اردبیل؛ ویترین موزه‌ها یا کارگاه بازتعریف میراث؟

به گزارش یازاکو، جعفر ساعی‌نیا_ موزه قرار نیست انبار اشیای قدیمی باشد؛ موزه بخشی از حافظه زنده یک جامعه است. با این حال، بخش قابل‌توجهی از موزه‌های کشور هنوز با همین نگاه سنتی اداره می‌شوند؛ مجموعه‌هایی که ساعات بازدید دارند، ویترین دارند و اشیای تاریخی دارند، اما در بسیاری موارد ارتباط مؤثری با جامعه، پژوهش، آموزش و اقتصاد گردشگری برقرار نکرده‌اند.

حالا قرار است دومین کنفرانس بین‌المللی موزه‌ها ۲۵ شهریورماه در دانشگاه محقق اردبیلی برگزار شود؛ رویدادی که با حضور پژوهشگران داخلی و خارجی و با همکاری وزارت میراث‌فرهنگی و دانشگاه برگزار خواهد شد. برگزاری چنین نشستی در اردبیل می‌تواند برای این استان یک فرصت علمی و فرهنگی باشد، اما اعتبار یک کنفرانس را نه تعداد سخنرانی‌ها، بلکه خروجی آن تعیین می‌کند.

به‌ویژه اینکه موزه‌ها در جریان جنگ اخیر با تعطیلی و آسیب مواجه شدند. نمایشگاه موزه‌های آسیب‌دیده در جنگ در کنار نمایشگاه «یک قاب، یک موزه» و برگزاری کارگاه‌های تخصصی، می‌تواند فرصتی برای طرح یک پرسش جدی باشد: موزه در ایران دقیقاً چه نقشی باید داشته باشد؟

اگر پاسخ این پرسش صرفاً حفظ ساختمان و اشیا باشد، موزه‌ها همچنان از بخش مهمی از ظرفیت خود دور خواهند ماند. موزه مدرن باید محل آموزش، پژوهش، گفت‌وگو، گردشگری و حتی خلق ارزش اقتصادی باشد. باید بتواند کودک را آموزش دهد، پژوهشگر را جذب کند، گردشگر را نگه دارد و تاریخ را از پشت شیشه ویترین به متن زندگی امروز بیاورد.

اردبیل پیش از این نیز در سال ۱۴۰۳ میزبان نخستین دوره این کنفرانس بوده است. برگزاری دوره دوم می‌تواند جایگاه استان را در حوزه موزه‌داری تقویت کند؛ اما این جایگاه زمانی معنا دارد که خروجی کنفرانس از سالن دانشگاه خارج شود و به سیاست‌گذاری، مدیریت موزه‌ها و تجربه بازدیدکنندگان برسد.

اردبیل اکنون فرصت دارد از یک کنفرانس، یک «نقطه شروع» بسازد؛ نه یک مراسم دیگر در تقویم. میراث فرهنگی زمانی زنده می‌ماند که فقط از گذشته نگهداری نکند، بلکه بتواند برای امروز جامعه نیز معنا تولید کند.