چرا برخی افراد چپ دست میشوند؟
دنیا برای بیشتر آدمها با دست راست شروع میشود، از نوشتن و بریدن کاغذ گرفته تا گرفتن قاشق، کار با موس و ورق زدن کتاب اما در میان همین جمعیت بزرگ، گروهی هستند که مسیرشان کمی متفاوت است، چپدستها.
به گزارش یازاکو به نقل از ایسنا ، چپدست بودن نه یک نقص است، نه عجیب و نه نشانه ضعف. فقط یکی از تفاوتهای طبیعی میان انسانهاست، تفاوتی که شاید در نگاه اول کوچک به نظر برسد، اما میتواند تجربه متفاوتی از زندگی روزمره برای فرد ایجاد کند.
یک کودک چپدست خیلی زود متوجه میشود که بسیاری از وسایل برای دست راست طراحی نشدهاند. قیچی، صندلیهای دستهدار مدرسه، میز تحریر، ابزارهای مختلف و حتی بعضی وسایل آشپزخانه، گاهی برای او چندان راحت نیستند. با این حال، او یاد میگیرد خودش را با این دنیا هماهنگ کند؛ راه دیگری برای گرفتن وسیله پیدا میکند، زاویه دستش را تغییر میدهد و گاهی حتی از هر دو دست استفاده میکند.
شاید همین تجربههای کوچک، یکی از دلایلی باشد که بعضی چپدستها در حل مسئله و سازگاری با شرایط مهارت بیشتری پیدا کنند، آنها از کودکی یاد میگیرند همیشه همه چیز دقیقاً مطابق شرایط آنها طراحی نشده است.
کودکی که با دست چپ مینویسد، نباید مجبور شود دستش را تغییر دهد تا شبیه دیگران باشد. نباید به او گفته شود «دست درستت را استفاده کن» و نباید تفاوت طبیعی او به موضوعی برای خجالت یا تمسخر تبدیل شود.
گاهی یک جمله ساده، یک نگاه یا یک تذکر مداوم میتواند به کودک این پیام را بدهد که «من با دیگران فرق دارم و این فرق بد است». در حالی که تفاوت، همیشه به معنای نقص نیست.
چپدستها هم مانند راست دستها میتوانند باهوش، خلاق، موفق، ورزشکار، هنرمند، دانشمند یا هر چیز دیگری باشند. چپدستی نه موفقیت را تضمین میکند و نه مانع آن میشود.شاید زیباترین نگاه این باشد که به جای تلاش برای یکسان کردن انسانها، یاد بگیریم تفاوتهایشان را بپذیریم.
چپدستها قرار نیست دست راستشان را جایگزین کنند تا شبیه اکثریت باشند، قرار است همانطور که هستند، فرصت داشته باشند زندگی کنند، یاد بگیرند، خلق کنند و موفق شوند.
حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد مردم دنیا چپدست هستند
یک متخصص مغز و اعصاب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد مردم دنیا چپ دست هستند، گفت: به طور تقریبی از هر ۱۰ نفر، یک نفر چپ دست است و در ایران نیز بیش از هشت میلیون نفر چپ دست هستند.
دکتر حامد آذر با اشاره به شیوع بیشتر چپدستی در مردان نسبت به زنان اظهار کرد: مردان بیشتر از زنان چپ دست میشوند و چپ دستی در دوقلوها نیز شیوع بیشتری دارد.
این متخصص مغز و اعصاب با بیان اینکه ژنتیک در چپدستی نقش دارد، گفت: حدود ۴۰ ژن کوچک در ارتباط با چپدستی شناسایی شده است، اما نقش ژنتیک در این زمینه کامل نیست. حتی در شرایطی که هر دو والد چپ دست باشند، تنها حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد احتمال دارد فرزند آنها چپ دست شود، بنابراین ژنتیک به تنهایی تعیینکننده نیست و محیط و شانس نیز در این زمینه نقش دارند.
وی ادامه داد: دست چپ یا راست بودن را از دوران جنینی تا حدی میتوان تشخیص داد و حتی از طریق مکیدن انگشت شست توسط نوزاد در رحم میتوان پیشبینی کرد که نوزاد چپدست خواهد شد یا راستدست.
چپدستان مغزشان متفاوت کار میکند
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به تفاوتهای مغزی میان افراد چپ دست و راستدست اظهار کرد: در راست دستها تقریباً ۹۵ درصد ناحیه مربوط به زبان در مغز در نیمکره چپ متمرکز است، اما در چپدستها این الگو متنوعتر است. در حدود ۷۰ درصد چپ دستها، ناحیه زبان مانند راستدستها در نیمکره چپ قرار دارد، در ۱۵ درصد موارد در نیمکره راست و در ۱۵ درصد دیگر در هر دو نیمکره قرار دارد.
آذر افزود: ارتباط بین دو نیمکره مغز از طریق جسم پینهای در بسیاری از چپدستها قویتر است، به این معنا که اطلاعات بین دو طرف مغز راحتتر رد و بدل میشود.
چپدستان در ورزشهای رقابتی میتوانند برتر باشند
وی با اشاره به توانایی چپ دستان در برخی ورزشهای رقابتی گفت: چون تنها حدود ۱۰ درصد جمعیت چپ دست هستند، حریفهای راستدست معمولاً به حرکات آنها عادت ندارند. این «اثر غافلگیری» در ورزشهای رودررو مانند بوکس، شمشیربازی، تنیس روی میز و بیسبال بسیار قوی است.
این متخصص مغز و اعصاب ادامه داد: درصد چپدستها در سطوح بالای برخی از این ورزشها گاهی به ۲۰ تا ۴۵ درصد میرسد، در حالی که تنها حدود ۱۰ درصد جامعه چپدست هستند.
چپدستان میتوانند سازگارتر و خلاقتر باشند
آذر با بیان اینکه چپ دستها میتوانند سازگارتر و خلاقتر باشند، گفت: چپ دستها از کودکی یاد میگیرند در دنیای راست دستها زندگی کنند، برای مثال قیچی را برعکس میگیرند، میز تحریر را کج مینشینند یا موس را جابهجا میکنند. این تمرین مداوم میتواند باعث شود انعطافپذیرتر و مشکلگشاتر شوند. بسیاری از چپدستها نیز به طور ناخودآگاه مهارتهای دو دستی پیدا میکنند.
این متخصص مغز و اعصاب درباره ارتباط احتمالی چپ دستی با برخی بیماریها نیز اظهار کرد: برخی مطالعات قدیمیتر ارتباط خفیفی بین چپ دستی و آلرژی یا میگرن نشان دادهاند، اما این ارتباط ثابت نشده است و اکثر چپ دستها کاملاً سالم هستند.
چپدستان باهوشتر نیستند
آذر در پاسخ به این پرسش که آیا چپ دستها باهوشتر هستند، گفت: نظریه اینکه چپ دستها باهوشترند، بیشتر بر اساس افراد مشهور مانند داوینچی و انیشتین در برخی منابع و همچنین مطالعات کوچک شکل گرفته است، اما واقعیت این است که مطالعات بزرگ و متاآنالیزها نشان میدهند تفاوت معنادار و عملی در هوش کلی میان چپ دستها و راستدستها وجود ندارد.
وی ادامه داد: اگر تفاوتی هم وجود داشته باشد، بسیار کوچک است و معمولاً به نفع راستدستهاست، بنابراین شاید سازگاری با شرایط در چپدستها بیشتر باشد، اما نمیتوان گفت چپ دستها باهوشتر هستند. با این حال، چپدستها در هنر و موسیقی سرآمد هستند.
نباید کودک چپدست را با تمرین یا تنبیه راستدست کرد
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز درباره اینکه آیا میتوان با تمرین یا حتی تنبیه، کودک چپدست را راستدست کرد، تأکید کرد: خیر، این کار میتواند مشکلاتی مانند اختلالات گفتاری یا اعتمادبهنفس پایین را برای فرزند ایجاد کند.
وی افزود: چپ دستی یک ویژگی طبیعی است و نباید کودک را به دلیل چپ دست بودن مجبور به استفاده از دست راست کرد.
وی خاطرنشان کرد: خرافاتی که در گذشته درباره چپ دست بودن وجود داشته، مانند ارتباط چپ دستی با شیطان، بدشانسی یا دستوپاچلفتی بودن افراد، قطعاً بیاساس و پوچ است.
یک روانشناس نیز در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه چپ دستی و راست دستی از لحاظ شخصیتی تفاوت اساسی با یکدیگر ندارند، گفت: تفاوت اصلی در واکنشهای فرهنگی نسبت به این ویژگی است.
اجبار کودکان چپدست به استفاده از دست راست منجر به اضطراب میشود
سید روحاله مهدوی اقدم درباره تفاوتهای میان افراد چپ دست و راست دست اظهار کرد: پیش از این نظریهای مطرح بود که چپ دستها باهوشتر هستند، اما تفاوت اساسی از لحاظ هوش میان چپ دستی و راست دستی وجود ندارد. چپ دستی صرفاً یک ویژگی عصبشناختی است که ناشی از جانبیشدن مغز است و این جانبیشدن میتواند یکسری تفاوتهای عصبشناختی نیز در افراد ایجاد کند.
وی ادامه داد: تفاوتهای عصبشناختی این احتمال را ایجاد میکند که افراد چپ دست توانمندیهای خاصی داشته باشند، اما لزوماً به این معنا نیست که چپدستها باهوش و خلاق هستند.
این روانشناس با تأکید بر ضرورت پذیرش تفاوت میان چپ دستی و راست دستی از منظر فرهنگی، گفت: چپ دستی و راست دستی باید از لحاظ فرهنگی به عنوان یک تفاوت فردی در مدرسه، خانواده و اجتماع پذیرفته شود، چراکه انگ چپ دستی در برخی فرهنگها ممکن است به عنوان یک انگ شخصیتی شناخته شود و فرد چپ دست، متفاوت از افراد نرمال یا دارای ویژگی غیرنرمال تلقی شود.
مهدویاقدم درباره فلسفه نامگذاری روز جهانی چپ دستها نیز بیان کرد: روز جهانی چپ دستها به این خاطر است که جامعه این تفاوت را بپذیرد. مهمترین مسئله این است که این تفاوت در جامعه، خانواده و محیط مدرسه پذیرفته شود. چپ دستی تفاوتی است که شاید به خودی خود برای افراد چپ دست مشکلی ایجاد نکند، مگر اینکه ذهنیت ما به گونهای باشد که به این افراد به شکل دیگری نگاه کنیم.
وی افزود: اگر نگرش ما این باشد که دوست داریم چپ دستی افراد را تغییر دهیم و آنها را وادار کنیم آنگونه که ما دوست داریم عمل کنند، این نگرش میتواند مشکلاتی مانند اضطراب و اعتمادبهنفس پایین را در این افراد ایجاد کند.
پذیرش چپدستی در خانواده و مدرسه مانع شکلگیری انگ اجتماعی میشود
این روانشناس با اشاره به احتمال وجود برخی توانمندیهای خاص در افراد چپ دست گفت: احتمال دارد چپ دستها یکسری توانمندیهای بالاتری داشته باشند. از آنجا که فرد چپ دست ممکن است دنیا را متفاوت ببیند، این احتمال وجود دارد که خلاقیت در او بیشتر پرورش پیدا کند، اما مهم این است که چپ دستی و راست دستی به عنوان یک تفاوت فردی پذیرفته شود.
مهدویاقدم تأکید کرد: باید انگ و برچسبی را که موجب تفاوت قائل شدن میان چپ دستها و راست دستها میشود از میان برداریم. این انگ نباید به این معنا باشد که افراد چپ دست از لحاظ روانشناختی با سایر افراد تفاوت دارند.
وی با بیان اینکه حدود ۱۰ درصد افراد چپدست و ۹۰ درصد افراد راستدست هستند، اظهار کرد: چپدستی ویژگیای است که چون افراد چپدست ممکن است به خدمات یا امکانات متفاوتی نسبت به افراد راستدست نیاز داشته باشند، جامعه باید این تفاوت را بپذیرد.
مهدویاقدم با تأکید بر اینکه نباید افراد چپدست را مجبور به راست دست شدن کرد، گفت: اصرار برای اینکه فرد چپ دست، راست دست باشد، میتواند اضطراب آنها را افزایش دهد، افراد نمیتوانند سیستم عصبی مغز خود را به این شکل تغییر دهند.خانوادهها باید بپذیرند که چپ دستی یک تفاوت معمول و کاملاً طبیعی میان انسانهاست و این تفاوت، بخشی از ویژگیهای خلقت افراد است.
