انتقال شهرک روی؛ درمان ریشهای یا پاک کردن صورت مسئله؟
یازاکو- اعلام نهایی شدن گزینههای «سردهات» و «انگوران» برای جابهجایی شهرک تخصصی روی زنجان، اگرچه پس از سالها مطالبه عمومی و هشدارهای زیستمحیطی صورت گرفته، اما یک پرسش اساسی را همچنان بیپاسخ گذاشته است؛ آیا قرار است بحران آلودگی سرب و روی حل شود یا فقط از حاشیه شهر زنجان به نقطهای دیگر از استان منتقل شود؟
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ سالهاست که نام شهرک روی زنجان با آلودگیهای زیستمحیطی، پسماندهای خطرناک و نگرانیهای سلامت عمومی گره خورده است.
امروز مسئولان از تعیین دو گزینه نهایی برای انتقال این شهرک سخن میگویند و این اقدام را گامی در مسیر توسعه پایدار معرفی میکنند. اما تجربه نشان داده است که در ایران، بسیاری از جابهجاییهای صنعتی نه به معنای حل مشکل، بلکه به معنای انتقال مشکل از یک جغرافیا به جغرافیایی دیگر بوده است.واقعیت این است که مسئله اصلی، صرفاً مکان استقرار کارخانههای روی نیست.
مسئله اصلی، فناوری فرسوده، ضعف نظارت، نبود نظام جامع مدیریت پسماندهای صنعتی و سالها انباشت خسارتهای زیستمحیطی است. اگر همین ساختار مدیریتی و همین شیوه فعالیت واحدهای آلاینده به سردهات یا انگوران منتقل شود، چند سال دیگر همان بحران با مختصات جغرافیایی جدید تکرار خواهد شد.نکته قابل تأمل دیگر، هزینههای سنگین این انتقال است.
ایجاد زیرساختهای جدید، انتقال واحدها، تأمین آب، برق، گاز، راه دسترسی و شبکههای خدماتی، میلیاردها تومان منابع عمومی و خصوصی را میطلبد. آیا مطالعات اقتصادی دقیقی درباره هزینه و فایده این جابهجایی منتشر شده است؟ آیا مشخص شده که این هزینهها چه میزان از آلودگی را کاهش خواهد داد و بازگشت سرمایه اجتماعی آن چگونه خواهد بود؟از سوی دیگر، منطقه انگوران خود یکی از مهمترین کانونهای معدنی کشور است. تمرکز بیشتر صنایع مرتبط با سرب و روی در این منطقه، بدون ارزیابی جامع ظرفیت زیستمحیطی و منابع آبی، میتواند در آینده چالشهای تازهای ایجاد کند. توسعه صنعتی زمانی معنا دارد که ظرفیتهای محیطی منطقه نیز توان تحمل آن را داشته باشند.موضوع مهمتر، تعیین تکلیف پسماندهای چند دهه گذشته است.
هزاران تن پسماند صنعتی که طی سالهای متمادی انباشته شدهاند، با انتقال کارخانهها از بین نمیروند. افکار عمومی حق دارد بداند چه برنامه عملیاتی، چه زمانبندی مشخص و چه منابع مالی برای پاکسازی کامل این میراث خطرناک در نظر گرفته شده است. انتقال کارخانهها بدون پاکسازی آثار گذشته، تنها نیمی از مسیر است.در این میان، نگرانی دیگری نیز وجود دارد؛ مبادا جابهجایی شهرک روی به سرنوشت بسیاری از پروژههای نیمهتمام کشور دچار شود.
پروژههایی که سالها میان وعده، مطالعه، تغییر مکان و کمبود اعتبار سرگردان ماندهاند و در نهایت نه مشکل قدیم را حل کردهاند و نه دستاورد جدیدی خلق کردهاند.مدیریت استان امروز در برابر یک آزمون بزرگ قرار دارد.
موفقیت این پروژه نه با اعلام نام دو منطقه جدید، بلکه با کاهش واقعی آلودگی، پاکسازی پسماندهای گذشته، ارتقای فناوری تولید و شفافیت در ارائه گزارشهای زیستمحیطی سنجیده خواهد شد. مردم زنجان دیگر از شنیدن وعدهها خستهاند؛ آنها نتیجه میخواهند.انتقال شهرک روی زمانی یک موفقیت خواهد بود که بحران سرب و روی از زندگی مردم حذف شود، نه اینکه فقط آدرس آن تغییر کند.
