اقتصاد مرزی اردبیل بدون دیپلماسی اقتصادی
یازاکو- اردبیل تنها استانی نیست که با یک کشور هممرز است، اما یکی از معدود استانهایی است که هنوز نتوانسته از این مزیت جغرافیایی، یک مزیت اقتصادی پایدار بسازد. مرز بیلهسوار، همجواری با جمهوری آذربایجان و نزدیکی به بازار قفقاز، ظرفیتهایی هستند که میتوانند موتور رشد اقتصاد استان باشند، اما تا زمانی که دیپلماسی اقتصادی جایگاه واقعی خود را در سیاستگذاری پیدا نکند، این مزیتها بیش از آنکه ثروتآفرین باشند، صرفاً یک ظرفیت بلااستفاده باقی خواهند ماند.
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ در ادبیات توسعه، مرز تنها یک خط سیاسی نیست؛ مرز میتواند به یک کریدور تجارت، سرمایهگذاری، گردشگری و همکاریهای اقتصادی تبدیل شود. بسیاری از مناطق مرزی جهان، بخش مهمی از رشد اقتصادی خود را مدیون همین نگاه هستند. اما در اردبیل، مرز هنوز بیشتر یک مفهوم امنیتی و اداری است تا یک فرصت اقتصادی.
استان اردبیل با برخورداری از مرز رسمی بیلهسوار، دسترسی مستقیم به جمهوری آذربایجان و نزدیکی به بازارهای قفقاز، از موقعیتی برخوردار است که بسیاری از استانهای کشور از آن بیبهرهاند. با این حال، سهم استان از تجارت منطقهای هنوز متناسب با این ظرفیت نیست. هرچند آمارهای اخیر از رشد صادرات و افزایش درآمد پایانه مرزی بیلهسوار حکایت دارد، اما بخش قابل توجهی از کالاهای صادرشده، تولید استان اردبیل نیست و این مرز بیشتر نقش مسیر عبور کالا را ایفا میکند تا موتور توسعه اقتصاد محلی.
دیپلماسی اقتصادی یعنی تبدیل روابط سیاسی و همسایگی به قراردادهای تجاری، جذب سرمایه، توسعه بازارهای صادراتی و ایجاد زنجیرههای مشترک تولید. این همان حلقهای است که در اقتصاد اردبیل ضعیف مانده است. در حالی که جمهوری آذربایجان میتواند بازار مناسبی برای محصولات کشاورزی، صنایع غذایی، خدمات فنی و حتی گردشگری سلامت استان باشد، همکاریهای اقتصادی هنوز به سطح ظرفیتهای موجود نرسیده است.
واقعیت این است که اقتصاد مرزی تنها با احداث گمرک و پایانه رونق نمیگیرد. مرز زمانی ارزش اقتصادی پیدا میکند که در کنار آن، شهرکهای صنعتی صادراتمحور، صنایع بستهبندی، سردخانههای مدرن، مراکز لجستیک، شرکتهای حملونقل بینالمللی، نمایشگاههای دائمی و دفاتر بازاریابی خارجی شکل بگیرند. در غیر این صورت، مرز صرفاً محل عبور کامیونها خواهد بود؛ نه محل خلق ارزش افزوده.
راهاندازی منطقه آزاد تجاری اردبیل نیز میتواند فرصتی برای تغییر این وضعیت باشد، اما تجربه مناطق آزاد کشور نشان داده است که موفقیت تنها با تغییر عنوان حاصل نمیشود. اگر منطقه آزاد نتواند سرمایهگذاری خارجی جذب کند، صادرات را توسعه دهد و به شبکه تجارت منطقهای متصل شود، اثر آن محدود خواهد بود.
اردبیل برای بهرهگیری از مزیت مرزی خود، بیش از هر چیز به یک نقشه راه در دیپلماسی اقتصادی نیاز دارد؛ نقشهای که در آن استانداری، اتاق بازرگانی، دستگاه دیپلماسی، گمرک، منطقه آزاد و بخش خصوصی در یک مسیر مشترک حرکت کنند. توسعه بازارهای قفقاز، تسهیل تجارت، حذف موانع اداری، برگزاری نمایشگاههای مشترک، ایجاد مراکز دائمی عرضه کالا و تقویت روابط اقتصادی با استانهای همجوار جمهوری آذربایجان، میتواند مرز را از یک گذرگاه به یک پیشران توسعه تبدیل کند.
اردبیل سالهاست از مزیت همجواری با قفقاز سخن میگوید؛ اکنون زمان آن رسیده است که این مزیت، از شعار به برنامه و از برنامه به ثروت تبدیل شود. اقتصاد مرزی، بدون دیپلماسی اقتصادی، تنها یک ظرفیت روی نقشه است؛ نه یک مزیت در عمل.
