زندگی تراژیک در بافت حاشیه ای تبریز

به گزارش یازاکو به نقل از ایرنا، فائزه قره پور خیابان‌های ناهموار، کوچه‌های تنگ و پرپیچ و خم، پله‌های تیز و بی پایان از زمین تا آسمان، خانه‌هایی که حیاط شان، سقف خانه دیگری است، هر یک داستان آشنایی از محلات حاشیه تبریز است.

در خط نوار شمالی تبریز، مناطق زیادی را می‌توان یافت که در تله حاشینه نشینی افتاده‌اند. محلات منبع آب(منبح)، احمدآباد، یوسف آباد، ایده لو،خلیل آباد، سیلاب، قوشخانه، ملازینال، حیدرآباد و ۴۲متری از جمله این مناطق است که با یک چرخ در آن‌ها، می‌توان الگوی ناایمن و خطرناک از سازه‌های زندگی را مشاهده کرد؛ سازه‌هایی که روی پایه‌های سست بنا نهاده شده‌اند و رفته رفته خطر آن‌ها دامن گیر خیل عظیمی از جمعیت را خواهد گرفت.

داستان از آنجایی غم انگیز تر و وارد ژانر وحشت می‌شود که با توجه به تاریخ زلزله‌های سهمگین در تبریز، بدانیم که خط گسل از نوار شمالی این شهر یعنی از مناطق حاشیه نشین می‌گذرد.

ساخت خانه بر روی گسل، به تنهایی خطرناک و ناایمن است، چه برسد به این‌که سازه‌ها هم هیچ سهمی از مقاومت و استحکام در برابر خطرات احتمالی نداشته باشند و از سویی نحوه تجمع و پراکندگی کوچه‌ها و خانه‌ها به گونه‌ای باشد که خودروهای امدادی و کمکی در صورت بروز هرگونه حادثه‌ای، نتوانند به مقصد معلوم در دل تلی از کوچه‌های تنگ و پرپیچ و خم برسند.

شاید مردم ساکن در این بافت‌ها به وضعیت زندگی خود عادت کرده‌اند، بچه‌ها در طول فصل زمستان و بارش برف، با دویدن از پله‌های معروف زمین تا آسمان این محله‌ها بالا و پایین می‌روند و سنت همسایه داری و نزدیکی خانه‌ها بیشتر و صمیمی تر شده است، ولی در بطن و قلب همگان آشکار است که زندگی می‌تواند آسوده تر و رنگین تر از این باشد، اگر سقف خانه یک خانواده، به جای حیاط همسایه، آسمان خدا باشد.

بحث اصلاح بافت حاشیه تبریز، سال‌ها در محافل عمومی و خاص و به خصوص صحن شورای شهر تبریز مطرح شده و در نهایت تمامی این جلسات، قرار شده تا یک شهرک به نام جوانان، برای مردم این منطقه تدارک دیده شود و جمعیت ساکن در بافت حاشیه به این محل جدید منتقل شوند.

شهرک جوانان با ۱۳۵ هکتار یکی از طرح‌های مهم ساماندهی بافت‌های ناکارآمد و پرخطر شهر تبریز است که ۵۰ هکتار آن کاربری فضای سبز و ۸۵ هکتار آن مسکونی است. هفت هزار واحد مسکونی در این شهرک احداث خواهد شد که سهم شهرداری تبریز یک هزار و ۵۰۰ واحد است و اکنون یک هزار و ۲۰۰ واحد آن درحال ساخت است.

یکی از مشکلات اساسی این شهرک، نبود زیرساخت‌هایی نظیر آب، برق و گاز است که بدون وجود آن‌ها، زندگی در این شهرک امکان پذیر نخواهد بود.

اتفاق تلخ اخیری که در بافت حاشیه محله ملازینال شاهد بودیم، ریزش بنای چند ساختمان بود که خوشبختانه تلفات جانی نداشت اما چند خانوار، محل زندگی خود را از دست دادند و تا هفته‌ها، وضعیت این محله و بافت حاشیه تبریز نقل محافل شورا و نمایندگان قرار گرفت.

ادامه احداث شهرک جوانان به دست بنیاد مسکن

ظفر محمدی، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار آذربایجان شرقی در نشست اخیری که با اصحاب رسانه داشت درباره آخرین وضعیت این محله، اظهار کرد: شهرداری وظیفه دارد تا جلوی ساخت و سازهای غیرمجاز را بگیرد و اجازه ایجاد محله‌ای مثل مالازینال را ندهد. البته شکل گیری محلاتی مانند مالازینال مربوط به امروز نیست و ریشه در ۵۰ سال گذشته دارد.

وی افزود: بلافاصله بعد از وقوع آن اتفاق ریزش، به محله رفتم و بر اساس گزارشات دریافتی، ۲ خانه در این محله، پروانه مشارکتی گرفته بودند و درحال تخریب بنا برای ساخت سازه جدید بودند که به خاطر ساخت غیر اصولی و رعایت نکردن سازه نگهبان جهت جلوگیری از آسیب به واحدهای اطراف، ریزش اتفاق افتاده است و اکنون قانون می‌گوید که کسی که باعث تخریب و ریزش شده است، مقصر است. بر اساس قانون در صورت وقوع هر اتفاقی در سطح شهر، شهرداری باید به مردم آسیب دیده اسکان بدهد. اداره راه و شهرسازی حدود ۷۰ درصد و شهرداری ۳۰ درصد وظیفه سروسامان دادن به این مشکلات را دارند.

وی ادامه داد: مدیرعامل سازمان بازآفرینی شهری بعد از وقوع این اتفاق به تبریز آمد تا تکلیف وضعیت این محله مشخص شود. بر اساس قراردادهای قبلی، در شهرک جدید جوانان تعداد ۱۲۰۰ قطعه به شهرداری برای ساماندهی مردم محلات حاشیه داده شده است، اما به خاطر تاخیر در اقدام، باقی کار را به بنیاد مسکن داده‌ایم.

محمدی خاطرنشان کرد: اکنون نیز ۵۹ خانوار آسیب دیده در محله مالازینال در شهرک اندیشه اسکان داده شده‌اند.

احداث سه هزار واحد مسکونی برای شرایط بحرانی در شهرک جوانان

غلامرضا احمدی، رئیس شورای شهر تبریز نیز در جلسه اخیر شورا، درباره این شهرک، گفت: مقرر شده است با همکاری شهرداری و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، اراضی باقیمانده شهرک جوانان تجهیز و آماده‌سازی شود تا امکان احداث حدود سه هزار واحد مسکونی برای شرایط بحرانی و اسکان خانواده‌های نیازمند فراهم شود.

وی تاکید کرد: حفظ جان و امنیت شهروندان ساکن در مناطق پرخطر، خط قرمز مدیریت شهری است و امیدواریم روند جابه‌جایی ساکنان محدوده ۴۸ هکتاری بافت پرخطر با سرعت بیشتری دنبال شود.

احمدی افزود: با همدلی، هماهنگی، دلسوزی و استفاده از ظرفیت‌های موجود، می‌توان بسیاری از مشکلات این مناطق را برطرف کرد. موضوع بافت‌های فرسوده و سکونتگاه‌های پرخطر باید به عنوان یکی از ابرچالش‌های شهر مورد توجه قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: نباید انرژی و ظرفیت‌ها صرف حاشیه‌سازی و پرداختن به نقاط اختلاف شود بلکه باید همه توان خود را برای حل مشکلات مردم و کاهش دغدغه‌های ساکنان این مناطق به کار بگیریم. شورای شهر و شهرداری از ابتدا نقش پیشران این موضوع را بر عهده داشته‌اند.

رئیس شورای اسلامی شهر تبریز با اشاره به روند آماده‌سازی شهرک جوانان، تشریح کرد: فرآیند تهیه نقشه‌ها، اخذ مجوزها و طی مراحل قانونی و اجرایی این پروژه سال‌ها زمان برده و مدیریت شهری در تمام این مدت پیشگام اجرای آن بوده است.

وی تصریح کرد: اکنون به جای پرداختن به حاشیه‌ها و اختلافات بی‌نتیجه، باید تمرکز خود را بر رفع مشکلات شهروندان ساکن در مناطق پرخطر معطوف کنیم. شورای شهر ضمن قدردانی از اقدامات انجام‌شده، بر استمرار پیگیری‌ها تاکید دارد تا تصمیمات اتخاذشده صرفا در حد مصوبه باقی نماند و به مرحله اجرا برسد.

احمدی ادامه داد: در جلسات متعددی که با حضور دستگاه‌های مختلف از جمله استانداری و اداره‌کل راه و شهرسازی برگزار شد، دیدگاه‌ها و پیشنهادهای مختلف بررسی و در نهایت مقرر شد روند خانه‌دار شدن ساکنان مناطق پرخطر و انتقال خانوارهای محدوده ۴۸ هکتاری وارد فاز اجرایی شود.

وی با بیان این‌که اعضای شورای شهر، شناخت دقیقی از وضعیت سکونتگاه‌های حاشیه‌ای تبریز دارند، گفت: مشکلات این مناطق را از نزدیک لمس کرده‌ایم و در جلسه‌ای که با حضور وزیر کشور وقت برگزار شد، تاکید شد که بخش قابل توجهی از حاشیه‌نشینی تبریز در زمره مناطق پرخطر قرار دارد.

رئیس شورای اسلامی شهر تبریز افزود: بر اساس گزارش‌های ارائه شده، محدوده وقوع حادثه اخیر در مالازینال در داخل محدوده ۴۸ هکتاری تعریف‌شده بافت حاشیه قرار ندارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد گستره بافت‌های پرخطر تبریز بسیار فراتر از این محدوده است و نیازمند برنامه‌ریزی و توجه جدی‌تری است.

احمدی تاکید کرد: هدف از طرح این مباحث ایجاد تقابل یا رقابت میان دستگاه‌ها نیست، بلکه افزایش حساسیت و اهتمام مسئولان برای حل مشکلات مردم است. گزارش‌های ارائه‌شده نیز با هدف جلوگیری از فراموش شدن مطالبات شهروندان و تسریع در اجرای تصمیمات مطرح می‌شود تا مشکلات این مناطق هرچه سریع‌تر برطرف شود.

پیشرفت ۷۰ درصدی هزار و ۲۰۰ واحد

بابک نجفیان، مدیرکل راه و شهرسازی آذربایجان شرقی ، گفت: ساماندهی شهرک جوانان تبریز با هدف اسکان ایمن ساکنان سکونتگاه‌های در معرض خطر تبریز پس از یک سال مطالعات ژئوتکنیک طراحی و تدوین شد که شامل احداث ۲ هزار و ۵۰۰ واحد مسکونی در ۲۷ هکتار از اراضی ایمن است.

وی افزود: پروژه احداث یک هزار و ۲۰۰ واحد مسکونی در این شهرک جوانان با همکاری شهرداری تبریز هم اکنون حدود ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و در زمینی به مساحت ۱۰ هکتار در شمال‌غرب تبریز و در قالب ۱۱۰ بلوک اجرا می‌شود.