هویت ترک؛ تبار نیست، انتخاب است! *

به گزارش پایگاه خبری یازاکو- علی مرسلی، یکی از ادعاهای مطرح‌شده این بود که مرحوم آیت‌الله شریعتمداری، به‌عنوان مرجع تقلید ترک‌ها، اساساً هویت ترکی نداشته، چراکه پدرش اهل بروجرد بوده و بنابراین چیزی به نام «هویت ترکی» در مورد او وجود خارجی ندارد.

نخست باید گفت این ادعا از نظر تاریخی نادرست است. پدر آیت‌الله سیدکاظم شریعتمداری، مرحوم آیت‌الله سیدحسن شریعتمداری (هم‌نام نوه‌اش)، متولد تبریز بود و در همان شهر نیز درگذشت. جدّ آیت‌الله شریعتمداری—آقا سید محمد علوی افطسی—ساکن بروجرد بود که برای ازدواج با دخترخالهٔ خود به تبریز رفت و در آن‌جا ساکن شد. افزون بر این، مادر سید محمد افطسی (یعنی مادربزرگ پدری آیت‌الله شریعتمداری) نیز تبریزی بود. بنابراین روایت «غیرترک بودن» او، حتی از نظر نسب‌شناسی هم پایهٔ محکمی ندارد.
اما مسئلهٔ اصلی، صرفاً این خطای factual در یک پادکست پرمخاطب نیست؛ مسئله، درک نادرست از ذات هویت ترکی است.
ترک بودن، نه نیازمند ژنتیک خاص است، نه فونتیک، نه تبار خالص، و نه حتی دین یا عقیده‌ای مشخص. برای ترک بودن، نه لازم است آیین خاصی به‌جا آورده شود، نه پاسپورت عوض شود و نه محل زندگی تغییر کند. حتی دانستن زبان ترکی نیز شرط لازم نیست. شرط اصلی، خودآگاهی و خوداظهاری درون یک هویت جمعی است.
کسی که در تهران یا نیویورک متولد شده، پدر یا مادری ترک دارد و حتی یک کلمه ترکی نمی‌داند، اگر خود را ترک بداند، در منطق هویت اجتماعی، ترک محسوب می‌شود. این شیوهٔ شکل‌گیری هویت، نه پدیده‌ای جدید است و نه محصول جهان مدرن.
خزرها—که یکی از بزرگ‌ترین دولت‌های ترک تاریخ را بنا کردند—ترکیبی بودند از مهاجران آسیای میانه، اسلاوها، آلان‌ها، ایرانی‌تباران و حتی یهودیان. یا ترک‌های آناتولی و ترکیهٔ امروز، آمیزه‌ای پیچیده از اقوام گوناگون‌اند: از یونانیان و ساکنان باستانی آناتولی گرفته تا مهاجران استپی. ترک‌های ایران نیز از همین منطق تاریخی پیروی می‌کنند.
همان‌طور که «لاتین‌تبار بودن» یا «عرب بودن» الزاماً مفهومی نژادی نیست، «ترک بودن» نیز یک هویت تاریخی–فرهنگی است، نه یک خون خالص یا تبار زیستی.
کافی است فردی خود را در این «هویت تاریخی» حاضر بداند؛ همین حضور، او را ترک یا ترک‌تبار می‌کند—حتی اگر یک کلمه ترکی بلد نباشد.