی از مقام‌های ارشد اتحادیه اروپا در این باره گفت: اقدامات مربوط به جلوگیری از دور زدن تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه روسیه همچنان اهمیت زیادی دارد. ترکیه در این زمینه پیشرفت‌هایی داشته، اما باید اقدامات بیشتری انجام دهد.