سردخانه یا بازارساز؟ وقتی اجاره انبار، قیمت سیب را تعیین میکند
یازاکو- آذربایجان غربی سالهاست عنوان بزرگترین تولیدکننده سیب کشور را یدک میکشد، اما آنچه سرنوشت اقتصادی این محصول را تعیین میکند، تنها میزان تولید نیست. در سالهای اخیر، بازار اجاره سردخانهها به یکی از حلقههای اثرگذار زنجیره ارزش سیب تبدیل شده است؛ بازاری که میتواند زمان عرضه محصول، قیمت فروش باغدار، سود صادرکننده و حتی جایگاه ایران در بازارهای صادراتی را تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش یازاکو، جعفر ساعینیا_ هر سال با آغاز فصل برداشت، هزاران تن سیب روانه سردخانههای آذربایجان غربی میشود. این سردخانهها در ظاهر تنها محلی برای نگهداری محصول هستند، اما در عمل به یکی از مهمترین بازیگران بازار سیب تبدیل شدهاند.
هرچه هزینه اجاره و نگهداری محصول افزایش یابد، قیمت تمامشده سیب نیز بالا میرود و این افزایش هزینه، در نهایت به مصرفکننده داخلی یا خریدار خارجی منتقل میشود.
در سوی دیگر، باغداران کوچک بیش از همه تحت فشار قرار دارند. بسیاری از آنان سرمایه کافی برای پرداخت هزینه نگهداری چندماهه محصول را ندارند و ناچارند سیب خود را در همان روزهای برداشت و زمانی که بازار با مازاد عرضه روبهرو است، با کمترین قیمت به واسطهها بفروشند. در مقابل، فعالانی که توان اجاره ظرفیت سردخانه را دارند، میتوانند عرضه محصول را به ماههای بعد موکول کرده و از افزایش قیمت بازار بهرهمند شوند. به همین دلیل، سردخانه تنها یک فضای فیزیکی نیست؛ بلکه ابزاری برای مدیریت زمان عرضه و کسب سود بیشتر محسوب میشود.از سوی دیگر، صاحبان سردخانهها نیز با افزایش هزینههای برق، انرژی، تعمیرات، تجهیزات و نیروی انسانی روبهرو هستند. تعرفههای انرژی و هزینههای جاری باعث شده نرخ اجاره سردخانه هر سال افزایش یابد. بنابراین، بخشی از رشد هزینه نگهداری محصول ناشی از فشارهای اقتصادی بر خود این واحدهاست و نمیتوان همه مسئولیت را متوجه آنها دانست.
این وضعیت، صادرات سیب را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. در بازاری که رقبایی مانند ترکیه، لهستان و چین با هزینههای کمتر و زنجیرههای لجستیکی کارآمدتر حضور دارند، افزایش هزینه انبارداری میتواند قدرت رقابت صادرکنندگان ایرانی را کاهش دهد. زمانی که هزینه نگهداری، بستهبندی، حملونقل و صادرات به قیمت نهایی محصول افزوده میشود، خریدار خارجی بهراحتی به سراغ رقبای ارزانتر خواهد رفت.با این حال، مسئله اصلی کمبود سردخانه نیست.
آذربایجان غربی از نظر ظرفیت ذخیرهسازی میوه یکی از استانهای پیشرو کشور محسوب میشود. پرسش اساسی این است که آیا این ظرفیت به شکل عادلانه و رقابتی در اختیار تولیدکنندگان قرار میگیرد یا بخش قابل توجهی از آن در اختیار تعداد محدودی از فعالان بازار قرار دارد؟ همچنین، آیا نظام مشخص و شفافی برای تعیین نرخ اجاره سردخانهها وجود دارد یا قیمتها تابع عرضه و تقاضای فصلی است؟اقتصاد سیب در آذربایجان غربی دیگر تنها به باغ و تولید محدود نمیشود.
حلقههای پس از تولید، از جمله سردخانه، حملونقل، بستهبندی و صادرات، امروز نقش تعیینکنندهتری در سودآوری این محصول دارند. اگر هدف، افزایش درآمد باغداران و توسعه صادرات غیرنفتی است، سیاستگذاران باید علاوه بر حمایت از تولید، بازار خدمات پس از برداشت را نیز ساماندهی کنند؛ بازاری که هر سال بیش از گذشته بر قیمت سیب و سهم ایران از بازارهای جهانی اثر میگذارد.شاید زمان آن رسیده باشد که این پرسش را جدیتر مطرح کنیم؛ آیا قیمت سیب در باغ تعیین میشود یا پشت درهای سردخانه؟
