بنیاد زبان و ادب ترکی؛ از مطالبه مردم تا تردید درباره اجرا کنندگان
یازاکو- اعلام خبر راه‌اندازی «بنیاد زبان و ادب ترکی» در تبریز، بار دیگر موضوع ایجاد یک نهاد رسمی برای حمایت و پژوهش در حوزه زبان و ادبیات ترکی آذربایجانی را به یکی از مباحث فرهنگی در آذربایجان تبدیل کرده است.
به گزارش یازاکو، غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، روز پنجشنبه ۲۶ شهریور در سفر به تبریز اعلام کرد که با توجه به جایگاه تاریخی آذربایجان در فرهنگ ایران این بنیاد به‌زودی در تبریز راه‌اندازی خواهد شد.
این وعده در حالی مطرح می‌شود که پیش از این نیز تلاش‌هایی برای ایجاد چنین نهادی انجام شده است. در سال ۱۳۹۴، پس از وعده انتخاباتی حسن روحانی برای تأسیس فرهنگستان زبان و ادبیات ترکی آذربایجانی، «بنیاد فرهنگ، هنر و ادب آذربایجان» در تبریز افتتاح شد؛ نهادی که بعدها با انتقادهایی درباره ساختار، بودجه و میزان فعالیت‌های آن روبه‌رو شد.
در کنار تجربه نهادهای پیشین، مطرح‌کننده این وعده نیز به یکی از محورهای بحث تبدیل شده است. حدادعادل با سوابقی همچون سرودن شعری که زبان کادری تبریز را فارسی معرفی می‌کرد و همچنین مصاحبه‌ای که گفته بود بهتر است در مجالس از زبان ترکی استفاده نشود با واکنش و انتقاد فعالان فرهنگی آذربایجان همراه شده است.
در سال‌های اخیر نیز ایده تأسیس بنیادی با محوریت زبان و ادبیات ترکی از سوی برخی چهره‌های فرهنگی آذربایجان مطرح شده بود. اکنون مشخص نیست بنیاد جدید چه تفاوتی با ساختارهای پیشین خواهد داشت و چه جایگاه حقوقی و اجرایی برای آن در نظر گرفته خواهد شد.
صالح سجادی، شاعر و پژوهشگر ادبیات ترکی آذربایجانی، با اشاره به تجربه بنیاد فرهنگ، هنر و ادب آذربایجان، معتقد است عملکرد نهاد قبلی نتوانست انتظارات جامعه فرهنگی آذربایجان را برآورده کند. او همچنین نسبت به برخی سیاست‌های این بنیاد در زمینه نگارش و انتشار آثار ترکی انتقاد کرده و خواستار توجه بیشتر به متخصصان و پژوهشگران این حوزه شده است.
غلامرضا رزمی، شاعر و پژوهشگر ادبیات کلاسیک ترکی، نیز با اشاره به مواضع پیشین حدادعادل درباره زبان ترکی، درباره انگیزه طرح این وعده ابراز تردید کرده است. او دو احتمال را درباره چرایی طرح این موضوع مطرح می‌کند؛ نخست، تأثیر شرایط سیاسی و اجتماعی کنونی و دوم، تغییر رویکرد حاکمیت نسبت به سیاست‌های گذشته در قبال زبان ترکی.
با این حال، درباره بنیاد جدید هنوز جزئیاتی درباره اساسنامه، ساختار مدیریتی، میزان استقلال، بودجه، شرح وظایف و نحوه مشارکت پژوهشگران و نویسندگان ترک منتشر نشده است.
اکنون یکی از پرسش‌های اصلی جامعه فرهنگی آذربایجان این است که آیا نویسندگان، شاعران و پژوهشگرانی که سال‌ها در حوزه زبان و ادبیات ترکی فعالیت کرده‌اند، در مدیریت، تصمیم‌گیری و امور کارشناسی این نهاد نقش اصلی خواهند داشت یا بار دیگر افرادی بدون سابقه تخصصی کافی، اما نزدیک به برخی نهادها، مسئولیت سیاست‌گذاری و اجرای برنامه‌های آن را بر عهده خواهند گرفت؟
پاسخ به این پرسش‌ها و انتشار جزئیات ساختار و اساسنامه بنیاد، می‌تواند مشخص کند که این طرح تا چه اندازه با تجربه نهادهای پیشین متفاوت خواهد بود و چه نقشی برای توسعه پژوهش، تولید و انتشار آثار به زبان ترکی در نظر گرفته شده است.
